Το τέλος μιας εποχής

Γράφουμε πάντα για την τελευταία φάση του Κυπριακού ωσάν όλα ν’ αρχίζουν και να τελειώνουν σ’ αυτή. Την αναφέρουμε μάλιστα πάντα ως την τελευταία ευκαιρία και όταν καταλήξει, όπως πάντα μέχρι τώρα συμβαίνει, σε αδιέξοδο, ρίχνουμε η μία πλευρά τις ευθύνες στην άλλη μέχρις ότου υπάρξει μια νέα φάση. Και ξανά από την αρχή. Ομως κάθε φάση έχει τα δικά της χαρακτηριστικά και ξεκινά πάντοτε από δυσμενέστερο σημείο.

H τελευταία, όμως, εξέλιξη της συνάντησης Αναστασιάδη – Ακιντζί δεν είναι μία από τις συνηθισμένες. Εγινε κάτω από την πίεση του ΟΗΕ, άλλων διεθνών παραγόντων και τη διακριτική αλλά φανερή παραίνεση της ΕΕ. Πιεστικές όμως είναι οι συνθήκες και στο εσωτερικό μέτωπο, ιδιαίτερα για την ελληνοκυπριακή ηγεσία.

Τώρα μπήκαμε πια στον 46ο χρόνο από την εισβολή, στον 56ο από τις διακοινοτικές συγκρούσεις, στον 59ο από τις συμφωνίες Ζυρίχης και Λονδίνου. Και όλα αυτά τα χρόνια μετρούμε απώλειες.

Το ερώτημα πια που μπαίνει είναι: Υπάρχει όριο στις απώλειες; Μπορούμε να φθάσουμε σε μια διευθέτηση ώστε η συσσώρευση απωλειών να τερματισθεί; Να περισώσουμε ό,τι είναι δυνατό να περισωθεί και να αποτολμήσουμε μια νέα αρχή της ιστορίας, έστω δύσκολη, έστω πικρή, αλλά με μαθήματα και εμπειρίες από το παρελθόν;

Επειτα από δύο και πλέον χρόνια από το αδικαιολόγητο, για πολλούς εκτιμητές, αδιέξοδο στο Κραν Μοντανά, γίνεται και πάλι προσπάθεια επανέναρξης συνομιλιών. Στο μεταξύ έχουν καταγραφεί νέα τετελεσμένα στη θάλασσα με τις διατρήσεις τουρκικών σκαφών γύρω από την Κύπρο. Το τελευταίο χρονικό διάστημα παρατηρείται και αύξηση των εντάσεων στη γραμμή αντιπαράταξης, με σοβαρότερο συμβάν τις εξαγγελίες των τουρκοκυπριακών αρχών για το Βαρώσι, που αποτελούν παραβίαση των ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Κοντά σ’ αυτά προστίθενται νέα δεδομένα με δυσμενείς επιπτώσεις πάνω στην τουρκοκυπριακή κοινότητα. Περισσότεροι έποικοι, μεγαλύτερη διείσδυση της Τουρκίας στην οικονομία και νέα μέτρα, παραμορφωτικά, της φυσιογνωμίας της τουρκοκυπριακής κοινότητας με προώθηση της ισλαμικής κουλτούρας του Ερντογάν, που μέχρι τώρα αποτύγχανε χάρις στην αντίδραση των Τουρκοκυπρίων.

Τον επόμενο χρόνο θα έχουμε εκλογές για την ηγεσία των Τουρκοκυπρίων. Ηδη μπήκαμε σε ανεπίσημη προεκλογική περίοδο. Αν ο Ακιντζί επιτύχει επανεκλογή, θα σημαίνει και συνέχιση της πολιτικής της Δικοινοτικής Διαπεριφερειακής Ομοσπονδίας. Αν, αντίθετα, επικρατήσει ο ανθυποψήφιός του, Κουτρέτ Οζερσάι, με την υποστήριξη των εθνικιστών και τη διακηρυγμένη χωριστική του πολιτική, θα έχουμε νέα δεδομένα.

Πού θα οδηγήσει η νέα συνάντηση Αναστασιάδη – Ακιντζί είναι ακόμη αβέβαιο, όμως σίγουρα τα όσα έχουν τροχοδρομηθεί δεν αποτελούν επανάληψη προηγούμενων διαδικασιών. Κάθε βήμα των ηγετών παρακολουθείται, ελέγχεται και καθοδηγείται από τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ και με κατάληξη στο Συμβούλιο Ασφαλείας στις 15 Νοεμβρίου. Η διαδικασία που ξεκίνησε σημαίνει τον τερματισμό μιας εποχής. Ο,τι θα επακολουθήσει θα είναι κάτι το διαφορετικό. Θα φθάσουμε μέχρι τελικής συμφωνίας, έστω νέας μορφής, χαλαρής ομοσπονδίας, όπως ο Αναστασιάδης υποστηρίζει; Θα οδηγηθούμε σε νέα, πιο εκτεταμένα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης; Σ’ αυτά θα περιλαμβάνονται και οι υδρογονάνθρακες; Ολα αυτά δεν θα αργήσουν να φανούν και θα είναι καθοριστικά για το μέλλον της Κύπρου.

Το βέβαιο είναι ότι δεν υπάρχει περιθώριο για νέο ολοκληρωτικό αδιέξοδο, γιατί αυτό θα σημαίνει και νέα τετελεσμένα της Τουρκίας, όσα θέλει και όπου τα θέλει, όσες διαμαρτυρίες και αν εισπράξει, όσα ψηφίσματα και να εγκριθούν εναντίον της. Θα προβάλλει πάντα ως δικαιολογία την υπεράσπιση των τουρκοκυπριακών συμφερόντων. Δεν θα χαθούν όλα για τους Ελληνοκύπριους, γιατί σε κανέναν δεν συμφέρει να εκλείψει τελείως το ελληνικό στοιχείο από το νησί, αλλά θα παραμείνουν τελικά στην εξουσία και την κυριαρχία της Κυπριακής Δημοκρατίας όσα θα μας αφεθούν να ελέγχουμε. Ενας μικρός ελληνικός (αν αυτό είναι παρηγορία) και θλιβερός Νότος. Και να μην ξεχνούμε ότι κατέχεται μεν το 36% της γης, αλλά το 67% της ακτογραμμής.

Η επίσκεψη στην Κύπρο του Πρωθυπουργού της Ελλάδας κ. Κ. Μητσοτάκη ήρθε σε κατάλληλη στιγμή: Πρώτον, για να διαπιστώσει τις προθέσεις της ελληνοκυπριακής ηγεσίας και, δεύτερον, για να δώσει το μήνυμα της αναγκαιότητας εποικοδομητικού διαλόγου μεταξύ των ηγετών. Αξιοσημείωτο είναι ότι θέλησε να συναντήσει και τους τουρκοκύπριους συνδικαλιστές ηγέτες της Δικοινοτικής Πρωτοβουλίας Ειρήνη – Ενωμένη Κύπρος.

Αυτά. Και στο μεταξύ να σοβαρευτούμε. Να παύσουμε τις μεγαλοστομίες για υπερμεγέθεις ενεργειακούς σχεδιασμούς και ν’ αντιληφθούμε ότι οι περιφερειακές σχέσεις είναι χρήσιμες σε συνθήκες ειρήνης, αναποτελεσματικές όμως σε περιόδους κρίσεων.

Ο Τάκης Χατζηδημητρίου, πρώην βουλευτής Λευκωσίας, είναι πρόεδρος του Ιδρύματος Κοινωνικοπολιτικών Μελετών (ΙΚΜΕ)