Η γερμανική ακαμψία {LF}και η Ευρωπαϊκή Ενωση

Δύο βασικές εμμονές της γερμανικής πολιτικής απειλούν τη συνοχή της ΕΕ: πρώτον, ο χαμηλός πληθωρισμός και τα μηδενικά ελλείμματα και δεύτερον, η ελεύθερη μετανάστευση. Πίσω τους υπάρχουν τόσο ιδεολογικοί όσο και οικονομικοί λόγοι.

1. Ο υπερπληθωρισμός, που εξανέμισε τα εισοδήματα των Γερμανών κατά τον Μεσοπόλεμο, θεωρείται από πολλούς ιστορικούς ως το υπόβαθρο που υπέθαλψε την άνοδο του εθνικοσοσιαλισμού στην εξουσία το 1933. Ο τρόμος για τυχόν επανεμφάνιση του ναζιστικού εκτρώματος διακατέχει το γερμανικό πολιτικό σύστημα.

Υπάρχει όμως και ο αντίλογος: ο πληθωρισμός ήταν αναγκαία αλλά όχι ικανή συνθήκη για να καταλάβει ο Hitler την εξουσία. Χρειάστηκαν και άλλοι παράγοντες, όπως ο πρωσικός μιλιταρισμός, οι λανθασμένες προβλέψεις της Συνθήκης των Βερσαλλιών που επεσήμανε ο Keynes ήδη από το 1919, η ταπείνωση της Γερμανίας, ακόμα και παράγοντες που ανάγονται στην κοινωνική ψυχολογία, όπως έδειξε η Σχολή της Φρανκφούρτης, το πείραμα Milgram κ.ά.

Εξάλλου η μεταπολεμική σταθερή (και επιτυχημένη) αντιπληθωριστική πολιτική των γερμανικών κυβερνήσεων δεν απέτρεψε τελικά την πρόσφατη εμφάνιση υφεσιακών φαινομένων στη γερμανική οικονομία. Ούτε εμπόδισε την επανεμφάνιση ακραίων εθνικιστικών κομμάτων, που διακατέχονται από νοσταλγία για τον μεσοπολεμικό εθνικοσοσιαλισμό ή αναπαράγουν ορισμένες όψεις του. Επομένως η ερμηνεία του εθνικοσοσιαλισμού είναι πολύ πιο σύνθετη από την απλή ενοχοποίηση του πληθωρισμού.

Αλλά, ταυτόχρονα, η εμμονή στον χαμηλό πληθωρισμό και τα μηδενικά ελλείμματα υπηρετεί και πολύ σύγχρονες σκοπιμότητες της γερμανικής οικονομίας, αφού αποτελούν εργαλεία ελέγχου της ευρωζώνης και επιβολής της γερμανικής λογικής στο σύνολο των ευρωπαϊκών οικονομιών.

2. Η εμμονή στην ελεύθερη μετανάστευση και στην ανθρωπιστική υποδοχή των πολιτικών και οικονομικών προσφύγων, υποκρύπτει και αυτή ενοχές που ανάγονται στην περίοδο του ναζισμού. Η στοχοποίηση, δίωξη και τραγική θανάτωση εκατομμυρίων αθώων Εβραίων από τους ναζί, οδηγεί σε ένα είδος αναλογίας με τους σημερινούς αφρικανούς και ασιάτες πρόσφυγες. Ασφαλώς οι συνθήκες είναι εντελώς διαφορετικές.

Η ενδεδειγμένη λύση, που θα ήταν η οικονομική και τεχνολογική αρωγή στις χώρες προέλευσης των προσφύγων, δεν συζητείται καν. Αντ’ αυτής, προκρίνεται η προώθηση εκατομμυρίων μεταναστών στη γερμανική βαριά βιομηχανία, με αμοιβές πολύ κατώτερες των γηγενών. Αποτέλεσμα: η μείωση του κόστους και η αύξηση της ανταγωνιστικότητας των γερμανικών προϊόντων εν σχέσει προς τα κινεζικά.

Το πρόβλημα είναι ότι οι υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες, που έχουν διαφορετικό παρελθόν, δομές και νοοτροπία από τη Γερμανία, πλήττονται. Ο χαμηλός πληθωρισμός και τα μηδενικά ελλείμματα δημιουργούν συνθήκες ασφυξίας και αποκλείουν την ανάπτυξη, ιδίως στις πιο ευάλωτες οικονομίες, αλλά και σε ισχυρές όπως η Γαλλία και η Ιταλία. Η δε ακατάσχετη εισροή μεταναστών σε χώρες με χαμηλή δυνατότητα απορρόφησης γεννά αντιδράσεις σε επίπεδο κοινής γνώμης, με αποτέλεσμα στη Γαλλία, στην Ιταλία, στην Αυστρία, στην Ουγγαρία, στην Πολωνία, η Ακροδεξιά ή η σκληρή Δεξιά να είναι πρώτη δύναμη.

Μόνον η μεταστροφή σε μία αναπτυξιακή κατεύθυνση, με χαλαρότερα ελλείμματα και διεύρυνση της νομισματικής κυκλοφορίας, και ταυτόχρονα η αντιμετώπιση των προσφυγικών ροών στη ρίζα τους, θα διασώσει την ευρωπαϊκή συνοχή. Διερωτάται κανείς εάν όλα αυτά, που αντιλαμβάνεται εύκολα ο μέσος ευρωπαίος πολίτης, γίνονται αντιληπτά και στο Βερολίνο.

Ο Μελέτης Η. Μελετόπουλος είναι διδάκτωρ Οικονομικών και Κοινωνικών Επιστημών Πανεπιστημίου Γενεύης