7 Ιουλίου 2015-{CR}7 Ιουλίου 2019

7 Ιουλίου 2015: δύο ημέρες μετά το δημοψήφισμα – φιάσκο ο πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας εμφανίζεται στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στις Βρυξέλλες εκλιπαρώντας για νέο Μνημόνιο. Και η τότε πρόεδρος της Λιθουανίας, η Ντάλια Γκριμπαουσκάιτε, του λέει «είσαι από άλλον πλανήτη; Αυτό που κάνεις είναι έγκλημα κατά του ίδιου του λαού σου. Κανονικά δεν έπρεπε να ασχολούμαστε και να σπαταλάμε τον χρόνο μας με κυβερνήσεις που λένε ψέματα και εξαπατούν!» (από το βιβλίο των Ε. Βαρβιτσιώτη, Β. Δενδρινού «Η τελευταία μπλόφα», σελ. 322).

7 Ιουλίου 2019: τέσσερα ακριβώς χρόνια μετά, η Ελλάδα γύρισε σελίδα. Η Ελλάδα φαίνεται να επιστρέφει στην κανονικότητα. Kανένας Ευρωπαίος δεν θα μπορούσε να απευθυνθεί τόσο προσβλητικά στον νέο Πρωθυπουργό / χώρα με τη φράση «είσαι από άλλον πλανήτη». Αυτό είναι το μεγάλο θετικό.

Και για κάθε νέα εκλεγμένη κυβέρνηση δεν μπορείς να εύχεσαι παρά να πετύχει. Αλλά πώς μπορεί να πετύχει, ποιους κανόνες θα πρέπει να ακολουθήσει; Πλάτωνας, Αριστοτέλης, Μακιαβέλι, Μαρξ, Βέμπερ, Πόπερ και τόσοι άλλοι, κανόνες χρηστής και αποτελεσματικής διακυβέρνησης προσφέρουν. Μόλις πρόσφατα το «Economist» επισήμανε, π.χ., επικαλούμενο την «Πολιτεία» του Πλάτωνα, ο παράγοντας που έχει καθοριστική σημασία για την πολιτική επιτυχία βρίσκεται στον χαρακτήρα, ήθος του κυβερνήτη – πρωθυπουργού. Γι’ αυτό και συμβουλεύει ότι ο καλύτερος τρόπος για να προετοιμασθεί κάποιος καλύτερα για μια πρωθυπουργία Μπόρις Τζόνσον στο Ηνωμένο Βασίλειο είναι να ξαναδιαβάσει την «Πολιτεία». Αντίθετα με το ΗΒ, στην περίπτωση της Ελλάδας ο χαρακτήρας του νέου Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη δεν τίθεται υπό συζήτηση. Γι’ αυτό ίσως να μη χρειάζεται τόσο πολύ η ανάγνωση του Πλάτωνα. Χρειάζεται όμως η ανάγνωση του Αριστοτέλη («Πολιτικά»), καθώς ο τελευταίος δίνει όντως μια σειρά από κανόνες – οδηγίες για το πώς μπορεί να πετύχει ένας decision-maker, μια κυβέρνηση, ιδιαίτερα μια νέα κυβέρνηση.

Η καθηγήτρια Ed. Hall στο πρόσφατο βιβλίο της «Με τον τρόπο του Αριστοτέλη» («Aristotle’s Way») έχει συνοψίσει ορισμένους από τους αριστοτελικούς κανόνες για την πετυχημένη, αποτελεσματική λήψη αποφάσεων με αφετηρία την ευβουλία, το ορθώς και ορθολογικώς σκέπτεσθαι (deliberation) – κανόνες οι οποίοι συγκροτούν μια ολοκληρωμένη θεωρία για κάθε decision-maker. Συνοπτικά: πρώτον, καμία απόφαση δεν πρέπει να λαμβάνεται κάτω από συνθήκες βιασύνης. Γι’ αυτό, σχολιάζει η Hall, απαιτείται προσοχή στη χρήση του Internet – επιτρέπει βεβιασμένες αποφάσεις. Δεύτερον, ενδελεχής επαλήθευση όλων των πληροφοριών και γνώσης για μια απόφαση. Η ελλειμματική ή ψευδής πληροφόρηση (fake news) οδηγεί σε καταστροφικές αποφάσεις. Τρίτον, αναζήτηση της εξειδικευμένης γνώμης (εμπειρογνωμόνων, ειδικών) πριν από τη λήψη οποιασδήποτε απόφασης (όθεν και η επικινδυνότητα του λαϊκισμού που στρέφεται ενάντια στην εξειδικευμένη γνώση). Τέταρτον, εξέταση των επιχειρημάτων όλων των πλευρών και των αντιπάλων πριν από μια απόφαση (κάτι που κατά κανόνα δεν κάνουμε – εξωτερική πολιτική, Τουρκία κ.λπ.). Πέμπτον, μελέτη όλων των ιστορικών προηγουμένων πριν από την απόφαση για να διδαχθείς από αυτά (κατά κανόνα αγνοούμε τα «προηγούμενα» / την ιστορία ή δεν διδασκόμαστε τίποτα). Εκτον, συνεκτίμηση όλων των πιθανών συνεπειών μιας απόφασης και κατάστρωση σχεδίου για την αντιμετώπισή τους (σπανίως το κάνουμε, ιδιαίτερα σ’ αυτήν τη χώρα). Εβδομον, στάθμιση και του παράγοντα τύχη που μπορεί να επηρεάσει μια απόφαση και τις συνέπειές της (επιδιωκόμενες και μη επιδιωκόμενες).

Σε κάθε περίπτωση, Αρχή Ανδρα Δείκνυσι…

Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών και μέλος του επιστημονικού συμβουλίου του FEPS