«Στο Woodstock θα έπαιζα την “Ωδή στον Καραϊσκάκη”»

Εζησε τον απόηχο της εποχής ως αυτήκοος μάρτυς. Από τους λίγους που μπορούσαν να κατανοήσουν τη συναισθηματική γεωγραφία του Γούντστοκ. Ενας εκδρομέας του ’60 με τις κεραίες στραμμένες στα σήματα των καιρών που άλλαζαν – δίχως να κοιτάζουν τη μελαγχολία του καθενός. Ο Διονύσης Σαββόπουλος επιστρέφει στην «αξεδίψαστη δίψα» εκείνου του καλοκαιριού με μία συναυλία, την οποία παρουσιάζει απόψε στη Σάνη της Χαλκιδικής. Ειδικά για την περίσταση, συγκεντρώνει δίπλα του νέους καλλιτέχνες που κάνουν τα πρώτα τους βήματα στη μουσική. Εκτός από την Κατερίνα Πολέμη, με την οποία έχει ήδη συνεργαστεί, προσκαλεί τον Σάκη Ντοβόλη, κιθαρίστα και τραγουδιστή από την Κοζάνη, την Αλεξάνδρα Σιετή, τραγουδίστρια με δικό της γκρουπ στη Θεσσαλονίκη, και την Κλαυδία Παπαδοπούλου, μαθήτρια της Γ’ Λυκείου που πήρε μέρος σε τηλεπαιχνίδι. Την ομάδα, που παρουσιάζει συνθέσεις της εποχής («Περιβόλι του τρελού», «Μπάλος», «Βρώμικο ψωμί») μαζί με τραγούδια των Τζάνις Τζόπλιν, Τζο Κόκερ, Who, Τζον Μπαέζ κ.ά., συμπληρώνουν οι στενοί πλέον συνεργάτες του Δ. Σαββόπουλου, Γιώτης Κιουρτσόγλου (μπάσο / ενορχηστρώσεις) και Σταύρος Λάντσιας (πιάνο, πλήκτρα, κρουστά).

Πού βρισκόσασταν τον Αύγουστο του 1969; Πότε καταλάβατε ότι το Woodstock έχει περάσει στη σφαίρα του θρύλου;

Τον Αύγουστο του ’69 ηχογραφούσα Το Περιβόλι Του Τρελού στην παλιά Columbia. Τα μίντια δεν είχαν προβάλλει ιδιαιτέρως το Woodstock. Θέλω να πω, η μεγάλη είδηση του καλοκαιριού ήταν η προσσελήνωση. Τον επόμενο χρόνο όμως προβλήθηκε στο Παλλάς το φιλμ του Woodstock και έγινε το έλα να δεις. Ο κόσμος δεν χωρούσε στην αίθουσα και περίμεναν απέξω, είχαν καταλάβει το οδόστρωμα της Βουκουρεστίου για να μπουν στην επόμενη προβολή. Ξαφνικά στην οθόνη εμφανίστηκε o Ρίτσι Χέιβενς και με το freedom έγινε αλαλαγμός στην πλατεία. Οι απέξω άκουσαν μια βουή και ύστερα η ιαχή freedom απλώθηκε σε όλο τον δρόμο, όπως απλώνεται από την ωραία πύλη το άγιο φως σε όλο το εκκλησίασμα στον αυλόγυρο, οπότε όλη αυτή η κοσμοσύναξη μεταβλήθηκε σε διαδήλωση, πλάκωσε η αστυνομία, έγινε χαμός, στις σκάλες του κινηματογράφου βγήκε ο σκηνοθέτης Μάικλ Γουέντλεϊ για να καθησυχάσει τα πνεύματα, αλλά ποιος τον άκουγε. Εγώ δεν ήμουν εκεί, τα έμαθα το βράδυ στο κλαμπ Rodeo της οδού Χέυδεν όπου δούλευα. Το κλαμπ ήταν τίγκα, υπήρχε μια έξαψη. Σε λίγο κατέβηκε τις σκάλες ο ίδιος ο Μάικλ Γουέντλεϊ μαζί με τον τραγουδιστή Ντόνοβαν! Οι θαμώνες τους υποδέχτηκαν με ζητωκραυγές. Ακουσαν το πρόγραμμα και στο τέλος ανέβηκαν στο πατάρι του Ροντέο ο Ντόνοβαν και o Γουέντλεϊ και με χαιρέτησαν δια χειραψίας. Μετά στο καμαρίνι, ο Γουέντλεϊ με κάλεσε να παίξω του χρόνου στο Φεστιβάλ του Newport αλλά η χούντα δεν μου έδινε διαβατήριο και δεν πήγα. Ενα χρόνο μετά, έπαιζα τον Μπάλλο στη Θράκη και περνώντας από ένα ποντιακό χωριουδάκι, κυριολεκτικά στο πουθενά, το αυτοκίνητο μας κόλλησε στις λάσπες, οπότε βγήκαν οι αγρότες που κάθονταν στο καφενείο να βοηθήσουν. Πιάσαμε κουβέντα πώς τα πάτε κ.λπ. ώσπου μου λέει ένας: «Εσείς εκεί στην αθήνα είδατε to Woodstock ολόκληρο, εμάς εδώ δυστυχώς μας το είχαν πετσοκόψει». Κατάλαβα ότι το Woodstock πλέον είχε γίνει μέρος της συλλογικής φαντασίας.

Ξεκίνησε ως συναυλία στην κατοικία του Ντίλαν (που τελικά δεν παραβρέθηκε) και κατέληξε μια οικονομική αποτυχία για τους διοργανωτές. Κι όμως, ποτέ δεν έλειψε από το συλλογικό υποσυνείδητο. Τι μπορεί να εξηγεί μια τέτοια διάσταση;

Δεν ξέρω, μοιάζει κλειδωμένο το μυστικό του Woodstock. Το Woodstock είναι μια δίψα αξεδίψαστη, ένας πυρετός του ουρανού. Τα νιώθουμε αυτά αλλά δεν μπορούμε να τα πούμε με λέξεις, παρά μόνο αν γίνουν μουσική, χορός, ποίηση.

Ακόμη κι αν δεχθούμε ότι ήταν μια υπόθεση αρκετά αμερικανική, ο καθένας δικαιούται να φανταστεί το δικό του Woodstock. Τι χωράει για εσάς προσωπικά αυτή η λέξη;

Μου φέρνει στο μυαλό συντροφιές χίπηδων, μεγάλους μουσικούς της ψυχεδέλειας, αρνητές στράτευσης, το Βιετνάμ, πολιτικές δολοφονίες Κένεντι και Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, την εξέγερση στο Μπέρκλεϊ και στο Κολούμπια, τον Μάη του ’68 στο Παρίσι όπου κατά τύχη βρέθηκα και εγώ στα οδοφράγματα σαν παρατηρητής αρκετά φοβισμένος γιατί δεν είχα χαρτιά. Ολη εκείνη η εποχή ήταν σαν φουσκωμένο ποτάμι. Υστερα τα νερά τραβήχτηκαν. Αλλά το σημάδι που φτάσανε ψηλά στον βράχο μένει πάντα εκεί, κτήμα εσαεί, για να μας θυμίζει το αληθινό μας μέτρο για την επόμενη φορά.

Παρατηρώντας από απόσταση τη δεκαετία του 1960, τι νομίζετε ότι τη διαφοροποιεί απ’ όσα ακολούθησαν;

Ο άνεμος της δημιουργικότητας, η επίσκεψη των ιδεών έπειτα από μακρά απουσία. Ο Παγκόσμιος Πόλεμος τέλειωσε το ’45, σιγά σιγά αποκαταστάθηκε η κανονικότητα, ανέβηκε το βιοτικό επίπεδο και ακολούθησε το μορφωτικό, οπότε προέκυψαν διάφορα κινήματα και πολλά ερωτήματα για τη νοηματοδότηση του βίου. Αυτό έγινε αντιληπτό σαν έκρηξη των ηθών η οποία συναντήθηκε και με την αλματώδη πρόοδο της τεχνολογίας. Τέλος πάντων όλο αυτό, πολιτικά απέτυχε αλλά το πολιτιστικό προϊόν που άφησε αποδείχτηκε πανίσχυρο.

Από τους καλλιτέχνες που πήραν μέρος στο Woodstock ποιοι ήταν εκείνοι που «μιλούσαν» περισσότερο στην ψυχή σας;

Ο Πίτερ Τάουνσεντ των Who στο «See me». Υπέροχος! Σαν φλεγματικός Βρετανός έλεγε μετά: «Τριγυρνούσα ανάμεσα στους χίπηδες και μου ερχόταν να τους φτύσω. Γιατί η εναλλακτική κοινωνία που ονειρεύονταν δεν ήταν παρά ένα χωράφι με τριάντα εκατοστά λάσπη πασπαλισμένο με LSD». Διότι καταλάβαινε ότι το πλήθος προσπαθούσε να «διαβάσει» πολιτικά, και μάλλον συγκρουσιακά και αριστερίστικα κάτι που ήταν πολύ βαθύτερο. Ο ίδιος τραγουδούσε See me, Feel me σαν να τα έλεγε στον άγνωστο άλλο. Σαν αυτός ο άλλος να είχε πάρει το πρόσωπο του θεού ή σαν ο θεός να είχε πάρει ανθρώπινο πρόσωπο.

Η ελληνική μουσική εν μέσω χούντας έπεφτε πολύ μακριά για να συμμετάσχει στο «πανηγύρι της ουτοπίας»;

Εδώ ανακυκλώνανε λιγότερο ή περισσότερο επιτυχώς το παραδοσιακό υλικό. Ξεχωρίζω τον Γιώργο Ζαμπέτα για αυτήν τη μαγική αποστασιοποίηση που έχουν τα τραγούδια του και η φωνή του που σπάνια βρίσκεις στο λαϊκό μας τραγούδι. Ή τον Ακη Πάνου. Τυπικά δεν είναι ροκ αλλά το κοφτό του γράψιμο και η τρυφερή του σκληρότητα τον κάνουν αλλιώς ροκ. Υπήρχαν βέβαια και νεανικά συγκροτήματα κάπως επαρχιώτικα νομίζω. Σαν παιδιά από τα Σεπόλια π.χ. που ονειρεύονται πως ζούνε στο Μανχάταν. Πολύ πιο κοντά σε ένα ελληνικό ροκ ήταν μερικοί άνθρωποι όχι ακριβώς μουσικοί: ο Δημήτρης Πουλικάκος, ο Πάνος Κουτρουμπούσης, και βέβαια ο Τάσος Φαληρέας. Εγώ θαύμαζα και θαυμάζω πάντα τον Γιάννη Σπάθα. Ο Σπάθας ήταν ιδιοφυΐα. Έπαιζε λες και ο Χέντριξ γεννήθηκε στην Ηπειρο και εξακόντιζε από εκεί τους χρησμούς του. Χωρίς τον Σπάθα και χωρίς τον Τάσο εκείνα τα χρόνια θα αισθανόμουν εντελώς μόνος. Και χωρίς τους καλούς μου συνεργάτες βέβαια.

Η δύναμη των συμβολισμών είναι μεγάλη για να φέρει κανείς αντιρρήσεις, αλλά σκεφτήκατε κάποια στιγμή ότι το Woodstock είναι μια νοσταλγία που δεν επαναλαμβάνεται;

Θα επαναληφθεί οπωσδήποτε σαν περιεχόμενο αλλά δεν ξέρω σε ποια  μορφή. Τώρα ζούμε σε μια «κανονικότητα» χωρίς ιδέες. Αλλά οι ιδέες θα επισκεφτούν και πάλι τους ανθρώπους για να ζεστάνουν την ψυχή και να κάνουν πάλι μαγικές τις λέξεις. Ως τότε απλώς τη «βγάζουμε». Η ζωή έχει καταντήσει 40 φορολογικές δηλώσεις. Ηδη όμως πιάνουμε κάτι σινιάλα στον ψηφιακό κόσμο. Π.χ. είδατε αυτή τη 16χρονη Σκανδιναβή; Εχει μαζέψει ένα εκατομμύριο πιτσιρικάδες σε όλη την Ευρώπη που σου λένε περίπου «παππού στα λίγα χρόνια που σου μένουν κάνε κάτι, η γη πυρακτώνεται, οι πάγοι λιώνουν, ο αέρας γεμίζει πύον, η θάλασσα πεθαίνει». Το λένε με μια κουβέντα: ΔΩΣΤΕ ΜΑΣ ΜΕΛΛΟΝ! Νιώθω δέος μπροστά σε αυτές τις τρεις λεξούλες: ΔΩΣΤΕ ΜΑΣ ΜΕΛΛΟΝ! Κάποια στιγμή μια καινούργια γενιά ηρώων θα μπει μπροστά για να ετοιμάσει την καινούργια αναγέννηση της Δύσης. Για μια κοινωνία του έργου, ανοιχτή με πίστη και με φως.

Εχετε δει την «επανάσταση» να γίνεται εξουσία; Σας φοβίζει;

Η εξουσία καθεαυτή δεν με φοβίζει γιατί μπορεί και να σημαίνει ευθύνη. Αν όχι όλες, πολλές επαναστάσεις πάντως, όχι απλώς δεν μπόρεσαν να σηκώσουν την ευθύνη των παραδείσων που υποσχέθηκαν αλλά τρεκλίζανε σαν κολασμένες. Ή σέρνονταν ταλαιπωρώντας τους ανθρώπους ή κατέρρεαν αφήνοντας πίσω τους ερείπια.

Ο σκηνοθέτης Αντώνης Κόκκινος έγραψε παλιότερα ότι «Γούντστοκ για μένα ήταν οι μπουάτ της Πλάκας και η απομάκρυνση από τα γρανάζια της συντηρητικής κοινωνίας». Στα χρόνια που ακολούθησαν, τι ήταν για εσάς το Γούντστοκ (μέσα από άλλες εικόνες, στίχους, καλλιτέχνες, γεγονότα);

Πολλά με συγκίνησαν. Οχι όμως σε τόσο γιγάντια κλίμακα. Αλλά βρίσκω κάτι από το Woodstock, αναπάντεχα, σε νέους ανθρώπους που όχι δεν παίρνουν ναρκωτικά: κάνουν διαλογισμό ή γιόγκα. Εχουν όμως τον ίδιο θαυμασμό για τους γκουρού και τους δασκάλους της Ανατολής όπως εκείνοι οι άλλοι στο Woodstock. Επίσης είναι περιφρονητικοί απέναντι στην καταναλωτική κοινωνία. Βλέπω ότι γενικεύονται οι συζητήσεις γύρω από θέματα διατροφής. Μαθαίνω ότι λέγεται well being.

Ποια στοιχεία ή αγωνίες του νεαρού Σαββόπουλου από το 1969 επιβιώνουν στο πρόγραμμα του 2019;

Ηθελα πάντοτε την ελευθερία μου. Αυτή την ελευθερία την κατέκτησα στα τραγούδια μου και στη δουλειά μου γενικά. Στη καθημερινότητα μου όμως, όχι πάντα. Φυσικά νιώθω ευγνωμοσύνη για την Ασπα και την οικογένειά μου και χρωστάω πολλά στους φίλους μου. Αλλά δεν είναι λίγες οι φορές που η καθημερινή μου ζωή είναι τελείως συμβατική. Με αγχώνει αυτό. Με τρώει. Ετσι μου ‘ρχεται να πάω να γίνω φαροφύλακας ή να κλειστώ σε μοναστήρι. Φυσικά δεν θα τα καταφέρω. Μόνο για το πάλκο είμαι καλός.

Ας υποθέσουμε ότι οι διοργανωτές εκείνο το καλοκαίρι του 1969 καλούσαν το νεαρό Διονύση Σαββόπουλο να παίξει ένα τραγούδι του. Ποιο θα ήταν αυτό;

Την «Ωδή στον Γεώργιο Καραϊσκάκη». Το έγραψα τον Μάη του ’68 για τον Τσε Γκεβάρα. Αλλά πώς θα περνούσε από τη λογοκρισία; Εβαλα για βιτρίνα τον τίτλο «Ωδή στον Γεώργιο Καραϊσκάκη» σίγουρος ότι ο στρατηγός της Ρούμελης δεν θα είχε αντίρρηση να καλύψει τον Κομαντάντε, ούτε εκείνος θα είχε πρόβλημα να διασωθεί από τον Καραϊσκάκη.