Πώς ο Περσικός βάζει φωτιά στο ταξίδι {LF}του Μητσοτάκη

Η επίσκεψη του έλληνα Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη στη Νέα Υόρκη γίνεται σε μια κρίσιμη καμπή για το διεθνές σύστημα. Σε έναν κόσμο που μεταβάλλεται με ταχείς ρυθμούς, το δυτικό μέτωπο έχει πάψει στα χρόνια του Τραμπ να είναι αρραγές, οι δυνάμεις της Ανατολής διεκδικούν μεγαλύτερο μερίδιο στη διαμόρφωση των όρων λειτουργίας της παγκόσμιας κοινότητας, ενώ οι περιφερειακοί ανταγωνισμοί βρίσκονται σε έξαρση, εν μέσω στασιμότητας που απειλεί την παγκόσμια οικονομία. Οι αμφιλεγόμενοι χειρισμοί από την αμερικανική διοίκηση σε μια σειρά ζητημάτων (Βόρεια Κορέα, Ιράν, Ταλιμπάν – Αφγανιστάν, εμπορικές διενέξεις με Κίνα και ΕΕ, τείχος με Μεξικό, μονομερείς αποχωρήσεις από σειρά διεθνών συνθηκών και συμφωνιών) κλονίζουν την εμπιστοσύνη έναντί της, ενθαρρύνουν όσους επιθυμούν να αναθεωρήσουν τη διεθνή (και περιφερειακή) τάξη πραγμάτων, επιτείνοντας τις αμφιβολίες για την ικανότητα διευθέτησης των πολύπλοκων σημερινών εκκρεμοτήτων.

Η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ και οι συναντήσεις που θα λάβουν χώρα στο περιθώριο αυτής επισκιάζονται από τις τελευταίες εξελίξεις στον Περσικό Κόλπο. Η επίθεση στα διυλιστήρια της Aramco ήταν η σοβαρότερη από τον πόλεμο Ιράν – Ιράκ (1980 – 1988), όταν το τελευταίο είχε επιτεθεί σε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις του πρώτου. Ως αποτέλεσμα, οι σαουδαραβικές υποδομές που παράγουν σχεδόν το 7% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου έχουν τεθεί εκτός λειτουργίας και θα απαιτηθούν μήνες για να επαναλειτουργήσει ο εν λόγω σταθμός. Το Ριάντ, προκειμένου να μην εδραιωθεί μια εικόνα αδυναμίας του να αντεπεξέλθει της επίθεσης που δέχτηκε, θα προσπαθήσει να επαναφέρει την παραγωγή το γρηγορότερο δυνατό. Εξακολουθεί, όμως, να δείχνει ευάλωτο έναντι του Ιράν και των συμμάχων του, ενώ και οι ΗΠΑ εμφανίζονται ως αναποτελεσματικές (το ίδιο και κάποια σύγχρονα συστήματα ασφαλείας που έχουν πουλήσει στην Σαουδική Αραβία) στην προστασία ενός εκ των δύο καλύτερων συμμάχων τους στη Μέση Ανατολή. Ετσι, παρότι η Ουάσιγκτον δεν επιθυμεί την εμπλοκή της σε μία ατέρμονη σύρραξη στη Μέση Ανατολή και ενώ ο Τραμπ σταθμίζει την κόπωση των Αμερικανών, ιδίως των ψηφοφόρων του, για ανάληψη στρατιωτικής δράσης, όπως και τις επιπτώσεις στην τιμή του πετρελαίου και την οικονομία 14 μήνες πριν από τις προεδρικές εκλογές, δεν μπορεί να αφήσει αναπάντητη την – κατ’ αυτόν – ιρανική πρόκληση.

Ρευστή ατζέντα

Παρουσιάζοντας αποδεικτικά στοιχεία που θα επιβεβαιώνουν πως η επίθεση ενορχηστρώθηκε από το Ιράν (ακόμη και οι Χούτι ή οι σιίτες Ιρακινοί εγγράφονται στην Τεχεράνη), η αμερικανική αντιπροσωπεία θα επιχειρήσει να αθροίσει το δυνατόν περισσότερες χώρες και ηγέτες στην άποψη/διαπίστωση ότι το Ιράν αψηφά στοιχειώδεις κανόνες και αποτελεί απειλή για την περιφερειακή ασφάλεια, ακόμη και για την ενεργειακή τροφοδοσία. Είναι, συνεπώς, πιθανό, η προτεραιότητα του αμερικανού προέδρου κατά τη συνάντησή του με τον έλληνα Πρωθυπουργό να είναι η καταδίκη των πράξεων του Ιράν και η συμπόρευση, δεδομένου ότι ο Τραμπ θέλει να «σπάσει» το ευρωπαϊκό μέτωπο, αφήνοντας ανοιχτά όλα τα ενδεχόμενα. Αν, μάλιστα, έχει μέχρι τότε αποφασίσει ή προετοιμάζεται για αντίποινα που δεν θα περιορίζονται σε χειρουργικού τύπου χτυπήματα, ανάλογα του 2017 εις βάρος της Συρίας, τότε στην ατζέντα θα κυριαρχήσει η εξασφάλιση επιχειρησιακών διευκολύνσεων από μεριάς της Αθήνας. Υπό κανονικές συνθήκες, στη συνάντηση γνωριμίας Μητσοτάκη – Τραμπ (ενόψει και της επίσκεψης του αμερικανού υπουργού εξωτερικών, Πομπέο) θα τεθεί ο στρατηγικός διάλογος, με έμφαση από πλευράς ΗΠΑ στη στρατιωτική συνεργασία και από πλευράς Ελλάδας στις επενδύσεις και την ενεργειακή συνεργασία και ασφαλώς στην κατάσταση στην Ανατολική Μεσόγειο, υπό το πρίσμα της τουρκικής επιθετικότητας. Ο έλληνας Πρωθυπουργός θα ήθελε μια δημόσια δήλωση στήριξης και εμπιστοσύνης στην ελληνική οικονομία από τον Τραμπ, προσβλέποντας σε ένα θετικό σήμα προς τις αγορές για την προσέλκυση επενδύσεων.

Το Κυπριακό

Δύο αλληλένδετα ζητήματα που ενδεχομένως να αναδειχθούν και πάντως θα βρίσκονται στην ελληνοαμερικανική ατζέντα τους προσεχείς μήνες είναι το Κυπριακό και η πρόθεση της Ουάσιγκτον να αναπτύξει ένα εταιρικό σχήμα στην Ανατολική Μεσόγειο ώστε: να αναχαιτιστεί η «κάθοδος» της Ρωσίας, να συγκρατηθεί η επικείμενη δραστηριοποίηση της Κίνας, να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά διάφορες προκλήσεις ασφαλείας που συγκεντρώνονται στην περιοχή (τρομοκρατία, υβριδικοί δρώντες με πρόσβαση, μη συμβατικά όπλα) και η αστάθεια που τη χαρακτηρίζει, καθώς επίσης και να προωθηθούν ενεργειακά σχέδια με στόχο τον μετριασμό της εξάρτησης της ευρωπαϊκής αγοράς από το ρωσικό φυσικό αέριο. Σε αυτό το πλαίσιο, οι ΗΠΑ ενδεχομένως να ασκήσουν πιέσεις για γρήγορη επίλυση του Κυπριακού προκειμένου να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις ενσωμάτωσης και της Τουρκίας σε αυτόν τον σχηματισμό. Εξάλλου, παρά τις διαφορές/διαφωνίες Ουάσιγκτον – Αγκυρας, υπάρχουν κύκλοι εντός της πρώτης που θεωρούν τη δεύτερη κρίσιμο παράγοντα (και) λόγω Ιράν, ιδίως σε περίπτωση διαβουλεύσεων για μια ευρύτερη περιφερειακή διευθέτηση, αλλά και απαραίτητο να μην αποξενωθεί σε τέτοιο βαθμό ώστε να διακινδυνευθεί ο εναγκαλισμός της με τη Ρωσία. Για τον κύριο Μητσοτάκη είναι κομβική η εξεύρεση καλής χημείας με τον Τραμπ, ο οποίος συγκεντρώνει αρκετές πιθανότητες επανεκλογής. Το εγχείρημα είναι δύσκολο, καθότι οι δύο ηγέτες έχουν διαφορετική κουλτούρα και κοσμοαντίληψη, ωστόσο, επιβεβαιώνεται προϊόντος του χρόνου πως εκτός από τη διαπραγματευτική τακτική τής συχνά ωμής συναλλαγής, ο πρόεδρος Τραμπ αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στην προσωπική του σχέση με άλλους ηγέτες.

Ο Κωνσταντίνος Φίλης είναι εκτελεστικός διευθυντής του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων (ΙΔΙΣ) και συγγραφέας του βιβλίου «Τουρκία, Ισλάμ, Ερντογάν»