Δύο σενάρια για την ψήφο των Ελλήνων του εξωτερικού

Η ψήφος των Ελλήνων του εξωτερικού καθίσταται και πάλι επίκαιρη, με αφορμή διαρροές στον Τύπο περί νομοσχεδίου στο οποίο κατέληξε η ειδική επιτροπή που συγκροτήθηκε από την προηγούμενη κυβέρνηση και τον τότε γενικό γραμματέα Κ. Πουλάκη, και το οποίο φαίνεται πως εγχειρίστηκε στον νέο υπουργό Εσωτερικών. Σύμφωνα με τα ίδια δημοσιεύματα, η επιτροπή προέκρινε μία οιονεί ψήφο εκπροσώπησης μέσω προκαθορισμένου αριθμού εδρών που θα αφαιρούνται από το ψηφοδέλτιο Επικρατείας. Η πρόταση αυτή φαίνεται πως θεσπίζει ως σημείο εκκίνησης τις 3 έδρες για 180.000 εγγεγραμμένους ψηφοφόρους με ανώτατο όριο τις 12 έδρες, ενώ ως μέτρο για την απόδοση κάθε επιπλέον έδρας ορίζεται ο αριθμός των 60.000 εγγεγραμμένων.

Παρόμοιο σχέδιο νόμου, χωρίς το μέτρο απόδοσης, είχε κατατεθεί το 2009 από τον τότε υπουργό Εσωτερικών Προκόπη Παυλόπουλο, προκαλώντας τις έντονες αντιδράσεις του Ευάγγελου Βενιζέλου, ο οποίος θεώρησε πως το νομοσχέδιο έπασχε από πρόδηλη αντισυνταγματικότητα. Με τον Βενιζέλο φάνηκε να συντάσσεται εν μέρει το Τμήμα Νομοτεχνικής Επεξεργασίας Σχεδίων και Προτάσεων Νόμων της Βουλής, το οποίο έκρινε πως ο μόνος τρόπος να θεσπισθεί ψήφος εκπροσώπησης είναι, κατά μία ευρεία συνταγματική ερμηνεία, μέσω της νομοθετικής, έστω, ίδρυσης εκλογικών περιφερειών εξωτερικού. Αυτή η λύση θα ήταν συνταγματικά αποδεκτή εάν ως Επικράτεια κατά το άρθρο 54 του Συντάγματος εκλαμβανόταν ο χώρος στον οποίο διαβιώνει το σύνολο του εκλογικού σώματος, συμπεριλαμβανομένων και των αποδήμων.

Ενα δεύτερο ενδεχόμενο κώλυμα που δεν ανέφερε ρητά το Τμήμα είναι ο κίνδυνος ακόμα και αυτή η ευρεία συνταγματική ερμηνεία να καταρριφθεί δικαστικά στη βάση ενδεχόμενης παραβίασης της ισότητας της ψήφου.

Με λίγα λόγια, δεδομένου ότι η εγκυρότητα των εθνικών εκλογών αποτελεί ύψιστο διακύβευμα, είναι καλό η θεσμοθέτηση ψήφου εκπροσώπησης, εφόσον προκριθεί, να είναι απόλυτα ασφαλής συνταγματικά. Αυτό προϋποθέτει: α) προηγούμενη απογραφή των Ελλήνων του εξωτερικού, που καλό είναι να δρομολογηθεί στην επόμενη απογραφή του 2021, και β) να αναθεωρηθεί από την παρούσα αναθεωρητική Βουλή το άρθρο 54 του Συντάγματος μέσω μίας ρητής συνταγματικής αναγνώρισης, με  αναφορά σε αριθμό εδρών, της δυνατότητας ίδρυσης εκλογικών περιφερειών εξωτερικού. Με τον τρόπο αυτό, θα υπάρχει ρητή συνταγματική εξαίρεση από την αρχή της ισότητας της ψήφου.

Το δεύτερο, και τελευταίο, συνταγματικά ρεαλιστικό σενάριο, δεδομένου ότι δεν προχώρησε η αναθεώρηση του άρθρου 51 που θα επέτρεπε την εισαγωγή χρονικών περιορισμών στο δικαίωμα ψήφου και άρα και μία τρίτη εναλλακτική, είναι η συμμετοχική ψήφος, δηλαδή η χωρίς κανένα περιορισμό διευκόλυνση των εγγεγραμμένων ψηφοφόρων στους εκλογικούς καταλόγους της χώρας που διαβιούν στο εξωτερικό να ψηφίζουν από τον τόπο διαμονής τους. Η ψήφος τους θα λαμβάνεται υπόψη για το σύνολο των εδρών.

Εναπόκειται στο ελληνικό Κοινοβούλιο να αποφασίσει ποιο από τα δύο αυτά σενάρια θα προκρίνει. Η ευκαιρία αυτή δεν πρέπει να χαθεί.

Η Αννα Ειρήνη Μπάκα είναι διδάκτωρ Νομικής του Πανεπιστημίου του Χονγκ Κονγκ