Η Ρωσία και {LF}τα Δυτικά Βαλκάνια

Είναι εντυπωσιακό ότι είκοσι χρόνια μετά το τέλος του πολέμου ανάμεσα στους Γιουγκοσλάβους – Σέρβους, Αλβανούς, Κροάτες, Σλοβένους και Μουσουλμάνους Βόσνιους – οι Ευρωπαίοι που τότε επενέβησαν στρατιωτικά για να επιβάλουν τη συγκατοίκηση των παραπάνω, μόλις τώρα αντιλαμβάνονται ότι με το έργο τους επέτειναν το διαζύγιο των πρώην Γιουγκοσλάβων αντί να το αποτρέψουν.

Σήμερα κανείς δεν λογαριάζει ότι διαφορετικές εθνότητες (Αλβανοί – Σέρβοι), θρησκευτικές ομάδες (Κροάτες, Σέρβοι, Βόσνιοι), εθνογενέσεις και παλαιότερα έθνη (Βόρειοι Μακεδόνες και Σέρβοι) είναι ποτέ δυνατό να ξανασχηματίσουν ένα ενιαίο κράτος όπως ήταν η πρώην Γιουγκοσλαβία.

Η πίκρα των ηττημένων Σέρβων ύστερα από τη δυτική προτίμηση για τους Καθολικούς Κροάτες και Σλοβένους και τους αδύνατους Αλβανούς Κοσοβάρους, τους οδηγεί πλέον στη σχέση με τους εν Χριστώ αδελφούς Ρώσους.

Σε πρόσφατο συνέδριο του Südost Europa MiHeijungen, οι ανακοινώσεις είχαν ως θέμα τη Ρωσία στα Δυτικά Βαλκάνια. Σε εποχή τελικής διευθέτησης των προβλημάτων που ξέμειναν από τον πόλεμο στην περιοχή, η Ρωσία κάνει τη δυναμική της επανεμφάνιση. Επειτα από πολλά χρόνια ρωσικής απουσίας, ο Πούτιν θέλει να προκαλέσει ένα πεδίο αναμέτρησης με τη Δύση σε μια ασταθή γωνιά της Ευρώπης. Δεν πρόκειται βέβαια για σύγκρουση, αλλά διαγκωνισμό επιρροής. Ετσι όταν η Ελλάδα υπέγραφε τη Συμφωνία των Πρεσπών με τη Βόρεια Μακεδονία (πλέον), η Ρωσία επιδόθηκε σε συστηματική προσπάθεια παρεμπόδισης της συμφωνίας. Μολονότι οι Ρώσοι δεν μπορούν να ανταγωνιστούν τις Βρυξέλλες και την Ουάσιγκτον σε παροχή υπηρεσιών προς τους Βαλκάνιους, δημιουργούν για διάφορες ομάδες συμφερόντων – όπως οι Σέρβοι αντίπαλοι της λύσης στο Κόσοβο ή οι Σλαβομακεδόνες εχθροί της Συμφωνίας των Πρεσπών – μια βάση συσπείρωσης. Ο πυρήνας αυτός αποβλέπει στη διάσπαση της ενότητας του ΝΑΤΟ και της Ευρωπαϊκής Ενωσης στην περιοχή.

Η αποκόλληση του βόρειου τμήματος της Μιτροβίτσας από το Κόσοβο, που κατοικείται αποκλειστικά από Σέρβους, διευκολύνεται από τη ρωσική πολιτική. Το περσινό καλοκαίρι ο πρόεδρος της Σερβίας Aleksandar Vucic και ο αλβανός κοσοβάρος πρόεδρος Hasim Thaçi ακούστηκαν να συζητούν για ανταλλαγή περιοχών με αλβανικές και σερβικές πλειοψηφίες πληθυσμού. Η άρνηση Ισπανίας, Ρουμανίας, Ελλάδας και Κύπρου να αναγνωρίσουν την ανεξαρτησία του Κοσόβου (για διαφορετικούς η καθεμιά λόγους) υποστηρίχτηκε από τη Ρωσία.

Η Βοσνία και Ερζεγοβίνη με τις εκκρεμότητές της αποτελεί τη μεγαλύτερη αποτυχία της Δύσης να επιβάλει την επίλυση των διαφορών ανάμεσα στις τρεις θρησκευτικές κοινότητες που συναποτελούν το κράτος αυτό. Η χωριστή ζωή τους μέχρι σήμερα και η οικονομική στασιμότητα της χώρας που την καθιστά παρία της Ευρωπαϊκής Ενωσης δίνουν στη Ρωσία την ευκαιρία να προσεταιρίζεται τους Σέρβους εις βάρος των άλλων δύο κοινοτήτων της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης.

Ενας ακόμα λόγος που η Ρωσία υποστηρίζει το status quo στα Δυτικά Βαλκάνια είναι για να αντλεί από αυτό νομικά επιχειρήματα που θα δικαιολογούν την αναγνώριση της Αμπχαζίας και της Νότιας Οσετίας στον Καύκασο. Η προσάρτηση της Κριμαίας, τέλος, θα συγκρίνεται με την αναγνώριση από τις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες του Κοσόβου και του ονόματος της Βόρειας Μακεδονίας.

Το KATHEON αποτελεί το κατεξοχήν εθνικιστικό ίδρυμα – δεξαμενή σκέψης που επεξεργάζεται τη νέα πολιτική της Ρωσίας στα Βαλκάνια. Επονται και άλλα ανάλογα στο προσεχές μέλλον.

Ο Θάνος Μ. Βερέμης είναι ομότιμος καθηγητής ΕΚΠΑ