Αλέξης εναντίον Μπόρις

^«Θλιβερή μέρα για την πρώτη σύγχρονη ευρωπαϊκή κοινοβουλευτική δημοκρατία»: με αυτά τα λόγια, ο Αλέξης Τσίπρας σχολίασε την απόφαση του πρωθυπουργού της Βρετανίας Μπόρις Τζόνσον να κλείσει τη Βουλή ώστε να αποκλείσει κάθε προσπάθεια επέμβασής της εναντίον ενός Brexit χωρίς συμφωνία. Από τη θέση του αρχηγού της αξιωματικής αντιπολίτευσης, και για ευνόητους λόγους, ο Τσίπρας προτιμάει να ταυτίζεται με τον Εργατικό Τζέρεμι Κόρμπιν. Τα πράγματα, όμως, δεν είναι τόσο απλά: ο Τζόνσον κλήθηκε να διαχειριστεί το αποτέλεσμα ενός ριψοκίνδυνου δημοψηφίσματος, που μπορεί μεν να μην αποφάσισε ο ίδιος, όμως σίγουρα στήριξε με όλες του τις δυνάμεις. Ο Τσίπρας κλήθηκε να διαχειριστεί το αποτέλεσμα ενός ριψοκίνδυνου δημοψηφίσματος που ο ίδιος προκάλεσε. Και κάπως έτσι η «Independent» αναρωτιέται: Είναι ο Μπόρις Τζόνσον ο Αλέξης Τσίπρας του 2019; Ελπίζοντας, κατά βάθος, πως και ο Τζόνσον τελικά θα αναγκαστεί να κάνει μια αντίστοιχου τύπου κωλοτούμπα, αλλάζοντας την απόφαση ενός δημοψηφίσματος και αποτρέποντας το Brexit.

Αυτή τη στιγμή, ο συγκεκριμένος παραλληλισμός ακούγεται μόνο ως ευσεβής πόθος. Με το κλείσιμο της Βουλής, ο Τζόνσον έδειξε διατεθειμένος να παρακάμψει βασικούς δημοκρατικούς κανόνες για να πετύχει τον στόχο του. Αυτή όμως η στάση θυμίζει έντονα τον έλληνα πρώην πρωθυπουργό, που σε μια εξίσου δύσκολη κατάσταση αποφάσισε επίσης πως οι συνταγματικοί κανόνες είναι για τους ερασιτέχνες, διοργανώνοντας ένα δημοψήφισμα με ακατανόητο ερώτημα εντός μίας εβδομάδας. Και οι δύο αποφάσεις βρίσκονται στο όριο της δημοκρατικής νομιμότητας. Τόσο ο Τζόνσον όσο και ο Τσίπρας είπαν πως το έκαναν γιατί ήθελαν να σεβαστούν τη «βούληση του λαού». Ο λαϊκισμός μοιάζει ολόιδιος, απλά ο πρώτος είναι δεξιός, ενώ ο δεύτερος αριστερός.

Το φαινόμενο Αλέξης

Πριν ακόμα ο Αλέξης Τσίπρας γίνει πρωθυπουργός, όταν το άρμα του ΣΥΡΙΖΑ έβαινε προς τη νίκη, δεχόταν στο γραφείο του πολλούς διαφορετικούς συμβούλους επικοινωνίας. Ολοι τους, όμως, κατέληγαν στην ίδια διαπίστωση: η κρίσιμη μάζα που θα κρίνει το αποτέλεσμα είναι αυτή που λανθασμένα ονομάζουμε «απολιτίκ» – αυτοί που δεν πολυασχολούνται με την πολιτική, όμως βιώνουν τη μεγάλη απογοήτευση της οικονομικής κρίσης. Και αυτοί πια θέλουν να βλέπουν στην ηγεσία της χώρας κάποιον που να μη μοιάζει στην ελίτ. Ο Τσίπρας ταίριαζε ταμάμ στο προφίλ του αριστερού παιδιού της διπλανής πόρτας. Η ρητορική του άλλαξε κι αυτή, έγινε αργκό, απλή και κατανοητή. Στοχεύοντας σ’ αυτούς ακριβώς τους ψηφοφόρους. Ολα έπαιζαν τον δικό τους ρόλο στο προφίλ Τσίπρα, από τον τρόπο που καθόταν και χαμογελούσε έως την αλλαγή ντυσίματος – ακόμα και η έλλειψη γραβάτας. Και τα κατάφερε, νωρίτερα από οποιονδήποτε άλλο. Εγινε πρωθυπουργός μιας Βουλής που γέμισε «προσωπικότητες», με ύφος διαφορετικό από αυτό των κλασικών πολιτικών. Πριν από το 17ωρο της διαπραγμάτευσης, ο Τσίπρας φρόντισε να καλλιεργήσει αυτήν ακριβώς την περσόνα, σημάδια της οποίας μπορεί κανείς να διακρίνει ακόμα και σήμερα. Μπορεί το κόμμα του να λέει πως ηγέτη τον έχρισαν ο Ομπάμα και ο Πάπας, όμως ο Τσίπρας δεν έγινε πρωθυπουργός για τη διεθνή απήχηση του χαρακτήρα του, αλλά γιατί ήταν «ένας από εμάς», έτοιμος να τα βάλει με το ευρωπαϊκό θηρίο. Χρησιμοποιούσε την ιστορία της ελληνικής Αντίστασης για να ξεχωρίσει τους αγωνιστές από τους προδότες, δημιουργώντας ένα αφήγημα με βασικό εχθρό τη γραφειοκρατία των Βρυξελλών και την, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, γερμανοκρατούμενη ηγεσία της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

Το φαινόμενο Μπόρις

Ο Μπόρις Τζόνσον γεννήθηκε μέσα στη βρετανική ελίτ. Ηταν συμμαθητής στην Οξφόρδη με τον Τζέιμς Κάμερον και ο πανεπιστημιακός μύθος τους θέλει μέλη ενός κλειστού συντηρητικού κλαμπ, όπου τσακώνονταν για τα πολιτικά, βέβαιοι ότι κάποια μέρα θα βρεθούν στην πρώτη γραμμή των Τόρις. Και όντως, κάπως έτσι έγινε. Ο Κάμερον δεν κατάφερε ποτέ να αποβάλει τον ελιτισμό του. Ο Τζόνσον, όμως, συμβουλευόμενος ίσως ίδιου τύπου επικοινωνιολόγους με αυτούς που κάποτε συμβούλευσαν τον Τσίπρα, είχε καταλάβει από πολύ νωρίς πως ο μόνος τρόπος για να ξεχωρίσει στη βρετανική πολιτική σκηνή που ξεδιπλωνόταν μπροστά του ήταν να ξεφορτωθεί το παρελθόν του. Στον ελεύθερο χρόνο του άρχισε να ντύνεται σαν ένας τυπικός Βρετανός φορώντας ποδοσφαιρικές φανέλες. Είχε μια κανονική, άστατη ζωή. Και κανονικά, ανάκατα μαλλιά, τα οποία φρόντιζε πάντα να ανακατεύει περισσότερο πριν ανοίξει η κάμερα. Για τον Τζόνσον, στη Βρετανία της οικονομικής κρίσης, εχθρός ήταν πάλι οι Βρυξέλλες και η σχέση τους με τη Γερμανία. Ποιοι θα έσωζαν τη χώρα; Εκείνοι που, όπως οι παππούδες τους, αντιστάθηκαν στον ναζισμό.

Η βασική διαφορά

Αν κάποιος ήθελε να εξηγήσει τις ομοιότητες, θα μπορούσε να πει πως ο Τζόνσον και ο Τσίπρας μοιάζουν τόσο πολύ γιατί το πολιτικό τους φέρσιμο, το παρουσιαστικό και οι αποφάσεις τους ορμώνται από την ίδια ανάγκη, να βρίσκονται σε θέση εξουσίας. Ομως έχουν μια βασική διαφορά: ο Τσίπρας δεν μπορούσε να γίνει τίποτα διαφορετικό, ο τρόπος που χρησιμοποίησε ήταν ο μοναδικός που του επέτρεπε εύκολα να μπορέσει να ξεπεράσει τα στεγανά του κόμματός του, του ΣΥΡΙΖΑ του 4%. Ο Τζόνσον είχε πολλές επιλογές: όταν ο Κάμερον ανακοίνωσε το δημοψήφισμα για το Brexit, έγραψε δύο άρθρα για την «Telegraph». Το πρώτο υπερασπιζόταν με πάθος την έξοδο από την ΕΕ. Το δεύτερο είχε ανάλογο πάθος, όμως ήταν υπέρ της παραμονής. Τελικά αποφάσισε να δημοσιεύσει το πρώτο. Αφουγκραζόμενος τον αναβρασμό της συντηρητικής βρετανικής κοινωνίας, και καταλαβαίνοντας πως μέσα στην Αριστερά υπήρχαν δυνάμεις που επίσης θα στήριζαν το Brexit, άδραξε την ευκαιρία. Την τελευταία στιγμή, κάτω από το βάρος των λαθών και της πίεσης που δέχτηκε, ο Τσίπρας οδηγήθηκε σε συμβιβασμό. Και, αργά ή γρήγορα, αυτή η αλλαγή τον έδιωξε από το Μέγαρο Μαξίμου. Η λέξη συμβιβασμός, όμως, δεν υπάρχει στο λεξιλόγιο του Τζόνσον. Και αυτό είναι που τον κάνει περισσότερο επικίνδυνο: είναι ο πιο βίαιος σπασμός του λαϊκισμού που γεννήθηκε στην Ελλάδα, πέρασε στην Αμερική και επέστρεψε στην Γηραιά Ηπειρο για να πεθάνει. Και αυτό τον κάνει ακόμα πιο επικίνδυνο. Ο Τζόνσον θα κάνει τα πάντα για να παραμείνει στην θέση του όσο περισσότερο μπορεί. Ακόμα κι αν στην πορεία διαλύσει όχι μόνο το κόμμα του, αλλά και την ίδια τη Βρετανία όπως την ξέρουμε σήμερα.

Μιλώντας για τον Τζόνσον, ο κωμικός Τζον Ολιβερ είπε πως ο νέος βρετανός πρωθυπουργός έχει βρει το μυστικό που τον κάνει ακαταμάχητο. Συμπεριφέρεται σαν να μην ξέρει τίποτα και το κάνει τόσο επιτηδευμένα που οι γύρω του ξεγελιούνται και λένε πως, δεν μπορεί, κάποιο σχέδιο έχει στο μυαλό του. Στην πραγματικότητα, όμως, εξηγεί ο Ολιβερ, όντως δεν ξέρει τίποτα. Και δεν είναι σίγουρο τι είναι πιο τρομακτικό: να ξέρει ή να μην ξέρει.