Οχι σε Πρόεδρο {CR}κυβερνητικής πλειοψηφίας

Το ζήτημα της εκλογής του Προέδρου της Δημοκρατίας άρχισε σιγά – σιγά να ξανάρχεται στο προσκήνιο. Ξεκινά άλλωστε, οσονούπω, το δεύτερο στάδιο της συνταγματικής αναθεώρησης ενώ δεν είναι πλέον μακριά και η λήξη της θητείας του νυν Προέδρου.

Είναι βέβαια γνωστό ότι στο πρώτο στάδιο της αναθεώρησης όλες οι πλευρές συμφώνησαν ότι πρέπει να εξαλειφθεί κάθε συνταγματική δυνατότητα να χρησιμοποιείται εργαλειακά η εκλογή του Προέδρου της Δημοκρατίας προκειμένου να προκηρύσσονται εκλογές (κάτι που βίωσε τραυματικά το πολίτευμά μας τόσο το 1990 όσο και το 2015). Ωστόσο, η συζήτηση αυτή ελάχιστα συνδέθηκε, εντέλει, με έναν ευρύτερο προβληματισμό ως προς τον ρόλο του Προέδρου, στο πλαίσιο της ισχύουσας Προεδρευόμενης Κοινοβουλευτικής Δημοκρατίας.

Η πρόταση του ΣΥΡΙΖΑ, για παράδειγμα, ως προς την άμεση εκλογή αν δεν συγκεντρωθεί η πλειοψηφία των 3/5 στην τρίτη ψηφοφορία, βρισκόταν σε προφανή αντίθεση με την απροθυμία του να υιοθετήσει προτάσεις για την αναζήτηση νέων ισορροπιών στο εσωτερικό του ισχύοντος πολιτεύματος, με επίκεντρο την αναβάθμιση του Προέδρου της Δημοκρατίας.

Αλλά και η πρόταση της ΝΔ ως προς την εκλογή του ΠτΔ – η οποία βεβαίως έχει και τη μεγαλύτερη πρακτική σημασία, διότι για την υιοθέτησή της απαιτείται πλέον απόλυτη πλειοψηφία – δεν μπορεί να κριθεί ούτε εποικοδομητική αλλά ούτε και πρόσφορη ως προς τη λειτουργία του πολιτεύματος. Πράγματι, με το να προκρίνεται η εκλογή με απόλυτη – ή και με σχετική – πλειοψηφία, αν δεν συγκεντρωθούν στις δύο πρώτες ψηφοφορίες η αυξημένη πλειοψηφία των 2/3 και στην τρίτη η αυξημένη πλειοψηφία των 3/5, οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια σε έναν μονοκομματικό – ή έστω μονοπαραταξιακό – Πρόεδρο (όπως ακριβώς συνέβη με την εκβιαστική κατάληξη στη δεύτερη θητεία του Κωνσταντίνου Καραμανλή). Ως εκ τούτου, ο ανώτατος άρχων δεν θα έχει πλέον ούτε καν το πλεονέκτημα μιας ευρύτερης δημοκρατικής νομιμοποίησης για την άσκηση των -«κουτσουρεμένων» έστω – ρυθμιστικών του αρμοδιοτήτων.

Η μόνη λύση που μου φαίνεται πρόσφορη για τη διασφάλιση μιας τέτοιας νομιμοποίησης, είναι η διεύρυνση (δηλαδή ο υπερδιπλασιασμός) του εκλεκτορικού σώματος, με τη συμπερίληψη σε αυτό των δημάρχων και των περιφερειαρχών. Ο ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης έχει ήδη αναβαθμισθεί αισθητά, ύστερα από αλλεπάλληλες μεταρρυθμίσεις που μείωσαν δραστικά τον αριθμό των ΟΤΑ και αύξησαν τις αρμοδιότητές τους. Οι τοπικοί άρχοντες, το πολιτικό επίπεδο των οποίων είναι πλέον ανάλογο με αυτό των βουλευτών, όχι μόνον θα εκπροσωπήσουν στην ανάδειξη του Προέδρου της Δημοκρατίας τον δεύτερο σε σημασία αντιπροσωπευτικό θεσμό αλλά και θα διασφαλίσουν μια κρίση αρκετά πιο αποστασιοποιημένη από κομματικές επιλογές, δεδομένου ότι τα τελευταία χρόνια η Τοπική Αυτοδιοίκηση απομακρύνεται ολοένα και περισσότερο από στενές κομματικές εξαρτήσεις. Κατά συνέπειαν, ακόμη και η απόλυτη πλειοψηφία σε ένα τέτοιο σώμα – αν δεν διασφαλισθούν τα 2/3 ή τα 3/5, που είναι το ευκταίο – θα σηματοδοτεί μια πολύ ευρύτερη δημοκρατική νομιμοποίηση από αυτήν που θα παρέχει η απόλυτη πλειοψηφία των βουλευτών.

Εν κατακλείδι, όσο πιο συναινετικά οργανωθεί η εκλογή του Προέδρου τόσο ευκολότερα θα φθάσουμε στην επιλογή προσώπων που θα εγγυώνται τον ρυθμιστικό ρόλο και την ουσιαστική προοπτική του θεσμού, ακόμη και με δεδομένο το ότι η αναθεωρητική πολιτική των κομμάτων αποδείχθηκε εντέλει, ακόμη μια φορά, στείρα και μικρόψυχη ως προς την αναγκαία συνταγματική αναβάθμισή του…

Ο Γιώργος Χ. Σωτηρέλης είναι καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Αθηνών