Το απόκεντρο κέντρο της πόλης

Η πραγματική πόλη δεν είναι οι χαρτογραφικές κατόψεις και οι GPS ταξινομήσεις, αλλά είναι τα πάθη και οι επιθυμίες που χωροποιούνται. Τα πάθη και οι ιδιοτέλειες και οι ιδιοκτησίες και οι πολιτικές στοχεύσεις και η πλήξη και η εργασία και η φιλομάθεια και η αμάθεια. Πόλη είναι το τερατώδες καταναλωτικό θράσος και η πτωχευτική συντριβή. Είναι ο φοιτητής που μαθαίνει και φιλοδοξεί, είναι ο συνταξιούχος που πάει στη «λαϊκή απογευματινή» προβολή των 5 ευρώ, είναι ο ντελιβεράς με το παπί, Σόλωνος και Ασκληπιού. Στις διάφορες συζητήσεις περί Κέντρου και για πολλά χρόνια, δεν φαίνεται να έχει αποφασιστεί ποια κατεύθυνση θα δοθεί στο Κέντρο, ποια δημόσια έργα είναι τα προεξάρχοντα, αλλά και πώς εμείς ιεραρχούμε ως μέτοχοι της αστικής συνθήκης. Η σχέση του Μουσείου και του Πολυτεχνείου, εκθεσιακής και εκπαιδευτικής δομής, είναι ανεκβίαστα και ανεπιτήδευτα ισχυρή. Για παράδειγμα, οι φοιτητές του εργαστηρίου ζωγραφικής της Σχολής Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ, σχεδιάζουν στους χώρους του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου. Τα εκτιθέμενα αρχαιολογικά ευρήματα, αλληλοϋποστηρίζονται και συγχρόνως αντιδικούν, διά της θεματολογίας, του μεγέθους, της πλαστικότητας, της θέσης, του φωτισμού, της ύλης. Η σχεδιαστική μέριμνα δεν βρίσκεται τόσο στην αναλογική και τονική αποτύπωση του εκθέματος, όσο στην κατανόηση της χωρικής άρθρωσης, στον προσδιορισμό της εκθεσιακής πλοκής. Στο εαρινό, δε, εξάμηνο, ο σχεδιασμός επεκτείνεται στους αύλειους χώρους, στην ερμηνεία της αρχιτεκτονικής των ιστορικών κτιρίων, της ρυθμικής, της ανασύνθεσης από το φως και τους άξονες θέασης. Ετσι έχουμε τους όρους μιας ενεργητικής κατανόησης του χώρου και του ιστορικού χρόνου. Τα έργα του εθνικού αρχαιολογικού μουσείου σαν ένα αναπτυσσόμενο αφηγηματικό τούνελ, ουσιαστικά εξουσιοδοτούν την αρχιτεκτονική συγκεφαλαίωσή τους. Θα ενίσχυα το επιχείρημά αλληλεξάρτησης και αμοιβαίου καθορισμού των πνευματικών ιδρυμάτων του κέντρου, με τον ιστό που σχηματίζουν και οι υπόλοιπες εκπαιδευτικές μονάδες, η πρώην ΑΣΟΕΕ, τα παιδαγωγικά τμήματα και το κτίριο του Χημείου, η Νομική.

Το ΥΠΠΟ, οι συστάδες βιβλιοπωλείων και εκδοτικών οίκων, θεάτρων, ιστορικών κινηματογραφικών αιθουσών τέχνης, Πνευματικό Κέντρο Δήμου, η «τριλογία» Χάνσεν, Ακαδημίας, Πανεπιστημίου, Εθνικής Βιβλιοθήκης, κ.λπ. Οι σχέσεις υφίστανται από την ίδια την πολεοδομική συνθήκη αλλά κυρίως από το πνευματικό διάβημα που συνθέτει γνωστικά αντικείμενα, αρχιτεκτονικά ιδιώματα. Η πόλη είναι χωρικές, κοινωνικές, εργασιακές, συμπεριφορικές σχέσεις. Χρήσεις, πράξεις, συγκρούσεις, ομαδοποιήσεις, πάντα υπήρχαν χωρίς την κατάθλιψη που αναδύουν η Πατησίων, η Γ΄Σεπτεμβρίου, χαμηλά η Σόλωνος, η πλατεία Κάνιγγος κ.λπ. Η μεγάλη «ψυχαγωγούπολη» που είναι του Ψυρή, το Μοναστηράκι, το Γκαζοχώρι, ο Κεραμεικός, τα Πετράλωνα, κ.λπ. δεν μπορεί να επεκτείνεται εσαεί, θα ξεχειλώσει. Μια «πνευματούπολη», όμως, μπορεί να συγκροτηθεί στον ιστό που περιγράφω. Εννοώ μια συνθήκη που «να επιτρέπει», να διευρύνει, να «απελευθερώνει» την πνευματική λειτουργία που ήδη συμβαίνει. Εχει αποκατοικηθεί, έχει παραφθαρεί, έχει χαθεί η φαντασίωση της ανάκτησης ενός χώρου σύνδεσης με τον άλλον. Στη θέση του έχει διαπλεχτεί μια φιλοσοφία ρηγμάτων, διχοτομήσεων, η εποποιΐα ενός καρκινώδους εγωισμού.

Ο Δημήτρης Σεβαστάκης είναι ζωγράφος, αν. καθηγητής Σχολής Αρχιτεκτόνων Μηχανικών, ΕΜΠ