Η πολιτική στον καιρό της ειρήνης

Είχε στ’ αλήθεια κάτι ασυνήθιστο η εικόνα της Βουλής την ημέρα της ορκωμοσίας. Αυτήν την ανάλαφρη ατμόσφαιρα γιορτής, αυτήν τη χαρωπή και εύθυμη κοσμικότητα, με τους πολλούς άνδρες και τις λίγες γυναίκες της αντιπροσωπείας να προσέρχονται ευτυχείς, καλοντυμένοι, συν γυναιξί και τέκνοις, να φωτογραφίζονται και να κάνουν δηλώσεις απενοχοποιημένης χαράς, δεν θυμάμαι να την έχω ξαναδεί. Το Κοινοβούλιο που γνωρίσαμε τα τελευταία δέκα χρόνια μύριζε μπαρούτι. Και οι νεοεκλεγμένοι του θύμιζαν μάλλον νεοσύλλεκτους που πάνε να αντικαταστήσουν βετεράνους στα χαρακώματα, παρά καλεσμένους σε γιορτή. Κι ούτε θα έφερνε εύκολα κανείς τα ανήλικα παιδιά του κάπου, όπου μπορεί να συναπαντούσαν τον Κασιδιάρη ή τον Λαγό.

Αλλά και η εικόνα της ορκωμοσίας των νέων υπουργών, το ίδιο με είχε ξαφνιάσει. Από το 2010 κι ύστερα, όσοι τουλάχιστον είχαν καλή αντίληψη της πραγματικότητας, παραλάμβαναν τα υπουργεία τους με ύφος ανθρώπου που παραλαμβάνει κλητήριο θέσπισμα για το κακουργοδικείο. Με εξαίρεση τον Ιανουάριο του 2015, όπου οι νέοι υπουργοί είχαν ύφος στρατηγού που μπαίνει σε κατακτημένη πόλη. Αυτήν την κουστουμαρισμένη και γραβατωμένη χαρά, σαν ανέμελη οικογενειακή γιορτή, πάντως, αμφιβάλω αν την είχε ξαναδεί ποτέ το δυσκοίλιο Προεδρικό Μέγαρο.

Στα σκοτεινά και μολυβένια χρόνια, το 2011, το ’12 και μετά, ακούγαμε και διαβάζαμε αναλύσεις που παρομοίαζαν την ατμόσφαιρα της χώρας με εποχές εμφυλίου – ενός «εμφυλίου χαμηλής έντασης» ή «ψυχρού εμφυλίου», έστω. Αν αυτό που ζήσαμε, λοιπόν, ήταν κάτι σαν εμφύλιος, οι πανηγυρικές εικόνες των πρώτων μετεκλογικών ημερών δηλώνουν πως ο εμφύλιος τελείωσε. Αναίμακτα, σχεδόν.

Οι εκλογές έγιναν σε ατμόσφαιρα βορειοευρωπαϊκής ψυχραιμίας και άψογης κανονικότητας. Ο ηττημένος αναγνώρισε την ήττα του αμέσως και με ασυνήθιστη (για τα δικά του μέτρα) κομψότητα. Την επομένη, ο απερχόμενος υποδεχόταν ευγενικά τον επερχόμενο στο κεφαλόσκαλο του Μεγάρου Μαξίμου. Δυο μέρες αργότερα, οι τελετές παράδοσης και παραλαβής των υπουργείων κύλησαν δίχως τους λεκέδες χολερικής ξινίλας ή συγκαλυμμένης υστερίας άλλων ημερών. Κι έπειτα, όταν η Βουλή συνήλθε για να εκλέξει το νέο της προεδρείο, η εκλογή έγινε με πρωτοφανείς στα κοινοβουλευτικά χρονικά πλειοψηφίες, που αγγίζουν την ομοφωνία. Δεν υπάρχει αμφιβολία, λοιπόν. Αν αυτό που ζούσαμε ήταν κάτι σαν εμφύλιος, ο πόλεμος έχει από καιρό τελειώσει. Τελείωσε, στ’ αλήθεια, με την προσχώρηση (ανομολόγητη, αλλά αδιαμφισβήτητη) της μίας πλευράς στις βασικές παραδοχές της άλλης. Εμενε η λήξη του πολέμου να κηρυχθεί και τυπικά. Πανηγυρικά.

Και τώρα;

Με την ανάγνωση των προγραμματικών δηλώσεων σήμερα, το διάλειμμα χαρωπής, χαλαρής συναίνεσης τελειώνει. Η Πολιτική θα επιστρέψει, ανταγωνιστική και συγκρουσιακή, όπως πάντα. Αλλά θα επιστρέψει ως αντιπαράθεση αντιπάλων που τρέφει τη Δημοκρατία ή – σύμφωνα με τη διατύπωση του Τσάτσου, που υπενθύμισε ο νέος Πρόεδρος της Βουλής στην πρώτη του ομιλία – ως εξόντωση εχθρών, που τη σκοτώνει;

Ο Χάμπερμας το έχει πει πει λίγο διαφορετικά. Πως «το συνταγματικό κράτος δεν έχει εσωτερικούς εχθρούς, παρά μόνον – ακόμη και στην περίπτωση της καταπολέμησης της τρομοκρατίας – παραβάτες του νόμου». Ζήσαμε μια δεκαετία κυνηγώντας εσωτερικούς εχθρούς, «προδότες», «γερμανοτσολιάδες» ή «μαδουριστές». Μένει να δούμε αν μπορούμε να ζήσουμε χωρίς αυτούς. Αν, δηλαδή, η δημοκρατία που επέζησε της κρίσης (και δεν ήταν ούτε εύκολο ούτε αυτονόητο ότι θα επιζούσε) μπορεί να ενσωματώσει, στον καιρό της ειρήνης, τα βασικά, τα τραυματικά διδάγματα των χρόνων του «πολέμου».

Αν, για παράδειγμα, ο πολιτικός ανταγωνισμός μπορεί να αφήνει, πότε-πότε, όχι συχνά, όταν είναι εντελώς αναγκαίο, λίγο χώρο στη συναίνεση. Πληρώσαμε πολύ ακριβά το γεγονός ότι η Ελλάδα ήταν η μόνη από τις χώρες – θύματα της κρίσης, οι πολιτικές δυνάμεις της οποίας δεν κατάφεραν να συμφωνήσουν ούτε καν στη διαπίστωση της χρεοκοπίας και την απλή αναγνώριση των συνεπειών της.

Αν η νέα Βουλή, μετά τις μέρες της χαράς, θα γίνει ο τόπος όπου θα ξεκινήσει η ανάκτηση της εμπιστοσύνης στο δημόσιον πράγμα και η επούλωση των τραυμάτων σε θεσμούς, που τόσο συχνά και τόσο χυδαία εργαλειοποιήθηκαν. Αν θα αποβάλει την «αδιάλλακτη εκδοχή του σκληρού πλειοψηφικού κοινοβουλευτισμού», που κυριάρχησε τα τελευταία χρόνια, αν θα απαλλάξει τον εαυτό της από την ασφυκτική κυβερνητική επιτροπεία κι αν, με τα λόγια του νέου Προέδρου της, αποποιηθεί «την εμπαθή μετατροπή κοινοβουλευτικών διαδικασιών σε γκιλοτίνες διαβολής ή δικονομικής εξόντωσης πολιτικών αντιπάλων».

Αν, προπάντων, η Δημοκρατία που επέζησε της κρίσης καταφέρει να αποδειχθεί όχι μόνον δημοσιονομικά ενάρετη – πράγμα από μόνον του επαναστατικό σε μια χώρα που είχε φθάσει, τις παραμονές της κρίσης, να δανείζεται 2,5 ευρώ για κάθε 1 ευρώ που παρήγαγε. Αλλά και ικανή να θεραπεύσει τη βασική της ασθένεια, εκείνη που κυρίως έγινε η αιτία της πτώσης. Την υποδούλωση της δημόσιας διοίκησης στην πολιτική ηγεσία, δίχως ανεξαρτησία ή συνέχεια. Τη χρήση του κράτους ως μέσου αναπαραγωγής του πολιτικού κεφαλαίου του κόμματος που κυβερνά – όπως καθ΄ υπερβολήν επιχείρησε και η απερχόμενη κυβέρνηση. Και εδώ χρειαζόμαστε κάτι πιο πειστικό από το δείγμα γραφής που έδωσε η επιλογή γενικών γραμματέων. Από την οποία μπορεί να έλειψαν τα γνώριμα, στενά κομματικά κριτήρια, μα κυριάρχησαν και πάλι, δυστυχώς, τα κριτήρια και οι διαδικασίες της πολιτικής. Οχι μιας αυτοτελούς, ανεξάρτητης, διοίκησης.