Για τον Λαυρέντη Μαχαιρίτσα

Ζητώ συγγνώμη για τον απροσχημάτιστο προσωπικό τόνο της σημερινής επιφυλλίδας – έναν τόνο που θέλω να πιστεύω ότι απουσιάζει εντελώς από τη στήλη αυτή – αλλά θα το θεωρούσα τιμή μου να την πιστώσω στον αλησμόνητο Μάνο Ελευθερίου που όταν του μιλούσα για τις αναμνήσεις μου από τα παιδικά χρόνια του Λαυρέντη Μαχαιρίτσα, μου έλεγε πάντα: «Γράψ’ τες». Συμβαίνει γενικότερα κάτι πολύ παράξενο, όταν έναν άνθρωπο και ιδιαίτερα καλλιτέχνη τον γνωρίζεις από παιδί, δυσκολεύεσαι να αντιληφθείς πλήρως το πραγματοποιούμενο από πλευράς του έργο και την εξέλιξή του και, πολύ περισσότερο, αν συμβεί να πεθάνει, να κατανοήσεις ή να αποδεχθείς πλήρως τον θάνατό του. Ο μόνος τρόπος για να σωθείς μέσα στην πλημμυρίδα των αισθημάτων που εγείρονται και σε κατακλύζουν είναι να λογαριάσεις πως έχεις να κάνεις με δύο διαφορετικούς μεταξύ τους ανθρώπους. Τον έναν όταν ήταν παιδί και τον άλλον όταν υπήρξε ενήλικος.

Χωρίς να μπορείς επιπλέον να καταλάβεις αν θα σου «μιλούσε» με το έργο του, όσο σήμερα τουλάχιστον σου μιλάει, σε περίπτωση που δεν τον έχεις γνωρίσει παιδί. Ομως δεν παύεις να αναρωτιέσαι τι σχέση μπορεί να έχει το γελαστό, ευτραφές από τότε παιδί των δέκα χρόνων, με τον συνθέτη που μελοποίησε το εκτενέστατο ποίημα του Μάνου Ελευθερίου «Δέκα γραμμάρια χασίς» – μέσα σε τόσες άλλες σπουδαίες του δουλειές -, το παιδί δηλαδή των αρχών της δεκαετίας του ’60 που γεμάτο απορία ρωτούσε τι είναι τα «γαμικά», όταν άκουγε τον γιατρό Αλέξανδρο Βαλσαμάκη, διευθυντή του Αχιλλοπουλείου Νοσοκομείου Βόλου, που ήταν φίλος των γονιών του και έμενε στο ισόγειο μιας διώροφης οικοδομής, ενώ στον επάνω όροφο λειτουργούσε φροντιστήριο ξένων γλωσσών, ότι οι μαθητές του φροντιστηρίου δεν μαθαίνουν μόνο γαλλικά, αγγλικά, γερμανικά, αλλά και «γαμικά».

Μοιραία επίσης αναρωτιέται κανείς αν ο Λαυρέντης Μαχαιρίτσας θα είχε γίνει μουσικός σε περίπτωση που δεν είχε προηγηθεί ο πατέρας του, πόσοι άραγε γνωρίζουν ή θυμούνται ότι ο Δημήτρης Μαχαιρίτσας είχε υπάρξει ένας πολύ ευαίσθητος συνθέτης που, αν και έφυγε πολύ νωρίς, μοιάζει με τη συνειδητή παραμονή του στη σκιά – όσο και αν το τραγούδι του «Και σαν της λυγαριάς τα φύλλα/ Σε δέρνει μια ανατριχίλα» παραμένει ανεξίτηλα γραμμένο στην ψυχή των ανθρώπων που το είχαν ακούσει – να έστρωσε τον δρόμο για να τον ακολουθήσει με τα γνωστά αποτελέσματα ο γιος του Λαυρέντης.

Φαινομενικά «χύμα» άτομο – κληρονομιά ίσως από τη μητέρα του, τη Φίλα Πετροχείλου που ακόµη και µε τα µέτρα της εποχής μας θα τη χαρακτήριζες ως ένα αυτοσχεδιαστικό, αναρχικό σχεδόν άτομο – δεν σε άφηνε να αντιληφθείς ακόμη και στην πιο στενή επαφή μαζί του ότι η σχέση του με τη μουσική ήταν ένας προσωπικός του οδυνηρός λογαριασμός που δεν αισθανόταν να τον εξαργυρώνει καμιά επιτυχία. Αν και δεν αρνιόταν ή μάλλον συμμετείχε στο «φασαριώδες» του σιναφιού του, η πορεία του ήταν μια πορεία μοναχική και ο αντικατοπτρισμός της διαχέεται με έναν τρόπο αισθητικά επαγωγικό σε όλο του το έργο.