Η θεατρική τελετουργία της μνήμης

Με έμφαση στη νέα καλλιτεχνική δημιουργία και στόχο την ανάδειξη της ελληνικής δραματουργίας, του θεατρικού λόγου, της θεατρικής γραφής και της νεότερης πολιτιστικής δημιουργίας, το Διεθνές Φεστιβάλ Αναλογίου επιστρέφει για 15η χρονιά στην Αθήνα. Εως την Πέμπτη 26 Σεπτεμβρίου, παραστάσεις, αναγνώσεις, εργαστήρια, συμπόσια και δράσεις (συνολικά 30 εκδηλώσεις) σε όλη την πόλη δημιουργούν μια γιορτή για το θέατρο, τις τέχνες και τα γράμματα. Ο θεματικός άξονας της φετινής διοργάνωσης είναι η μνήμη, επιστρατεύοντας μάλιστα το μότο «In memory we trust».

«Γιατί η μνήμη; Υπάρχουν δύο βασικοί λόγοι πίσω από τη συγκεκριμένη επιλογή. Ο πρώτος λόγος είναι προφανής. Οποιος λαός ξεχνά το παρελθόν του είναι υποχρεωμένος να ξαναζήσει την ιστορία του από την αρχή. Με αυτήν την έννοια, δίνεται ιδιαίτερη σημασία στην πολιτική και την πολιτισμική ερμηνεία της μνήμης και συνακόλουθα στην ανάδειξη της ιστορικής σχέσης μεταξύ προσωπικής και συλλογικής ταυτότητας. Ο δεύτερος λόγος είναι υπερβατικός, φιλοσοφικός. Καθώς δεν είναι δυνατόν να αντιληφθεί κανείς τη μνήμη χωρίς το αντίθετό της, τη λήθη, η αναφορά στην πρώτη παραπέμπει συμβολικά και στη δεύτερη. Αλλά σε μια πολιτική – πολιτισμική θεώρηση της μνήμης κυριαρχεί η έννοια της ανά-μνησης ως συνειδητής σχέσης με το παρελθόν (όπως και αν αυτή η σχέση ορίζεται ατομικά ή συλλογικά και θεμελιώνεται ιστορικά μέσα από την πολλαπλή τελετουργική της ανάγνωση) και υποβαθμίζεται η διάσταση της λήθης ως λησμονιάς. Σε μια υπερβατική φιλοσοφική θεώρηση της μνήμης, ωστόσο, η λήθη δεν ταυτίζεται με τη λησμονιά, καθώς παραπέμπει σε μια νέα κατάσταση συνειδητότητας, η επίγνωση της οποίας προϋποθέτει τον συνειδητό “μηδενισμό” των μνημονικών χαρακτηριστικών της προηγούμενης κατάστασης. Στη δεύτερη αυτή προοπτική, η λήθη της παλαιάς μνήμης προαναγγέλλει τη νέα δυνατότητα για μια νέα μνήμη» αναφέρει στο «Νσυν» ο Παύλος Κάβουρας, καθηγητής του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και υπεύθυνος διεθνών σχέσεων του φεστιβάλ.

Η «ΑΝΤΙΓΟΝΗ». Στο φετινό πρόγραμμα, τιμώμενες χώρες είναι οι Ελβετία, Βραζιλία, Ιράν και Ινδονησία, ενώ είναι προγραμματισμένο ένα ειδικό αφιέρωμα στη σύγχρονη ελληνική γραφή και στο αρχαίο ελληνικό δράμα με τίτλο «Η αρχαία ελληνική τραγωδία στο μεταίχμιο πολιτικής και παράστασης», με θεματικό επίκεντρο την «Αντιγόνη». Στην καρδιά, ωστόσο, του φεστιβάλ βρίσκονται οι 20 παραστάσεις όπου θα παρουσιαστούν 15 νέα ελληνικά και 5 ξένα έργα, παράλληλα μ’ ένα ολονύκτιο αφιέρωμα στην αδικοχαμένη ηθοποιό Χρύσα Σπηλιώτη, λειτουργώντας υποστηρικτικά στην πρώτη σκηνική παρουσία ανερχόμενων θεατρικών συγγραφέων. «Ολα τα έργα και οι δραστηριότητες του φεστιβάλ έχουν ως βασικό σημείο αναφοράς τη μνήμη. Παλαιά και νέα έργα, παλαιοί και νέοι δημιουργοί, έλληνες και ξένοι συντελεστές της τελετουργικής ανά-γνωσης των λογοτεχνικών κειμένων συμπράττουν σε μια αληθώς διεθνική (με αλληλοσεβασμό στις ιδέες και τις πρακτικές των συνεργατών) προσπάθεια για μια συνυπαρκτική σχέση και ανταλλαγή ερμηνειών με άξονα το θέατρο, τα γράμματα και τις τέχνες» επισημαίνει ο Κάβουρας.

Στην πορεία της η διοργάνωση μπορεί να παινευτεί για ανάδειξη 170 ελληνικών και ξένων έργων και 130 συγγραφέων που έφτασαν να ταξιδεύουν σε ανάλογες διοργανώσεις εκτός συνόρων και να κερδίζουν βραβεία. Στην ουσία της, όμως, παραμένει μια ωδή στο θεατρικό είδος του αναλογίου. «Το αναλόγιο σηματοδοτεί μια σημαντική συμβολική μεταμόρφωση. Από το έπιπλο αναλόγιο, το οποίο φέρει το έντυπο κείμενο, το βιβλίο ή την παρτιτούρα, περνάμε σε μια τελετουργική ανά-γνωση του κειμένου. Με άλλα λόγια, ο οπτικός λόγος του γραπτού κειμένου μετουσιώνεται σε μια σκηνική και δραματική επιτέλεση. Η τελετουργική ανά-γνωση είναι μια νέα γνώση για τη συνείδηση των μετεχόντων, ένας νέος λόγος, ο οποίος με την τελετουργική (επ-ανά)ληψη εγκαθιδρύει έναν βιωματικό χώρο ανα-λογισμού, μέσα στον οποίο και με τη βοήθεια του οποίου το κάθε υποκείμενο ερωτοτροπεί με την επί-γνωση του διαφορετικού, του Αλλου. Με το τελετουργικό ανα-λόγιο, το υποκείμενο της ανά-γνωσης συναντά την εγω-συνειδητότητά του μέσα από έναν κρίσιμο ανα-στοχασμό που οδηγεί στην αυτογνωσία» καταλήγει ο πανεπιστημιακός.