Η συνωμοσία του καλού

Την εβδομάδα που πέρασε παρακολούθησα στο θέατρο Βράχων, τον «Οιδίποδα» σε σκηνοθεσία Κωνσταντίνου Μαρκουλάκη με πρωταγωνιστή τον Δημήτρη Λιγνάδη. Την επόμενη μέρα, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, σαν να υφάνθηκε μια αόρατη κλωστή που έδεσε όλους εμάς που, το προηγούμενο βράδυ, είχαμε δει την παράσταση. Ενα «Ημουν κι εγώ εκεί» που πολλαπλασιαζόταν επαναλαμβανόμενο, κάτι σαν συγκολλητική ουσία που ένωσε ανθρώπους άγνωστους μεταξύ τους, διαφορετικών ηλικιών και επαγγελμάτων, με διαφορετικά ενδιαφέροντα και πορείες ζωής (αλλά, προφανώς, με κοινό «βλέμμα») σε μια ιδιότυπη συνωμοσία του καλού. Κάτι ανάλογο είχε συμβεί και όταν η τραγωδία του Σοφοκλή παρουσιάστηκε στην Επίδαυρο. Δεν επρόκειτο απλώς για διαδικτυακή δήλωση παρουσίας ούτε για viral χειροκρότημα. Στις αναφορές υπήρχε μια υπολανθάνουσα διάθεση προσέγγισης, ένα αυθόρμητο, υποφώσκον προσκλητήριο όσων πιστεύουν ότι αυτή η χώρα έχει ένα σπουδαίο «εργαλείο» για να αντιμετωπίσει τους εφιάλτες της. Τον Πολιτισμό της. Και η συγκεκριμένη παράσταση ήταν η ευτυχής αφορμή.

Ναι, κάτι έγινε με τον «Οιδίποδα» του Μαρκουλάκη και του Λιγνάδη φέτος το καλοκαίρι. Ναι, μπορεί να μην είχε γίνει ή, έστω να μην είχε καταγραφεί, πριν από δέκα χρόνια, χωρίς σόσιαλ μίντια. Αλλά τώρα και έγινε και καταγράφηκε. Οι 38 sold out παραστάσεις σε όλη την Ελλάδα αποτιμούν, απλώς, την προσέλευση του κοινού. Το ουσιαστικό αποτύπωμα έγκειται στο ότι ο σοφόκλειος μύθος, οι συμβολισμοί της παράστασης και η καλλιτεχνική στόφα των βασικών συντελεστών της είναι από τα υλικά που χρειαζόμαστε μήπως και επισκευάσουμε μια χώρα που έχει επείγουσα ανάγκη από «άρση επικινδυνότητας».

Ο κορυφαίος τραγικός ήρωας, ο «Αδάμ» της παγκόσμιας δραματουργίας, μοιάζει να ξεσκεπάζει αυτά που αποφεύγουμε αλλά πρέπει οπωσδήποτε να αντικρίσουμε. Η σύγκρουση της υποκειμενικής αλήθειας του Οιδίποδα με την αντικειμενική της πραγματικότητας παραπέμπει στη «σύγχρονη ελληνική τραγωδία». Η έπαρση του ανθρώπου που πιστεύει ότι, επειδή έχει λύσει το αίνιγμα της Σφίγγας, μπορεί να κυριαρχήσει στους χρησμούς και τη μοίρα του, η προσωπική ακύρωση, η εσωτερική συντριβή προβάλουν ατομικές και συλλογικές μας παθογένειες. Η μετάφραση του Γιάννη Λιγνάδη μεταφέρει συμπαγή τον λόγο του Σοφοκλή ώστε να γίνεται κατανοητός ακόμη και στους μη μυημένους στο αρχαίο δράμα. Το εμβόλιμο αρχαίο κείμενο υπενθυμίζει ότι άξονας του ελληνικού πολιτισμού είναι η γλώσσα, η μοναδική στον κόσμο που ομιλείται σε αυτόν το τόπο αδιάκοπα για περισσότερα από 2.500 χρόνια. Η μουσική του Μίνωα Μάτσα, η απουσία σκηνικού συμπυκνώνει και αναδεικνύει στο μέγιστο τον μύθο και τους συμβολισμούς του.

Οδηγοί της παράστασης είναι, βέβαια, ο Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης και ο Δημήτρης Λιγνάδης, καλλιτεχνικός διευθυντής πλέον του Εθνικού Θεάτρου. Η συνεργασία τους έχει δώσει, ήδη από την προηγούμενη σεζόν, έναν αριστουργηματικό Λοπάχιν στον «Βυσσινόκηπο» του Τσέχοφ. Πέραν τούτου όμως ανήκουν σε αυτήν την κατηγορία των Ελλήνων που σήμερα έχουμε ανάγκη. Για την παιδεία τους, τις γνώσεις τους, την αφοσίωση στη δουλειά τους, το «αιέν αριστεύειν» τους, τον αστικό πολιτισμό τους, τον πνευματικό κοσμοπολιτισμό τους, τις υγιείς φιλοδοξίες τους, τον λόγο τους, τις ευαισθησίες τους, τις εσωτερικές συγκρούσεις τους που, αντί να τους διαιρούν, τους πολλαπλασιάζουν.