«Το Βήμα» υπέρ της οικουμενικής

Στο τέταρτο μέρος του αφιερώματος για τη χρεοκοπία του 1932 έγινε εκτενής αναφορά στην πρόταση της ΔΟΕ για την ελληνική οικονομία, στις νέες προσπάθειες του πρωθυπουργού Ελ. Βενιζένου για σχηματισμό οικουμενικής κυβέρνησης και στις αντιδράσεις των κόμματων της αντιπολίτευσης. Στο πέμπτο μέρος αναφέρεται στην παρέμβαση υπέρ της οικουμενικής από την εφημερίδα «Το Βήμα» και στο δραματικό διάγγελμα Βενιζέλου για το αδιέξοδο της ελληνικής οικονομίας και τις επιπτώσεις της διεθνούς κρίσης κανοντας έκκληση για συναίνεση.

Στις 19 Μαρτίου και ενώ ο χρόνος περνούσε και η χώρα αντιμετώπιζε άμεσα οικονομικά αδιέξοδα, δηλαδή αδυναμία πληρωμής των εξωτερικών χρεών, το Ελεύθερο Βήμα του Δ. Λαμπράκη, που υποστήριζε με σθένος την οικονομική πολιτική της κυβέρνησης Βενιζέλου, δημοσίευσε στο πρωτοσέλιδό του ένα άρθρο – παρέμβαση υπέρ της σύστασης οικουμενικής κυβέρνησης.

«Μια οικουμενική κυβέρνησις – έγραφε το «Βήμα» – σχηματιζομένη σήμερον, θα εσήμαινεν αναγνώρισιν του ότι δεν υπάρχει εφεξής διά την Ελλάδα παρά μία μόνον οικονομική πολιτική προς εφαρμογήν. Προ τινος ακόμη χρόνου υπήρχον μεταξύ των κομμάτων, όπως και μεταξύ των οικονομικών εμπειρογνωμόνων της χώρας, διαφωνίαι ως προς το προτιμότερον πρόγραμμα.

Σήμερον η εξέλιξις των πραγμάτων εξήλειψεν εις τας γενικάς των γραμμάς τας διαφοράς εκείνας των αντιλήψεων. Τότε – όταν προ τινος άλλοι είχαν συστήση την οικουμενικήν – ο σχηματισμός ήτο αδύνατος. Σήμερον όχι μόνον έγινε δυνατός, αλλά και αναγκαίος, διότι, καθ’ ημάς τουλάχιστον, δεν υπάρχει έξω από μίαν οικουμενικήν κυβέρνησιν τρόπος άλλος δια την ενοποίησιν της διεσπασμένης εθνικής συνειδήσεως, εις μιαν στιγμήν που η οικονομική σωτηρίαν πρώτον και η ορθοπόδησις της Ελλάδος κατόπιν οφείλουν να βασισθούν εις την ενότητα του δημοσίου αισθήματος».

«Το Βήμα» απέρριπτε, επίσης, την πρόταση που ορισμένοι κύκλοι είχαν προωθήσει για σύσταση κυβέρνησης οικονομικών τεχνοκρατών ή «ισχυρών οικονομικών νοών» όπως χαρακτηρίζονταν τότε: «Ας μην αστειζώμεθα. Εδώ το ζήτημα δεν είναι εκλογικόν. Εδώ προέχει η οικονομική λύτρωσις της Ελλάδος, και προέχει να ίδωμεν συγχρόνως τι θα πράξωμεν με τας αμέσως η ολίγον αργότερα απαιτητάς υποχρεώσεις της χώρας μας εις το εξωτερικόν. Εις την περίστασιν αυτήν οι τεχνικοί παράγοντες δύνανται να δίδουν όσας έχουν προχείρους σοφάς συμβουλάς. Αλλ’ η ευθύνη της λύσεως των ζητημάτων είναι και πρέπει να μείνη πολιτική (…)

Διότι το ελληνικόν οικονομικόν πρόβλημα δεν είνε υπόθεσις ολίγων ωρών και ολίγης ή πολλής αναποφασιστικότητος. Οποιανδήποτε και να λάβη τροπήν, αι μεγαλύτεραι δυσχέρειαί του θα ανακύψουν ακριβώς από την στιγμήν που θα ληφθή η περί της γενικής κατευθύνσεώς του απόφασις. Ας μην αυταπατώμεθα: είτε διατηρούντες, είτε απολακτίζοντες την πίστιν μας, θα υποφέρωμεν.

Επιμένομεν λοιπόν: Μόνον κυβέρνησις εθνικής συνεννοήσεως και καρτερίας, μόνον μία οικουμενική κυβέρνησις, θα δυνηθή να αντεπεξέλθη εις την σημερινήν κρισιμωτάτην περίστασιν. Ολαι αι άλλαι, είνε πρόχειροι διέξοδοι είτε δια τους απερισκέπτους είτε δια τους δειλούς».

Διάγγελμα Βενιζέλου. Την επόμενη ημέρα, 20 Μαρτίου, ο Βενιζέλος προχώρησε σε διάγγελμα προς τον ελληνικό λαό, το οποίο δημοσιεύθηκε σε όλες τις εφημερίδες και το οποίο ανέφερε, μεταξύ άλλων, τα εξής: «Η ηττοπάθεια θριαμβεύει πάλιν. Η Ελλάς κατ’ αυτήν οδηγήται εις καταστροφήν. Το κράτος θ’ αποκηρύξη τας υποχρεώσεις του. Τα φιλανθρωπικά μας ιδρύματα θα χάσουν τας περιουσίας των. Ως καλλιτέρα απόδειξις τούτου προβάλλεται ότι ο πρωθυπουργός, απελπισθείς και αυτός, ζητεί με κάθε τρόπον να ρίψη από τους ώμους του τα βάρη και τας ευθύνας της εξουσίας. Οτι διερχόμεθα δυσκόλους στιγμάς κανείς δεν ημπορεί να το αρνηθή. Η παγκόσμιος κρίσις δεν ημπορούσε να μας αφήση αθίκτους μέχρι τέλους. Αλλ’ ενώ τούτο είνε αληθές, αληθές είνε επίσης ότι ολίγισται χώραι ημπόρεσαν μέχρι σήμερον ν’ αντιμετωπίσουν την παγκόσμιον αυτήν κρίσιν περισσότερον αποτελεσματικά (…) Η παγκόσμιος κρίσις με την επίτασιν που επέφερε πρώτον η γερμανική κρίσις, έπειτα η μεσευρωπαϊκή και τελευταίον η αγγλική, κατέστησεν όλως διόλου προβληματικήν την συνέχισιν της δι’ εξωτερικών δανείων χρηματοδοτήσεως των παραγωγικών έργων και επέτεινε κατ’ αναγκαίαν συνέπειαν και την νομισματικήν μας κρίσιν (…)

Εκείνο που πρέπει να δώση εις τον ελληνικόν λαόν πλήρη εμπιστοσύνην διά το μέλλον είνε ότι διά της παροχής της ενισχύσεως την οποίαν ζητούμεν από το εξωτερικόν και διά της τροπής των εσωτερικών μας δανείων, η οποία επιβάλλεται καθ’ ην στιγμήν ζητούμεν θυσίας από τους εξωτερικούς μας δανειστάς, ο προϋπολογισμός που θα υποβάλωμεν εις την Βουλήν διά το προσεχές έτος, 1ην Απριλίου 1932 έως 31ην Μαρτίου 1933, θα έχη απολύτως ησφαλισμένον το ισοζύγιον, ενώ συγχρόνως θα έχωμεν τα μέσα να συμπληρώσωμεν τα παραγωγικά μας έργα (…)

Αλλά και αν μας λείψη η εξωτερική επικουρία δεν υπάρχει φόβος να καταστραφώμεν. Η χώρα τότε θ’ αναγκασθή να επιδιώξη, και κανείς φόβος δεν υπάρχει ότι δεν θα επιτύχη, λύσεις αι οποίαι θα της επιτρέψουν να συμπληρώση το έργον της οικονομικής της ανασυγκροτήσεως, ώστε εντός πενταετίας να ευρεθή εις θέσιν να συνεχίση την ακεραίαν πληρωμήν και των εξωτερικών της υποχρεώσεων.

Η μόνη διαφορά θα είνε ότι τας λύσεις ταύτας πρέπει να επιδιώξη νέα κυβέρνησις, χαρακτήρος και αυτή ευρυτάτου, όσον το δυνατόν εθνικού συνασπισμού. Οχι διότι εγώ δεν θέλω να μετάσχω των ευθυνών της νέας ταύτης κυβερνήσεως, αλλά διότι της τιμής του να ηγηθώ τοιαύτης κυβερνήσεως με στερεί το περιεχόμενον του προς τας δυνάμεις υποβληθέντος υπομνήματός μου. Αλλωστε εδήλωσα ήδη ότι, αν τα λοιπά κόμματα θέσουν τούτο ως όρον της εκ μέρους των αναλήψεως της αρχής, δεν θα διστάσω να μετάσχω της κυβερνήσεως αυτής ως απλούν αυτής μέλος. Και τούτο δεν θα εσήμαινε βέβαια προσπάθειαν αποφυγής ευθυνών».

Ο Γιώργος Ρωμαίος είναι δημοσιογράφος – συγγραφέας