Η ανυπέρβλητη δύναμη της αδράνειας

Κι αν είχαν λειτουργήσει όλα αλλιώς; Αν όλοι, από την υπηρεσία πολιτικής προστασίας, την πυροσβεστική και την αστυνομία έως την περιφέρεια και τους δήμους, είχαν κάνει διαφορετικά τη δουλειά τους; Πόσες από τις ζωές που χάθηκαν στο Μάτι θα είχαν σωθεί;

Εντάξει, οι τραγωδίες δεν ξεγράφονται με «αν». Τα ερωτήματα όμως δεν χάνουν το νόημά τους.  Κατατίθενται ως υπόμνηση αυτού που έγινε ή δεν έγινε μετά. Ως ύλη ενός άλλου, πιο επιτακτικού ερωτήματος: Ενα χρόνο από  την τραγωδία που δεν ξεγράφεται, τι έχει γίνει για να μην επαναληφθεί η τραγωδία; Τι έχει αλλάξει στον τρόπο που λειτουργούν οι υπηρεσίες και οι πολιτικοί τους προϊστάμενοι; Πώς ο φόβος ότι το χάος εκείνης της ημέρας μπορεί να επαναληφθεί οποιαδήποτε στιγμή και οπουδήποτε αλλού κινητοποίησε αυτό το δυσκίνητο σύστημα για να μπορέσει την επόμενη φορά να ανταποκριθεί στις ανάγκες ενός στοιχειώδους συντονισμού ή να λάβει μέτρα πρόληψης για να μηνζήσει ακόμη ένα κακό στις πλέον τραγικές του διαστάσεις;

Ο ΑΡΙΘΜΟΣ 112. Η απάντηση δόθηκε πεντακόσια χιλιόμετρα βορειότερα κι όχι σε μια καμένη αλλά σε μια βρεγμένη γη. Εκεί φάνηκε πως η δύναμη της αδράνειας είναι πανίσχυρη. Πως δεν μπορεί να τη νικήσει κανένας φόβος, κανένα αίσθημα ευθύνης, καμία αγωνία για τη «στραβή στη βάρδια». Εκεί το σύμβολο αυτής της ανίκητης δύναμης της αδράνειας έγινε ένας αριθμός. Ο αριθμός 112 της έγκαιρης προειδοποίησης που παραμένει ανενεργός έναν ολόκληρο χρόνο από το Μάτι για να μη φτάσει το μήνυμα σε κανένα κινητό της Χαλκιδικής, να μην ακουστεί κανένας ήχος, ο ήχος που μπορεί να αποδεικνυόταν σωτήριος για όποιον βρέθηκε ξαφνικά αντιμέτωπος με τον κίνδυνο.

Είναι ο ήχος που έγινε προεκλογική υπόσχεση σε εκείνο το προεκλογικό σποτ της περιφερειάρχου Αττικής όπου με φόντο τα καμένα εμφανιζόταν να λέει πως δεν μπορούμε να κάνουμε και πολλά, τουλάχιστον όμως μπορούμε να αποκαταστήσουμε έναν τρόπο επικοινωνίας, μπορούμε να σας ειδοποιούμε. Αν αποδείχθηκε κάτι από εκείνο το σποτ, δεν ήταν μόνο πως τα καμένα μπορούσαν να γίνουν προεκλογικό ντεκόρ. Αποδείχθηκε και πως η αδράνεια μπορεί να γίνει προεκλογική ύλη. Να γίνει η ύλη της υπόσχεσης πως κάπου, κάποτε στο μέλλον, σε μια απροσδιόριστη στιγμή, θα γίνει αυτό που δεν άρχισε να γίνεται από την επομένη κιόλας της τραγωδίας στο Μάτι.

Δεν είναι πανάκεια το 112 – «Δεν είναι μείζον θέμα, δεν είναι ζήτημα μιας ειδοποίησης, να είμαστε ειλικρινείς», όπως ειπώθηκε. Ακούγεται λογικό, όσο λογικό θα ακουγόταν πως τίποτε δεν είναι πανάκεια από μόνο του απέναντι στον κίνδυνο μιας καταστροφής. Την ίδια ώρα όμως ακούγεται τόσο παράλογο, τόσο κυνικά παράλογο, όσο θα ακουγόταν πως δεν είναι μείζον να σωθεί από την ειδοποίηση έστω και μια ζωή. Κι αν σωζόταν έστω και μια ζωή από τις επτά που χάθηκαν στη Χαλκιδική; Ακούγεται λογικό να λέει κανείς πως δεν είναι μείζον θέμα η ειδοποίηση. Αλλά δεν είναι παράλογο να μη σκέπτεται πως, ακόμη κι αν τίποτε δεν είναι από μόνο του μείζον θέμα ή πανάκεια, όλα μαζί ελαχιστοποιούν τον κίνδυνο της απώλειας των ανθρώπινων ζωών;

ΤΟ ΑΠΟΤΥΠΩΜΑ ΤΗΣ ΤΡΑΓΩΔΙΑΣ. Πανάκεια δεν είναι ούτε τα πυροσβεστικά αεροπλάνα από μόνα τους. Δεν είναι ούτε η συντήρηση των πυροσβεστικών οχημάτων από μόνη της. Αν όμως και το σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης λειτουργεί και κάθε μέτρο πρόληψης έχει ληφθεί και τα αεροπλάνα ρίχνουν νερό και τα οχήματα έχουν συντηρηθεί; Αν η τραγωδία στο Μάτι αποκάλυψε τις τρομακτικές διαστάσεις της ανεπάρκειας του κρατικού μηχανισμού, η επέτειος του ενός χρόνου αποκαλύπτει πως η τραγωδία άφησε το αποτύπωμά της στην κοινωνία αλλά όχι στο κράτος. Πως το κράτος παρέμεινε εξίσου δυσκίνητο, μακάριο και οκνηρό, το ίδιο δέσμιο της ανευθυνοϋπευθυνότητας, όπως ήταν και την προηγουμένη της τραγωδίας. Και πως καμία αφυπνιστική δύναμη δεν στάθηκε ικανή να νικήσει την ανυπέρβλητη δύναμη της αδράνειας.

Δεν είναι μια αδράνεια που κατατρύχει το κράτος σε πολιτικό κενό. Αντιθέτως. Μια κρατική της οποίας ακόμη και τα πιο μικρά γρανάζια χρειάζονται πολιτικό γράσο για να λειτουργήσουν, είναι αδύνατον να παλέψει με τη δύναμη της αδράνειας μόνη της. Αυτό δεν είναι το κράτος μιας λειτουργικής δημόσιας διοίκησης, το κράτος που δεν χάνει τον ρυθμό του ακόμη κι όταν μένει ακυβέρνητο για μήνες ολόκληρους και που καμία κυβερνητική αλλαγή δεν διαταράσσει την υπόστασή του. Είναι ένα κράτος εγκυκλίων που ανατρέπουν η μία την άλλη και συναρμοδιοτήτων που καθιστούν τους πάντες αναρμόδιους. Ενα κράτος που δεν πνίγει τη διοίκησή του μόνο στη γραφειοκρατία. Την πνίγει και μια υπερσυγκεντρωτική εξουσία που δεν έχει καμία απολύτως συνέχεια. Μια υπερσυγκεντρωτική εξουσία που είναι ικανή να αλλάξει ακόμη και τον αριθμό 112, όπως αλλάζει τα ονόματα των υπουργείων. Γιατί όχι 109 ή 115; Γιατί να έμενε ο ίδιος εάν δεν ήταν ο κοινός ευρωπαϊκός;

Αυτές οι 365 ημέρες που πέρασαν από την τραγωδία στο Μάτι, πέρασαν σαν να έσβησαν οι κάμερες της τηλεοπτικής σύσκεψης που στήθηκε το βράδυ της τραγωδίας και να μην έχει τίποτε σημασία πια. Μένει να φανεί πώς θα περάσουν οι επόμενες 365. Θα φανεί εάν η δύναμη της αδράνειας θα σταθεί ικανή να σβήσει ακόμη και τη μνήμη.