Πανεπιστημιακό άσυλο: {LF}ασπίδα ή άλλοθι;

Τον τελευταίο καιρό, ο πληθωρικός λόγος για το πανεπιστημιακό άσυλο συσκοτίζει την εννοιολογική αφετηρία του ή, πάντως, την καθιστά εξαρτημένη από συγκεκριμένες ιδεολογικές ερμηνείες. Το άσυλο, ωστόσο, δεν παραπέμπει σε μια ορισμένη πολιτική «ευαισθησία» ούτε είναι μια τεχνική νομοθετική ρύθμιση. Το άσυλο επίσης δεν είναι απλώς ένα «άσυλο ιδεών», όπως αφελώς υποστηρίζουν οι «ριζοσπάστες» υποστηρικτές του ούτε ένα στερεοτυπικό κατάλοιπο της μεταπολίτευσης, όπως λανθασμένα υποστηρίζουν οι «φιλελεύθεροι» επικριτές του. Το άσυλο είναι μια εγγύηση ακαδημαϊκής γνώσης, ελευθερίας και ασφάλειας, που συνδέεται με την ίδια τη φύση και τη λειτουργία του, συνταγματικά κατοχυρωμένου, αυτοδιοίκητου δημόσιου πανεπιστημίου. Το νομικό πλαίσιο του ασύλου το περιγράφει με ακρίβεια ο Αριστόβουλος Μάνεσης: «Το πανεπιστημιακό άσυλο, προστατεύοντας όλα τα μέλη της πανεπιστημιακής κοινότητας, διδάσκοντες και διδασκομένους, και γενικά όσους βρίσκονται εκεί με τη δημοκρατικά εκφρασμένη συναίνεση των αρμόδιων ακαδημαϊκών οργάνων, συνέχεται άρρηκτα τόσο με την ελευθερία της επιστημονικής έρευνας και διδασκαλίας όσο και με την «πλήρη αυτοδιοίκηση» των ΑΕΙ και συνεπώς εμπεριέχεται ουσιαστικά στην κατοχύρωση της ακαδημαϊκής ελευθερίας που ενεργείται με το άρθρο 16 του Συντάγματος».

Ας προσέξουμε τον συνδυασμό των εννοιών: επιστημονική έρευνα, συναίνεση, ελευθερία, αυτοδιοίκηση. Ο συνδυασμός αυτός προκρίνει το άσυλο ως ασπίδα δημοκρατικής ευθύνης έναντι όλων όσων επιχειρούν να εισβάλλουν βίαια στον χώρο της πανεπιστημιακής κοινότητας. Προφανώς αυτό το «έναντι όλων» είναι κυριολεκτικό. Στις μέρες μας, δεν αφορά μόνο τους «κατασταλτικούς μηχανισμούς του κράτους» – όπως θα τους ονόμαζε η παλαιότερη μαρξιστική ιδιόλεκτος – αλλά αφορά την άμυνα του πανεπιστημίου απέναντι στην αριστερίστικη «αστυνομία της σκέψης», στην αναρχική βία των «μπαχαλάκηδων», στην παραβατική ζώνη των λαθρεμπόρων, στην καταστροφή της δημόσιας περιουσίας. Μένει λοιπόν να ορίσουμε το περιεχόμενο αλλά και τις αρμοδιότητες που απορρέουν από αυτή τη δημοκρατική ευθύνη, ακριβώς όταν το πανεπιστήμιο έρχεται αντιμέτωπο με την αντικοινωνική βία και με δραστηριότητες που δεν σχετίζονται με την ακαδημαϊκή ελευθερία, και ήδη καταλύουν το άσυλο.

Σε ό,τι αφορά το θέμα των αρμοδιοτήτων που έχουν οι πανεπιστημιακές αρχές, η προηγούμενη κυβέρνηση επανέφερε νομοθετικές ρυθμίσεις μιας άλλης, πολύ διαφορετικής, εποχής. Ετσι, τα τελευταία χρόνια, η αδράνεια των πανεπιστημιακών οργάνων εναλλασσόταν με την ανεκτικότητα απέναντι στην ωμή παραβίαση του ασύλου από όλους εκείνους που είχαν βρει μια καλή ευκαιρία για πουλάνε φτηνό αντι-εξουσιαστικό «χάος» και ακριβές παραισθησιογόνες «ουσίες». Μετά τις τελευταίες εκλογές, ωστόσο, το πανεπιστημιακό άσυλο έγινε ξανά το άλλοθι είτε για μια συμβολική επιβολή του δόγματος «νόμος και τάξη» είτε για μια νοσταλγική φαντασίωση του «ρωμαλέου φοιτητικού κινήματος». Αν παρακολουθούσε κανείς την πρόσφατη συζήτηση στη Βουλή θα καταλάβαινε πως το άσυλο δεν είναι πια ένα κεκτημένο της ακαδημαϊκής κοινότητας αλλά ένα ακόμη πεδίο συγκρούσεων για να βγει βιαστικά το θερινό «κομματικό μεροκάματο». Σε καμία άλλη ευρωπαϊκή χώρα, δεν θα έβρισκε κανείς τόσες υπερ-ερμηνείες για την αυτονόητη θωράκιση του δημόσιου πανεπιστημίου. Δεν χρειάζεται κανείς να έχει ειδικές νομικές γνώσεις για να συμφωνήσει πως, σε περίπτωση τέλεσης αξιόποινων πράξεων, η επέμβαση της Αστυνομίας μπορεί να γίνεται είτε αυτεπάγγελτα, είτε έπειτα από πρόσκληση του πρύτανη. Προφανώς, στην πρώτη περίπτωση, η επέμβαση της Αστυνομίας πρέπει να γίνεται ύστερα από ενημέρωση του πρύτανη και παρουσία εισαγγελικού λειτουργού. Η διαρκής μετάθεση των ευθυνών είναι ένα παιχνίδι που έχει μόνο «χαμένους».

Δεν φτάνει βέβαια μόνο μια διάταξη για να λύσει το πρόβλημα της βίας και της ανομίας στο δημόσιο πανεπιστήμιο. Μέσα στο πλαίσιο του αυτοδιοίκητου, το πανεπιστήμιο πρέπει να εξετάσει τις δυνατότητες για να αποκτήσει εξειδικευμένο προσωπικό που θα μεριμνά για την ασφάλεια των προσώπων, των κτιρίων, των ερευνητικών μονάδων και των εγκαταστάσεων στα Ιδρύματα. Ωστόσο είναι διαφορετικό πράγμα η ασφάλεια του ανθρώπινου δυναμικού και της δημόσιας περιουσίας και διαφορετικό πράγμα η στρέβλωση του πανεπιστημιακού ασύλου. Εδώ και καιρό, το πανεπιστημιακό άσυλο έχει γνωρίσει ποικίλες χρήσεις και καταχρήσεις το στριμώχνουν στις συμπληγάδες της «αιχμάλωτης σκέψης»∙  μιας σκέψης που αναπαράγει μικροκομματικές σκοπιμότητες, ιδεολογήματα και ρητορείες. Το δημόσιο, δημοκρατικό και ελεύθερο πανεπιστήμιο πρέπει, με σαφείς πολιτειακές εγγυήσεις και γενναίες πρωτοβουλίες της ακαδημαϊκής κοινότητας, να διεκδικήσει ξανά μια νέα επιστημονική ορατότητα και αναπτυξιακή προοπτική, χωρίς τους κουκουλοφόρους, τις «συλλογικότητες» και τις «δυναμικές μειοψηφίες». Το πανεπιστήμιο δεν είναι ούτε «πάρκο ανομίας» ούτε γήπεδο «επαναστατικής γυμναστικής». Η σιωπηλή πλειοψηφία της ακαδημαϊκής κοινότητας είναι αποφασισμένη να γυρίσει σελίδα οριστικά.

Ο Γιάννης Παπαθεοδώρου διδάσκει Νεοελληνική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Πατρών