Ο παράγων κακία

Η αλήθεια είναι πως έχουμε φρικάρει λίγο τελευταία με όσα συμβαίνουν. Δεν είναι μόνο οι δύο τρομοκρατικές επιθέσεις με τους 31 νεκρούς το Σαββατοκύριακο στο Τέξας και το Οχάιο. Είναι ο 17χρονος που έσπρωξε το 6χρονο αγόρι από εξέδρα παρατήρησης στον δέκατο όροφο της πινακοθήκης Tate Modern, στο Λονδίνο. Είναι ο 40χρονος που έσπρωξε ένα 8χρονο αγόρι μαζί με τη μητέρα του στον κεντρικό σιδηροδρομικό σταθμό της Φρανκφούρτης. Είναι όλοι αυτοί οι κήρυκες του μίσους και του φανατισμού που μας έχουν προκύψει τα τελευταία χρόνια, ο Τραμπ, ο Τζόνσον, ο Ορμπαν, ο Σαλβίνι, ο Μπολσονάρο.

Στα δικά μας, είναι η τρομακτική δολοφονία της αμερικανίδας βιολόγου στην Κρήτη, αλλά και οι απίστευτες καταγγελίες για τους ξυπόλητους σερβιτόρους στην καυτή άμμο της Μυκόνου. Υπάρχει άραγε μια έκρηξη κακίας; Να κοιτάμε καλού κακού γύρω μας όταν βγαίνουμε έξω;

Ηρεμήστε, μας προτρέπει από τις σελίδες της Washington Post η Αμπιγκεϊλ Μαρς, καθηγήτρια ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Τζόρτζταουν και συγγραφέας του βιβλίου «Ο παράγων φόβος». Ο μέσος άνθρωπος είναι καλός. Ολες οι μελέτες δείχνουν ότι οι περισσότεροι άνθρωποι επιστρέφουν χαμένα πορτοφόλια, δίνουν χρήματα για φιλανθρωπικούς σκοπούς και βοηθούν τους συνανθρώπους τους που βρίσκονται σε ανάγκη. Αλλωστε, αν η πλειοψηφία δεν επιδείκνυε συμπόνια και ενσυναίσθηση, δεν θα χρειαζόμασταν τον όρο «ψυχοπαθής» για να περιγράψουμε τους λίγους που στερούνται τέτοιων συναισθημάτων.

Για τους ίδιους λόγους, συνεχίζει η αμερικανίδα καθηγήτρια, ο μέσος άνθρωπος αδυνατεί να καταλάβει πώς μπορεί κάποιος να δολοφονήσει αθώους ανθρώπους. Κι έτσι ο μηχανισμός πρόβλεψης του εγκεφάλου συνάγει το χειρότερο δυνατό συμπέρασμα: αφού δεν μπορούμε να προβλέψουμε ποιος από εμάς είναι ικανός να προχωρήσει σε ειδεχθείς πράξεις βίας, το καλύτερο είναι να θεωρήσουμε πως ο καθένας μπορεί να το κάνει. Το προφανές δίδαγμα είναι να μην εμπιστευόμαστε κανέναν. Αλλά είναι λάθος. Οι άνθρωποι που δείχνουν εμπιστοσύνη έχουν περισσότερα χρήματα και περισσότερους φίλους. Προφανώς είναι λοιπόν πιο χαρούμενοι.

Αν κάποιους δεν πρέπει να εμπιστευόμαστε είναι ανθρώπους σαν τον Ματέο Σαλβίνι. Αφού χαρακτήρισε «παιδεραστή» έναν δημοσιογράφο που φωτογράφισε τον γιο του σε ένα τζετ-σκι της αστυνομίας και πέρασε από το Κοινοβούλιο έναν νόμο που επιβάλλει πρόστιμο ως και ενός εκατομμυρίου ευρώ σε πλοία που βοηθούν πρόσφυγες που θαλασσοπνίγονται, ο ισχυρός άνδρας της Ιταλίας ξεκινά περιοδεία στις παραλίες για να ψαρέψει ψήφους ενόψει πιθανών πρόωρων εκλογών. Δείτε μια φωτογραφία που δημοσίευσε η Guardian από επίσκεψή του σε παραλία της Μιλάνο Μαριτίμα. Ο άνθρωπος είναι αποκρουστικός. Αλλά αύριο μπορεί να γίνει πρωθυπουργός.

Ούτε ο Σαλβίνι ούτε ο Τραμπ, βέβαια, σκοτώνουν με τα ίδια τους τα χέρια. Κάνουν όμως κάτι εξίσου επικίνδυνο: με τα λόγια τους και τις πράξεις τους νομιμοποιούν τη βία.