Συμβουλές Bruegel προς τη νέα ηγεσία της ΕΕ

Την επόμενη πενταετία, μέχρι το 2024, τα νέα πρόσωπα που θα κρατήσουν τα ηνία στα κυριότερα θεσμικά όργανα της ΕΕ, από την Κομισιόν μέχρι την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ), θα πρέπει να ασκήσουν πολιτικές που θα οδηγήσουν σε μια «γενναιότερη, πιο πράσινη και δικαιότερη» Ευρώπη. Η Ευρώπη θα πρέπει να είναι γενναία για να αντιμετωπίσει υπό συνθήκες έντονης αβεβαιότητας τις «νέες επείγουσες προκλήσεις», συμπεριλαμβανομένης της απειλής μιας σοβαρής ύφεσης, να προωθήσει τον πράσινο μετασχηματισμό της οικονομίας, και ταυτόχρονα να διασφαλίσει κοινωνική δικαιοσύνη. Με γνώμονα το τρίπτυχο αυτό μήνυμα, το Bruegel – η ισχυρότερη δεξαμενή σκέψης στις Βρυξέλλες και για πολλούς άτυπος σύμβουλος της Κομισιόν – προετοιμάζει μέσω εκτενούς σειράς συστάσεων (θα συζητηθούν την Τετάρτη στις Βρυξέλλες) τη νέα ηγεσία της Ευρώπης, και κυρίως τους προέδρους σε Επιτροπή, Ευρωβουλή, Συμβούλιο και ΕΚΤ, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, Νταβίντ Σασόλι, Σαρλ Μισέλ και Κριστίν Λαγκάρντ.

Ποιες είναι οι κυριότερες προκλήσεις δεδομένης «της ολοένα πιο αβέβαιης κατάστασης που διαμορφώνεται, έναντι ενός μέλλοντος, που ρέει και δύσκολα μπορούμε να προσδιορίσουμε, αλλά και να αντιμετωπίσουμε με τις υπάρχουσες δομές και εργαλεία» όπως χαρακτηριστικά παρατηρεί η υποδιευθύντρια του Bruegel Μαρία Δεμερτζή και μία εκ των βασικών συντακτών των προτάσεων. Αφενός οι γεωπολιτικές εντάσεις, καθώς η πολυμερής συναίνεση καταρρέει και εντείνεται η αντιπαράθεση μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας. Αφετέρου η υπερθέρμανση του πλανήτη, ενώ παράλληλα οι ψηφιακές τεχνολογίες αλλάζουν τα δεδομένα στις παραδοσιακές έννοιες της κοινωνίας και της εργασίας.

ΓΙΑ ΤΑ ΕΠΙΤΟΚΙΑ. Στο πλαίσιο αυτό, που σαφώς ενδιαφέρει την Ελλάδα, το Bruegel καλεί την πρόεδρο της Κομισιόν να αναδείξει το πόσο απαραίτητη είναι η συμβολή της δημοσιονομικής πολιτικής στη σταθεροποίηση της οικονομίας. Προτείνει την αλλαγή των δημοσιονομικών κανόνων, τη μεταρρύθμιση του ευρωπαϊκού εξαμήνου, την ενίσχυση της ευρωζώνης. Προειδοποιεί ότι με τα επιτόκια στο μηδενικό κατώτατο όριο (προβλέπει για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα), η νομισματική πολιτική θα έχει ελάχιστα να προσφέρει στην καταπολέμηση της επόμενης ύφεσης. «Ο ρόλος σας ως προέδρου της Επιτροπής, σε συνεργασία με τους αρμόδιους επιτρόπους σας, θα είναι η ενίσχυση της επίγνωσης για τη σημασία των εθνικών δημοσιονομικών πολιτικών στη σταθεροποίηση της οικονομίας της ΕΕ. Θα πρέπει να προσδιορίσετε τους μακροοικονομικούς κινδύνους νωρίς και να οργανώσετε συντονισμένη δημοσιονομική πολιτική» διαμηνύουν οι έγκριτοι μελετητές. Θεωρούν όσον αφορά τους δημοσιονομικούς κανόνες ότι η άκαμπτη εφαρμογή μπορεί να οδηγήσει σε λανθασμένες συστάσεις, αλλά προειδοποιούν, ταυτόχρονα, ότι μια πολιτική ερμηνεία των κανόνων θα υπονόμευε τον ουδέτερο και ανεξάρτητο θεσμικό ρόλο της Επιτροπής. Συστήνει, λοιπόν, στην Κομισιόν «να εξηγήσετε με σαφήνεια τι νομίζετε ότι πρέπει να είναι σωστή δημοσιονομική πολιτική υπό οποιεσδήποτε συνθήκες».  Κρούει, μάλιστα, τον κώδωνα του κινδύνου σε περίπτωση επανεμφάνισης μιας κρίσης χρέους, καθώς υπάρχουν «περιορισμένα εργαλεία για την αποφασιστική αντιμετώπισή της», ενώ τονίζει την ανάγκη να μην εγκαταλειφθεί το σχέδιο έκδοσης κοινού ασφαλούς τίτλου (safe asset) προς την κοινή ανάληψη χρέους στην ευρωζώνη.

Για την αντιμετώπιση των γεωπολιτικών εντάσεων το Bruegel θεωρεί μονόδρομο την ενίσχυση της Ευρώπης στην παγκόσμια σκακιέρα και καλεί τη νέα επικεφαλής της Κομισιόν «να σχεδιάσει και να οδηγήσει μια ατζέντα μετασχηματισμού». Η ΕΕ θα πρέπει να μειώσει την εξάρτησή της από την Κίνα και τις ΗΠΑ σε βασικούς στρατηγικούς τομείς, με ταυτόχρονη ενίσχυση των ικανοτήτων της, και κυρίως στην τεχνολογία, την ασφάλεια, την οικονομία με την ανάδειξη του ευρώ ως παγκόσμιου νομίσματος. Προτείνεται, επίσης, να επικεντρωθεί η εξωτερική πολιτική της ΕΕ και σε οικονομικά ζητήματα, ενώ συστήνεται κατηγορηματικά η ενίσχυση του ελέγχου των ξένων επενδύσεων, ιδίως των κινεζικών, που ενδιαφέρουν την Ελλάδα.

ΤΟ ΚΛΙΜΑ. Για την κλιματική αλλαγή προειδοποιεί ότι απαιτείται σκληρή προσπάθεια από όλους. Οι συστάσεις κάνουν λόγο για τιμολόγηση των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου σε όλους τους τομείς, μετάβαση σε νέες πηγές ενέργειας και ανάληψη παγκοσμίως από την ΕΕ ηγετικού ρόλου για τη μείωση των ρύπων. Κατά την Δεμερτζή, οι εξελίξεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο στην κλιματική αλλαγή και ιδίως όσον αφορά στη μετάβαση σε νέες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας ενδιαφέρει άμεσα την Ελλάδα όχι μόνο για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής αλλά και για την προσέλκυση επενδύσεων απαραίτητων για την ελληνική οικονομία.

Απευθυνόμενοι προς τη νέα πρόεδρο της ΕΚΤ οι μελετητές του Bruegel τονίζουν ότι θα πρέπει να ξεκινήσει τη θητεία της αναθεωρώντας το πλαίσιο της νομισματικής πολιτικής. Θα πρέπει να σχεδιαστούν πολιτικές με όσο το δυνατόν καλύτερες επιδόσεις σε σειρά από πιθανά σενάρια.