Το αρχαιολογικό παζλ του Δούναβη

Στα αρχαιολογικά ευρήματα στο Λεπένσκι Βιρ της Σερβίας, στις όχθες του Δούναβη, οι επιστήμονες βρήκαν απαντήσεις για την καταγωγή των πληθυσμών της Ευρώπης. Με την εξειδικευμένη ανάλυση αρχέγονου υλικού DNA, καθώς και τη μελέτη κεραμικών και ταφικών πρακτικών, εντόπισαν ίχνη που με τον τρόπο τους απαντούν στα ερωτήματα των διαχρονικών πολιτισμικών αλλαγών. Σε αυτή την περιοχή του Δούναβη, υποστηρίζει η έρευνα του αρχαιολόγου Μπόριτς, συναντήθηκαν οι αγρότες από την Εγγύς Ανατολή με τους κυνηγούς και ψαράδες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Και σε εκείνο το σημείο ξεκίνησε η μετάβαση από τη μεσολιθική προς τη νεολιθική εποχή, η ανταλλαγή πολιτισμικών στοιχείων διαφορετικών πληθυσμών, ο εμπλουτισμός γνώσεων, η ανανέωση των τεχνολογικών εργαλείων, η μείξη πληθυσμών.

Το Λεπένσκι Βιρ θεωρείται πυκνωτής της ιστορίας των μετακινήσεων πληθυσμών προς την Ευρώπη, τονίζει στους «New York Times» ο δόκτωρ Μπόριτς, καθηγητής στην Ιταλική Ακαδημία Επιστημών του Πανεπιστημίου Κολούμπια, σημειώνοντας πως χρειάστηκαν μερικές χιλιάδες χρόνια για τη διάδοση της γεωργίας σε ολόκληρη την Ευρώπη. Τότε μάλιστα δημιουργήθηκαν μόνιμοι οικισμοί και ο ντόπιος πληθυσμός άλλαξε από αυτή τη μετανάστευση που δρομολόγησε και τις άλλες που ακολούθησαν. Για τους αρχαιολόγους αυτή η μετάβαση από τον πολιτισμό του κυνηγιού και συλλογής τροφής στον πολιτισμό της καλλιέργειας της γης σηματοδοτεί την αλλαγή από τη μεσολιθική στη νεολιθική εποχή. Οι χημικές αναλύσεις σε δείγματα DNA από ανθρώπινα οστά και ζώα αποκαλύπτουν ότι μια πρώτη εικόνα αυτών των αλλαγών δίνουν τα ανασκαφικά ευρήματα στην περιοχή του Λεπένσκι Βιρ, μέρος των οποίων εκτίθεται και στο αρχαιολογικό μουσείο.

ΚΥΝΗΓΟΙ ΚΑΙ ΑΓΡΟΤΕΣ. Η σύγκριση υλικού DNA από ανθρώπινους σκελετούς έδωσε στους επιστήμονες ερευνητές μια κλίμακα χρονικών αλλαγών. Ο σκελετός με μεικτά στοιχεία καταγωγής από προγόνους οι οποίοι υπήρξαν κυνηγοί και αγρότες χρονολογείται περίπου 8.000 χρόνια πριν. Ο πληθυσμός των καλλιεργητών εντοπίζεται στο διάστημα μεταξύ 6.200-5.600 χρόνια πριν. Οι ομάδες των κυνηγών – συλλεκτών τροφής εμφανίζονται νωρίτερα. Οι ειδικοί εκτιμούν ότι το DNA αυτού του αρχαίου πληθυσμού κυνηγών – συλλεκτών συνεισφέρει μόνο ένα μικρό κλάσμα στη σημερινή ευρωπαϊκή καταγωγή. Οι Ευρωπαίοι αντιπροσωπεύουν σήμερα τη μείξη γενετικού κώδικα από διαφορετικά κύματα μεταναστεύσεων. Για τους αρχαιολόγους ερευνητές το Λεπένσκι Βιρ αποτελεί ένα βασικό ορόσημο στο «χαμένο τοπίο της ανθρώπινης παραλλαγής».

Μια άλλη ένδειξη της συγχώνευσης των δύο πολιτισμών είναι η αλλαγή στις ταφικές πρακτικές. Σε ολόκληρη την Ευρώπη, η ταφή των νεκρών στους μεσολιθικούς αιώνες χαρακτηριζόταν από την τοποθέτηση του σώματος κάτω στο έδαφος σε οριζόντια θέση. Οι μετανάστες αγρότες, ερχόμενοι από την Εγγύς Ανατολή, έφεραν ένα άλλο έθιμο ταφής, τοποθετώντας το σώμα αναδιπλωμένο ή σε εμβρυακή στάση. Και οι δύο πρακτικές εντοπίστηκαν στο Λεπένσκι Βιρ. Μάλιστα η σύγκριση των στοιχείων από τα ταφικά ευρήματα με υλικό DNA εμπλουτίζουν την εικόνα του τρόπου ζωής εκείνης της περιόδου. Ορισμένοι από τους νεκρούς με καταγωγή από την Εγγύς Ανατολή ήταν θαμμένοι κατά τα έθιμα των κυνηγών – κτηνοτρόφων. Και κάποιοι από την πλευρά της παράδοσης των κτηνοτρόφων βρέθηκαν θαμμένοι σύμφωνα με την πρακτική των καλλιεργητών – αγροτών. Επίσης οι αγρότες έφεραν μαζί τους στην ευρωπαϊκή ήπειρο τα ζώα τους. Στην περιοχή του Λεπένσκι Βιρ υπάρχουν οστά από τουλάχιστον έναν σκύλο, που κάποια μέρα μπορεί να αποσαφηνίσουν τη θολή εικόνα της εξημέρωσης των σκύλων, η οποία φαίνεται να συνέβη ξεχωριστά στην Ασία και την Ευρώπη.