Το πρώτο τεστ

Η άρση της ασυλίας του Πολάκη διέκοψε τον μικρό κοινοβουλευτικό μήνα του μέλιτος. Το σύντομο ειδύλλιο του συναινετικού κοινοβουλευτισμού έλαβε – προσωρινό; – τέλος. Οι αντιδράσεις φάνηκαν, ίσως, υπερβολικές, με μέτρο το μάλλον χαμηλό πολιτικό και ποινικό προφίλ της υπόθεσης. Και το αίτημα να υπαχθεί στον νόμο περί ευθύνης υπουργών η κατηγορία της παράνομης ηχογράφησης μιας ιδιωτικής συνομιλίας ενός πρώην υπουργού με τον διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδας θα ήταν σουρεαλιστικό, ακόμη κι αν δεν το υποστήριζαν εκείνοι που έχουν υποστηρίξει με πάθος την κατάργηση κάθε ειδικής ποινικής μεταχείρισης των υπουργών.

Ας ελπίσουμε ότι τις αντιδράσεις τις εξηγεί η ειδική θέση του συγκεκριμένου κατηγορούμενου στην τοτεμική κουλτούρα του ΣΥΡΙΖΑ. Ή ο φόβος ότι η υπόθεση θα αποτελέσει προηγούμενο και για άλλες παρόμοιες, που έπονται. Ας ελπίσουμε, δηλαδή, ότι το επεισόδιο Πολάκη δεν μαρτυρά, απλώς, μια διάθεση να μπει γρήγορα τέλος στην περίοδο της μετεκλογικής ηπιότητας και να γυρίσουμε σούμπιτοι στο γνώριμο περιβάλλον της πολιτικής ως ασυμφιλίωτο αγώνα εξόντωσης εχθρών και όχι ως ανταγωνισμό αντιπάλων.

Ο Πρωθυπουργός, αλλά και ο νέος Πρόεδρος της Βουλής, δήλωσαν ότι δεν θα εφαρμόσουν τους κανόνες του πλειοψηφικού κοινοβουλευτισμού που γνωρίσαμε στο μεγαλύτερο διάστημα της ώριμης και της ύστερης μεταπολίτευσης και, ιδίως, στα χρόνια της κρίσης. Οπου η κυβέρνηση μεταχειριζόταν την κοινοβουλευτική πλειοψηφία ως δέσμια, ως υπόδουλη και η πλειοψηφία με τη σειρά της μεταχειριζόταν την κοινοβουλευτική μειοψηφία ως ανύπαρκτη, στερημένη δικαιωμάτων. Θα κριθούν, πολύ αυστηρά μάλιστα, για την τήρηση της υπόσχεσης. Οχι τώρα, στα εύκολα. Αργότερα, όταν όλα θα δυσκολέψουν. Αλλά και η αντιπολίτευση θα κριθεί για τον τρόπο με τον οποίο θα ανταποκριθεί σε ένα πλαίσιο κανόνων που, θεωρητικά, την ευνοούν, της δίνουν μεγαλύτερο χώρο στο κοινοβουλευτικό παιχνίδι.

Δεν είναι θέμα ευγένειας, καλών τρόπων ή «πολιτικού πολιτισμού» όλα αυτά. Είναι προϋπόθεση για να κάνει το πολιτικό σύστημα ένα βήμα εμπρός.

Να ανακτήσει, πρώτον, τη χαμένη εμπιστοσύνη. Η απουσία των νεοναζί από τα κοινοβουλευτικά έδρανα δημιουργεί μια ευφορία που μπορεί να αποδειχθεί παραπλανητική. Είναι χρήσιμο να θυμόμαστε ότι σε μια μεγάλη πανευρωπαϊκή έρευνα, που είχε διεξαχθεί πριν από τις ευρωεκλογές, η Ελλάδα είχε αναδειχθεί δευτεραθλήτρια, μετά τη Γαλλία στα ποσοστά δυσπιστίας στους θεσμούς, δυσπιστίας στα μέσα ενημέρωσης και «αντισυστημικότητας» (61% σε εμάς, 69% στη Γαλλία). Το παιχνίδι της εμπιστοσύνης στη Δημοκρατία έχει πολύ δρόμο για να κερδηθεί.

Κι έπειτα, δεύτερον, να αποδειχθεί ικανό να αλλάξει το ίδιο. Και να αποδείξει πως η πικρή σοφία που αποκτήθηκε στη σκληρή δεκαετία της κρίσης δεν είναι καταδικασμένη να πάει χαμένη. Οτι, τουλάχιστον, εκείνες οι μεταρρυθμίσεις, για την ανάγκη των οποίων υπάρχει γενικευμένη συναίνεση, μπορούν και να προωθούνται με κάποια συναίνεση. Παράδειγμα: η πανθομολογούμενη ανάγκη αλλαγής της δημόσιας διοίκησης.

Ειδικοί και λιγότερο ειδικοί έχουν συμφωνήσει ότι η πρώτη ρίζα της κακοδαιμονίας είναι η κομματική δουλοπαροικία της κορυφής της διοικητικής πυραμίδας. Το πολιτικό σύστημα έχει κατοχυρώσει, χρόνια τώρα, το δικαίωμα του κόμματος που κερδίζει τις εκλογές να μεταχειρίζεται τις θέσεις ευθύνης στην κορυφή της διοικητικής πυραμίδας ως λάφυρο που ανήκει στον νικητή των εκλογών, ώστε να τοποθετεί στις θέσεις αυτές εκείνους που θέλει να ανταμείψει για τη βοήθειά τους στην εκλογική του νίκη. Εκείνους που πειθήνια και αναντίρρητα θα προτάσσουν την επιθυμία του υπουργού ή του κόμματος, καμιά φορά και πάνω (ή δίπλα) από τον νόμο. Ή εκείνους που θα υπηρετήσουν τον ύψιστο σκοπό: να χρησιμοποιηθεί το κράτος ως πεδίο αναπαραγωγής του πολιτικού κεφαλαίου του κόμματος που κυβερνά.

Τον παλιό καλό καιρό του παλιού καλού δικομματισμού είχαν διαμορφωθεί άτυποι κανόνες κομματικής εναλλαγής στον ευρύτερο χώρο του Δημοσίου. Οπως είχε κάποτε ένας σπουδαίος δημόσιος λειτουργός: «Ο κόσμος νομίζει ότι μετά τις εκλογές η ΝΔ παραδίδει στο ΠΑΣΟΚ και τανάπαλιν. Λάθος. Στην πραγματικότητα, η ΔΑΚΕ παραδίδει στην ΠΑΣΚΕ τα κλειδιά του κράτους και περιμένει να τα πάρει πίσω». Με τα χρόνια αυτό εμπέδωσε μια κουλτούρα όπου στόχος της δημόσιας υπηρεσίας δεν είναι η παραγωγή κάποιου έργου, αλλά η αποφυγή της ευθύνης, μέσα σε ένα εχθρικό περιβάλλον, γεμάτο πολιτικές παγίδες. Και αυτή η κουλτούρα, με τη σειρά της, διαμόρφωσε μια κρατική μηχανή που έχει χρεωθεί με μεγάλο μέρος της ευθύνης για τη χρεοκοπία της χώρας, μεγάλο μέρος της ευθύνης για την αδυναμία της χώρας να αντιμετωπίσει τις συνέπειες της χρεοκοπίας και που, στο Μάτι, πριν από ένα χρόνο, απέδειξε πόσο εύκολα αυτές οι αδυναμίες μπορεί να αποδειχθούν κυριολεκτικά  φονικές.

Το γεγονός ότι η νέα κυβέρνηση έφερε ως πρώτη νομοθετική πρωτοβουλία, ένα σχέδιο που φιλοδοξεί να προωθήσει την αποκομματικοποίηση του κράτους είναι σημαντικό. Αν η Βουλή κατορθώσει να το συζητήσει και να το διαμορφώσει τελικά με τρόπο που να υπηρετεί την φιλοδοξία, θα είναι ένα μικρό θαύμα. Μια μικρή εισαγωγή στη νέα εποχή που όλοι ευαγγελίζονται.