Ο «οικολογικός» Μότσαρτ του Κουρεντζή

Χτυπούσε δυνατά τα χέρια πάνω στα πόδια του, που σήκωνε με τελετουργικές κινήσεις. Ηταν ο μοναδικός ήχος που ακουγόταν από τη σκηνή του Festspielhaus, της μεγάλης αίθουσας του Φεστιβάλ του Ζάλτσμπουργκ, για αρκετά λεπτά. Η ποιητική εικόνα που άρχισε να δημιουργεί ο Λέμι Πονιφάσιο συμπληρώθηκε από την εμφάνιση μιας ακόμη εξωτικής χορεύτριας που κινούνταν με αθόρυβες, αέρινες κινήσεις.

Κατάγονται και οι δύο από το νησί του Ειρηνικού Κιριμπάτι, από τα πρώτα σημεία της Γης που έχουν γίνει σύμβολα των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής και συγκεκριμένα της υπερθέρμανσης του πλανήτη. Οι κάτοικοί του έχουν μετακομίσει στη Νέα Ζηλανδία για να μπορέσουν να επιβιώσουν. Αυτή την αφήγηση επέλεξαν ο Πίτερ Σέλαρς και ο Θοδωρής Κουρεντζής για να κλείσουν τον «Ιδομενέα», που έκανε πρεμιέρα στη μεγάλη γιορτή της μουσικής στις 27 Ιουλίου με την ορχήστρα μπαρόκ του Φράιμπουργκ και τη χορωδία MusicAterna – δημιουργία του διεθνούς φήμης μαέστρου.

Το σχόλιο των δύο δημιουργών στην όπερα του Βόλφγκανγκ Αμαντέους Μότσαρτ δεν θα μπορούσε να είναι ξεκομμένο από τον τρόπο που βλέπουν και αντιμετωπίζουν την τέχνη τους, από τον διάλογο που επιδιώκουν να αναπτύσσουν με το σήμερα. Να κάνουν την πολιτική τους τοποθέτηση σε όσα συμβαίνουν γύρω τους και τους αφορούν. Πρότειναν την ανάγκη ενός οικολογικού πολιτισμού που θα πρέπει να αγκαλιαστεί από τη νέα γενιά, η οποία μπορεί να ανταποκριθεί σε αυτή την αφύπνιση. Στην ιστορία των δύο ρηξικέλευθων καλλιτεχνών ο Ιδομενέας – τον οποίο ερμήνευσε ο Ράσελ Τόμας – αντιπροσωπεύει την παλιά γενιά, η οποία βαρύνεται με την καταστροφή του κλίματος. Το ζευγάρι Ιδαμάντης και Ιλια – Πόλα Μούριχι και Γινγκ Φανγκ στους ρόλους αντίστοιχα – εκπροσωπεί τη νέα γενιά που φέρει στους ώμους της τη σωτηρία του πλανήτη από την οικολογική καταστροφή.

Η σκηνοθετική προσέγγιση σε αυτή την ιστορία, η οποία έχει τις ρίζες της στην αρχαία Ελλάδα και ξετυλίγεται μέσα από τη μανία των στοιχείων της φύσης και μιας θυσίας ενός παιδιού που δεν ολοκληρώθηκε, είχε όλα όσα απαιτούταν για να δημιουργήσει την παραβολή της κλιματικής αλλαγής. Αιωρούμενα αντικείμενα – γλυπτά από πλεξιγκλάς παράπεμπαν σε σκουπίδια. Μπλε και κόκκινοι φωτισμοί που αναβόσβηναν έδιναν με γλαφυρό τρόπο την ατμόσφαιρα της θεομηνίας. Μέρη του πολυεθνικού ανσάμπλ της εξαίρετης χορωδίας ήταν ντυμένα με πιτζάμες και φρουρούνταν από παραστρατιωτικούς – περιβαλλοντικούς πρόσφυγες.

Σ’ αυτή την οικολογική αφύπνιση εντάσσονται και οι δηλώσεις της νεαρής ακτιβίστριας Γκρέτα Τούνμπεργκ κι άλλων ακτιβιστών από το κίνημα Fridays for Future που περιελήφθησαν στο έντυπο πρόγραμμα. Αναμφισβήτητα η αλλαγή του κλίματος στον πλανήτη είναι τεράστια πρόκληση και πρέπει να αντιμετωπιστεί πέρα από πολιτικά και εθνικά όρια. Αυτό το μήνυμα που μέσα από συνεντεύξεις και δηλώσεις τους τόνισαν σκηνοθέτης και μαέστρος φάνηκε να βρίσκει έρεισμα στην κατάμεστη αίθουσα του Festspielhaus. Στο τέλος οι θεατές όρθιοι χειροκροτούσαν για πάρα πολλή ώρα τους συντελεστές αυτής της παράστασης, η οποία άφησε το αποτύπωμά της στη γενέθλια πόλη του Μότσαρτ. Οι παρατεταμένες επευφημίες τούς κράτησαν για αρκετή ώρα πάνω στη σκηνή. Ηταν το ιδανικό κλείσιμο της βραδιάς.

ΣΟΣΤΑΚΟΒΙΤΣ. Ανάλογη ατμόσφαιρα επικράτησε και το προηγούμενο βράδυ όταν ο Θοδωρής Κουρεντζής έδινε τη δική του ερμηνεία στην κολοσσιαία Εβδομη Συμφωνία του Ντμίτρι Σοστακόβιτς, επονομαζόμενη και «του Λένινγκραντ», με τη Συμφωνική Ορχήστρα της Στουτγάρδης, της οποίας είναι καλλιτεχνικός διευθυντής. Μέσα από το έργο αυτό ο Σοστακόβιτς αγγίζει τα όρια του συμφωνικού μεγαλείου επιχειρώντας να υμνήσει την τιτάνια αντίσταση των κατοίκων του Λένινγκραντ, απέναντι στην ανελέητη πολιορκία των ναζιστικών δυνάμεων. Ο συνθέτης, για αυτή δημιουργία του, είχε πει: «Πριν από μία ώρα τελείωσα το δεύτερο μέρος του νέου μου συμφωνικού έργου. Αν όλα πάνε καλά και καταφέρω να γράψω το τρίτο και το τέταρτο μέρος, θα έχω κάνει την Εβδομη Συμφωνία μου. Γιατί σας τα λέω αυτά; Σας τα λέω για να μπορέσουν να μάθουν οι κάτοικοι του Λένινγκραντ που με ακούν τώρα ότι η ζωή στην πόλη μας εξακολουθεί να συνεχίζεται. Ο καθένας από μας εκτελεί το στρατιωτικό του καθήκον. Οι εργαζόμενοι στον τομέα του Πολιτισμού εκπληρώνουν το καθήκον τους με τιμή και ανιδιοτέλεια, όπως και όλοι οι Λενινγκραντινοί». Σε μια αόρατη σύνδεση με το αδυσώπητο σημερινό μουσικό περιβάλλον δεν θα ήταν μακριά από την αλήθεια αν ισχυριζόταν κανείς ότι και ο διεθνούς φήμης μαέστρος τολμά να πράττει το καθήκον του απέναντι στην τέχνη τέχνη του έτσι όπως το αντιλαμβάνεται ο ίδιος, αφήνοντας για κριτή τον χρόνο.