«Θέλω να είμαι ο εαυτός μου…»

Ηταν γιορτή ή μνημόσυνο; Το ερώτημα μπήκε από αρκετούς. Στην επέτειο των 45 χρόνων από την ίδρυση του ΠΑΣΟΚ, είναι πρόδηλο ότι η εγχώρια Κεντροαριστερά, τουλάχιστον όπως διαμορφώθηκε στη μεταπολιτευτική περίοδο, δεν βρίσκεται απλώς σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι και καλείται να επιλέξει κατεύθυνση για να συνεχίσει την πορεία της, αλλά δίνει μια μάχη πολιτικής επιβίωσης – την οποία σχεδόν όλοι όσοι συγκροτούν τον στελεχικό πυρήνα της δεν έχουν μάθει να δίνουν. Για τους παλαιότερους, η κατάσταση οδηγεί σε μια συλλογική κατάθλιψη την οποία εντείνει η αναμόχλευση του ένδοξου παρελθόντος. Οι νεότεροι – και δεν είναι πολλοί – αδυνατούν να βρουν φρέσκες ιδέες που θα αυξήσουν τον ζωτικό πολιτικό χώρο. Και όλοι, παλαιοί και νέοι, αντιλαμβάνονται ότι ο χρόνος που τρέχει δεν είναι σύμμαχος. Μέσα σε αυτό το σκηνικό η διαμάχη για την αναγκαιότητα ύπαρξης του Κινήματος Αλλαγής ή την αναβίωση του ΠΑΣΟΚ δεν αποτελεί τίποτα περισσότερο από ένα δέντρο μέσα στο δάσος των ανοικτών ζητημάτων.

Είναι εξίσου προφανές ότι μια μελλοντική πολιτική σύγκρουση στον άξονα Δεξιάς – Αριστεράς δεν ευνοεί τον κομματικό φορέα που φιλοδοξεί να συνεχίσει την παράδοση της σοσιαλδημοκρατίας στην Ελλάδα, η οποία έχει τις ρίζες της στο κόμμα που ίδρυσε, με κινηματικά χαρακτηριστικά, ο Ανδρέας Παπανδρέου. Κυριάκος Μητσοτάκης και Αλέξης Τσίπρας δεν κρατούν ούτε καν τα προσχήματα επιδιώκοντας να μοιραστούν τα ιμάτια του ενδιάμεσου χώρου. Το τίμημα της οικονομικής κρίσης είναι μια εξήγηση για τη μεγάλη συρρίκνωση. Αλλά έχει βοηθήσει και η κρίση της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας – που επίσης οδηγεί προς εξαφάνιση ιστορικά σοσιαλιστικά κόμματα, όπως το γαλλικό. Και το πρόβλημα είναι ότι δεν αποτελούν ασφαλή πυξίδα οι επιλογές της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας, ώστε να αναζητήσει και το Κίνημα Αλλαγής τον δικό του δρόμο. Η συνεργασία με τον σταθερό αντίπαλο, της συντηρητικής πλευράς, μπορεί να ενισχύει τις φυγόκεντρες δυνάμεις, αλλά παραμένει ζητούμενο εάν σε αυτήν οφείλεται η καταστροφή: Το γερμανικό SPD φαίνεται να πληρώνει ακριβά τον συνασπισμό με την Ανγκελα Μέρκελ, αλλά το γαλλικό Σοσιαλιστικό Κόμμα ψυχορραγεί αν και δεν συνεργάστηκε ποτέ με τους γκολικούς.

Οσοι επιμένουν στη σύγκρουση με τον μεγάλο εχθρό, όμως, μπορούν ευλόγως να επικαλεστούν το παράδειγμα του Πέδρο Σάντσεθ. Ο ισπανός Σοσιαλιστής επέμεινε στη γραμμή ενός σκληρού μετώπου απέναντι στην ισπανική Δεξιά – και του βγήκε. Εκπαραθύρωσε από την πρωθυπουργία τον Μαριάνο Ραχόι και εξελίχθηκε σε «γκόλντεν μπόι» της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας. Η επιμονή του απέναντι και σε συντρόφους που είχαν προκρίνει τον μεγάλο συνασπισμό με τους συντηρητικούς, έφραξε και τον δρόμο στους Podemos, που εμφανίστηκαν ως η ισπανική κόπια του ΣΥΡΙΖΑ. Εχει τη σημασία του, ωστόσο, ότι ο ηγετικός Σάντσεθ ξεκίνησε τον δικό του αγώνα από τη θέση της αξιωματικής αντιπολίτευσης απέναντι σε μια δεξιά κυβέρνηση.

Το τρίτο παράδειγμα έρχεται από την Ιταλία. Εάν το Κίνημα Πέντε Αστέρων κινήθηκε στο καλούπι του ΣΥΡΙΖΑ και εκμεταλλεύθηκε την κρίση, το Δημοκρατικό Κόμμα που εκπροσωπεί τους σοσιαλδημοκράτες δεν μπορούσε παρά να αποτελεί αρχικά στόχο του. Με τον Σαλβίνι σε ρόλο Πάνου Καμμένου (αλλά με δομές και μεγαλύτερη διείσδυση στις εργατικές τάξεις του βιομηχανικού ιταλικού Βορρά, σε σχέση με τους ΑΝΕΛ) βρέθηκε στην εξουσία – χωρίς προοπτικές μακροημέρευσης, όπως διαφαινόταν σχεδόν από το ξεκίνημα της συνεργασίας τους. Η ευρωπαϊκή Κεντροαριστερά είναι βέβαιο ότι θα παρακολουθεί με ενδιαφέρον τη νέα συγκυβέρνηση στην Ιταλία, η οποία έχει πλέον πιο καθαρό ιδεολογικό πρόσημο.

Στην πραγματικότητα, τα τρία ευρωπαϊκά παραδείγματα δείχνουν τις επιλογές που έχει μπροστά του το Κίνημα Αλλαγής – που προς το παρόν θυμίζει τις φεμινίστριες της πρώτης μεταπολιτευτικής περιόδου. Το σύνθημα της δεκαετίας του ΄80 – «Δεν είμαι του ανδρός μου, δεν είμαι του πατρός μου, θέλω να είμαι ο εαυτός μου» – μπορεί να συνήγειρε τις ΕΓΕς, αλλά δεν λέει σχεδόν τίποτα στην εποχή του κινήματος των FEMEN…