Τρομάζουν τους καταθέτες τα αρνητικά επιτόκια

Σε σταυροδρόμι βρίσκεται η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, καθώς η εξασθένηση της ευρωπαϊκής οικονομίας δημιουργεί τις προϋποθέσεις για νέο γύρο μείωσης επιτοκίων και ποσοτικής χαλάρωσης μέσα στον Σεπτέμβριο, άποψη που όμως δεν φαίνεται να συμμερίζονται όλα τα μέλη της ΕΚΤ.

Ο Μάριο Ντράγκι, η θητεία του οποίου λήγει τον Οκτώβριο χωρίς δυνατότητα ανανέωσης και ετοιμάζεται να παραδώσει τα ηνία στην Κριστίν Λαγκάρντ και οι σύμμαχοί του – κυρίως χώρες της Νότιας Ευρώπης – είναι υπέρ μιας νέας πιο χαλαρής νομισματικής πολιτικής. Τα πιο σκληροπυρηνικά μέλη όμως, και κυρίως ο επικεφαλής της Μπούντεσμπανκ Γενς Βάιντμαν, ο ομόλογός του στην Ολλανδία Κλάας Κνοτ και το μέλος του Εκτελεστικού Συμβουλίου της ΕΚΤ Σαμπίν Λαουτενσλάγκερ, είναι κατά μιας τέτοιας κίνησης. Αναμένονται λοιπόν συνεχείς συζητήσεις στους κόλπους της ΕΚΤ για τη χάραξη της νομισματικής πολιτικής.

Ενα από τα επιχειρήματα όσων διστάζουν για νέα μέτρα ρευστότητας – και πρόκειται κυρίως για τους Γερμανούς – είναι ότι ήδη οι εμπορικές τράπεζες πληρώνουν την ΕΚΤ για να φυλάει τα χρήματά τους. Αυτό πλήττει όλες τις τράπεζες και κυρίως τις γερμανικές που αντιμετωπίζουν προκλήσεις και δημιουργεί τις προϋποθέσεις να αρχίσουν να χρεώνουν τράπεζες της ευρωζώνης – και κυρίως τον βόρειων χωρών – και τους καταθέτες.

Τα αρνητικά επιτόκια έχουν αρχίσει να απειλούν τις καταθέσεις στην Ευρώπη, καθώς αρκετές τράπεζες έχουν αρχίσει να χρεώνουν – μεγάλους προς το παρόν – πελάτες για να φυλάξουν τα χρήματά τους.

Ηδη στην Ελβετία η UBS εξετάζει το ενδεχόμενο να χρεώνει από τον Νοέμβριο τους πελάτες με προσωπικούς λογαριασμούς άνω των €500.000 με 0,60%. Στη Δανία, όπου κι εκεί τα επιτόκια είναι ήδη μηδενικά, τρεις τράπεζες έχουν αρχίσει να ακολουθούν την πρακτική αυτή. Η τελευταία ήταν πριν από λίγες μέρες η Sydbank, η οποία θα επιβάλει αρνητικό επιτόκιο 0,6% – θα χρεώνει – καταθέσεις άνω των 7,5 εκατ. κορονών Δανίας, ή 1,2 εκατ. ευρώ. Πλέον υπάρχει ο κίνδυνος να αρχίσει να συμβαίνει το ίδιο και στην ευρωζώνη, καθώς η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα σκέπτεται να μειώσει ακόμη περισσότερο το ήδη αρνητικό επιτόκιο με το οποίο φυλάει τα χρήματα των εμπορικών τραπεζών. Το επιτόκιο αυτό διαμορφώνεται σήμερα σε -0,4% και από τον επόμενο μήνα μπορεί να φτάσει το -0,5% ή -0,6%.

Ηδη στη Γερμανία, που είναι κατεξοχήν αποταμιευτική χώρα, έχει ανοίξει μεγάλη συζήτηση για το θέμα. Τοπικές κυβερνήσεις όπως αυτή του κρατιδίου της Βαυαρίας μάλιστα ζητούν πλέον από το Βερολίνο να απαγορεύσει με νόμο την επιβολή αρνητικών καταθέσεων σε καταθέσεις. Οι τράπεζες όμως αντιδρούν λέγοντας ότι αυτό θα πλήξει ακόμη περισσότερο τους ισολογισμούς τους, με απρόβλεπτες συνέπειες για τη συνέχεια. Τώρα ο υπουργός Οικονομικών της Γερμανίας Ολαφ Σολτς έχει υποσχεθεί ότι θα εξετάσει τη νομική βάση που έχει μια απαγόρευση επιβολής αρνητικών επιτοκίων σε καταθέσεις έως 100.000 ευρώ. Η Ομοσπονδιακή Ενωση Γερμανικών Τραπεζών από την πλευρά της απορρίπτει την ιδέα λέγοντας ότι μια τέτοια νομική παρέμβαση μπορεί τελικά να οδηγήσει το σύστημα σε επικίνδυνη αστάθεια.

Οι φόβοι είναι μεγάλοι, καθώς, με τη χώρα να βρίσκεται ενώπιον ύφεσης, μεγάλες τράπεζες όπως η Deutsche Bank και η Commerzbank μπορεί να αντιμετωπίσουν ακόμη μεγαλύτερες προκλήσεις. Ενδεικτικό των εξελίξεων είναι ότι η Deutsche Bank προχωρά σε αναδιάρθρωση τμημάτων για να εκμεταλλευτεί καλύτερα τα αποθέματά της σε μετρητά. Ορισμένες τράπεζες στη Γερμανία μάλιστα έχουν αρχίσει να χρεώνουν πελάτες για καταθέσεις ακόμη και της τάξης των 100.000 ευρώ. Και όλα αυτά ενόσω όλο και περισσότεροι ευρωπαϊκοί χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί πιέζονται όλο και πιο πολύ από τα αρνητικά επιτόκια.

Σύμφωνα με στοιχεία των «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς», τα αρνητικά επιτόκια 0,4% της ΕΚΤ κοστίζουν στις γερμανικές τράπεζες 2,4 δισ. ευρώ κάθε χρόνο. Σε όλη την ευρωζώνη το ποσό αυτό που πληρώνουν οι τράπεζες υπολογίζεται σε 7 δισ. ευρώ ετησίως. Κατά μέσο όρο οι Γερμανοί διατηρούν το 40% των περιουσιακών τους στοιχείων σε μετρητά, με βάση στοιχεία του Bloomberg για το 2018.

Οι τράπεζες της Γερμανίας αντιμετωπίζουν εδώ και αρκετό καιρό το πρόβλημα της μειωμένης κερδοφορίας, αλλά ύστερα από πέντε χρόνια με αρνητικά επιτόκια, πλέον έχουν ξεμείνει από τρόπους για να καταφέρουν να αντισταθμίσουν τις απώλειες αυτές.