Μπορεί ο ΣΥΡΙΖΑ να γίνει το νέο ΠΑΣΟΚ;

Η εξέλιξη είναι δομικό στοιχείο της πολιτικής. Οι Βρετανοί, μετρ του είδους, το θεωρούν μάλιστα απολύτως υγιές – αν κάποιος, λένε, δεν είναι φιλελεύθερος στα 20, δεν έχει καρδιά, και αν δεν είναι συντηρητικός στα 40, δεν έχει μυαλό. Στα νεανικά του χρόνια, ο ΣΥΡΙΖΑ φλέρταρε έντονα με τις πιο ριζοσπαστικές υποομάδες της Αριστεράς. Επειτα από τέσσερα χρόνια διακυβέρνησης, όμως, ο Αλέξης Τσίπρας διατείνεται ότι το κόμμα του μπορεί να εκφράσει τη «μεγάλη προοδευτική παράταξη». Να γίνει, δηλαδή, το νέο ΠΑΣΟΚ. Ο μετασχηματισμός έγινε προεκλογικός στόχος, με τον πρόεδρο του κόμματος να απευθύνεται στο εκλογικό του ακροατήριο ως συνεχιστής του Ελευθερίου Βενιζέλου και του Ανδρέα Παπανδρέου. Και μπορεί ο ΣΥΡΙΖΑ να έχασε την εξουσία, όμως το ποσοστό του επιτρέπει στον Τσίπρα να κινήσει τις διαδικασίες στροφής προς το πολιτικό Κέντρο. Στην πραγματικότητα, το ερώτημα παραμένει: μπορεί ο ΣΥΡΙΖΑ να γίνει το νέο ΠΑΣΟΚ;

Εχουμε τον κόσμο, αλλά όχι το κόμμα

Ο Αλέξης Τσίπρας έκανε τη διαπίστωση πριν ακόμα ξημερώσει η 7η Ιουλίου: ο ΣΥΡΙΖΑ μπορεί να έχει καταφέρει να κερδίσει το μεγαλύτερο μέρος της βάσης του κραταιού ΠΑΣΟΚ, όμως δεν κατάφερε ποτέ να τους εντάξει στις κομματικές οργανώσεις. Με αποτέλεσμα, να στηριχθεί σε πράσινες συνεργασίες στις αυτοδιοικητικές εκλογές και να υιοθετήσει τη λογική των μεταγραφών – μόνο σε επίπεδο μεμονωμένων στελεχών (και όχι πάντα πρωτοκλασάτων) μπορούσε να ελπίζει στον μετασχηματισμό του. Αυτή η συνθήκη φαίνεται πως θα αλλάξει στο άμεσο μέλλον, με στόχο της Κουμουνδούρου να εκκινήσει τις διαδικασίες για την προσέλκυση μελών και ψηφοφόρων που δεν θα ψηφίζουν ΣΥΡΙΖΑ επειδή θεωρούν πως δεν έχουν άλλη επιλογή, αλλά επειδή όντως τον υποστηρίζουν. Ανοιγμα της βάσης α λα Κόρμπιν, στρίβοντας αριστερόστροφα τον μεσαίο χώρο.

Παράλληλα, ο Τσίπρας φαίνεται να υιοθετεί σταδιακά όχι μόνο τη γλώσσα και τα συνθήματα, αλλά και τον τρόπο σκέψης του ΠΑΣΟΚ της δεκαετίας του ’80. Λειτούργησε ακόμα και τη βραδιά της μεγάλης του ήττας ως εν δυνάμει επόμενη κυβέρνηση, κερδίζοντας εκείνους τους πράσινους ψηφοφόρους που έχουν συνηθίσει να ψηφίζουν «εντός δικομματισμού» – ένα κόμμα εξουσίας, που έχει έναν ξεκάθαρο ιδεολογικό αντίπαλο. Οπως παραδέχονται ακόμα και οι άσπονδοι εχθροί του, το 31,5% είναι απόδειξη πως το κόμμα θα έχει ρόλο την επόμενη μέρα.

1981 εναντίον 2023

Οντως, ο τρόπος αυτός, ο ρόλος να είναι ξεκάθαρος, περνά μέσα από το ΠΑΣΟΚ των 80s. Ο λαϊκισμός των στελεχών και του ίδιου του προέδρου του θυμίζει τις χειρότερες στιγμές του Ανδρέα Παπανδρέου. Την ώρα που προεκλογικά ο Τσίπρας εξήρε την παρακαταθήκη του Βενιζέλου, αποκαλούσε τον Κυριάκο Μητσοτάκη «γιο του αποστάτη». «Μπορεί αυτή η ρητορική να κέρδισε σ’ αυτή τη φάση τους βαθιά αντιδεξιούς ψηφοφόρους, πώς όμως θα πορευτεί στις εκλογές του 2023 με συνθήματα του 1981;», αναρωτιούνται κεντροαριστερά στελέχη που παρακολουθούν από κοντά τις κινήσεις του ΣΥΡΙΖΑ. Παράλληλα με τις κορόνες, τονίζουν, ο ΣΥΡΙΖΑ δεν διαθέτει την πασοκική μεταρρυθμιστική λογική, έστω κι αυτή πριν από την εποχή του Κώστα Σημίτη. Αν υπήρχε, σχολιάζουν, θα είχε γίνει φανερή τα τελευταία τέσσερα χρόνια.

Θα μιλάει σαν ΠΑΣΟΚ, θα μοιάζει με το ΠΑΣΟΚ, θα είναι όμως ΠΑΣΟΚ; Ο ΣΥΡΙΖΑ, επισήμως, λέει πως θα ασκήσει «σοβαρή και υπεύθυνη αντιπολίτευση». Λίγο αργότερα, ο Γιώργος Τσίπρας είπε πως «σαφώς ο ΣΥΡΙΖΑ θα ξαναβγεί στους δρόμους». Ο κομματικός μηχανισμός ήταν έτοιμος να κατασπαράξει τη Θεοδώρα Τζάκρη, όταν σε συνέντευξή της τάχθηκε υπέρ της κατάργησης του ασύλου – ο νόμος Διαμαντοπούλου ήταν νόμος ΠΑΣΟΚ, και μάλιστα της κυβέρνησης του Γιώργου Παπανδρέου. Η επίσημη εφημερίδα του ΣΥΡΙΖΑ, δύο μόλις μέρες μετά την επίσημη ανάληψη των καθηκόντων της νέας κυβέρνησης, βγήκε με τίτλο «Βόρεια Κορέα». Ακόμα και τα πρώτα μετεκλογικά βήματα δείχνουν μια κατεύθυνση: το πολιτικό Κέντρο δεν είναι στρατηγική επιλογή, είναι λόγος ύπαρξης. Υπάρχουν, αναρωτιούνται ακόμα και καλοπροαίρετοι παρατηρητές, πρόσωπα εντός του ΣΥΡΙΖΑ που πιστεύουν και μπορούν να στηρίξουν πραγματικά μια τέτοια στροφή; Ακόμα και στις πιο προσωποκεντρικές του περιόδους, το ΠΑΣΟΚ είχε δομές πέρα από τον πρόεδρό του, οι οποίες, σύμφωνα με γνώστες της πασοκικής ιστορίας, ήταν αυτές που του επέτρεψαν, το 1996, να επιλέξει τον Κώστα Σημίτη και όχι τον Ακη Τσοχατζόπουλο.

Η ευρωπαϊκή συγκυρία

Μέσα σε όλα, τον ΣΥΡΙΖΑ δεν βοηθάει ούτε η ευρωπαϊκή συγκυρία. Στις πρόσφατες ευρωεκλογές, οι σοσιαλδημοκράτες έχασαν 31 θέσεις στο Κοινοβούλιο, επιβεβαιώνοντας την κρίση στην οποία έχει μπει τα τελευταία χρόνια η ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία. Τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα βρίσκονται ακόμα σε μια αναζήτηση ταυτότητας. Στην περίπτωση, δε, του Τζέρεμι Κόρμπιν, που αφορά και τα καθ’ ημάς, η αριστερή στροφή των Εργατικών, που είχε να κάνει και με την αμφισημία απέναντι στο Brexit, δεν ανταμείφθηκε – αντιθέτως, οι Φιλελεύθεροι Δημοκράτες κατάφεραν να κερδίσουν τη δεύτερη θέση στις εκλογές και το μεγαλύτερο μέρος των ψηφοφόρων των Εργατικών στις μεγάλες πόλεις του Ηνωμένου Βασιλείου. Η Ελλάδα δεν είναι Αγγλία, όμως το «μοντέλο Κόρμπιν» που επιχειρούν να κοπιάρουν στον ΣΥΡΙΖΑ, δεν πέτυχε ούτε στη χώρα που το γέννησε. Και στην Ιβηρική Χερσόνησο, ωστόσο, η αντίστοιχη λογική συνεργασίας δεν πηγαίνει καλύτερα: ο Πέδρο Σάντσεθ έχει βασικές δυσκολίες να σχηματίσει κυβέρνηση με τον Πάμπλο Ινγκλέσιας των Ποδέμος, ο οποίος κάποτε εμφανιζόταν και στις συγκεντρώσεις του ΣΥΡΙΖΑ.

Χρειάζονται περισσότερα από ένα κούνημα του ραβδιού ώστε το εγχείρημα της μετεξέλιξης του ΣΥΡΙΖΑ να μην αποτύχει. Κι αυτή τη στιγμή, το ραβδί μοιάζει με το μοναδικό του όπλο.