H κρίση πυροδότησε τη βία μέσα στις οικογένειες

Η εικόνα που αντίκρισαν περαστικοί προ ημερών στου Γουδή, στην οδό Σινώπης, συγκλόνισε ολόκληρη τη γειτονιά. Στο πεζοδρόμιο βρισκόταν το πτώμα μιας ηλικιωμένης γυναίκας τυλιγμένο σε μια κουβέρτα.

Λίγες ώρες αργότερα, ολόκληρο το πανελλήνιο έμενε εμβρόντητο όταν μάθαινε ότι δράστης της δολοφονίας της 92χρονης γυναίκας ήταν η ίδια της η κόρη. Ανάμεσα σ’ αυτά που είπε η 68χρονη στους αστυνομικούς ήταν πως είχε κουραστεί να φροντίζει τη μητέρα της, η οποία αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα υγείας. Ισχυρίστηκε ότι ήθελε να την απαλλάξει από την ταλαιπωρία και γι’ αυτό αποφάσισε να τη σκοτώσει.

Το παραπάνω περιστατικό είναι ένα από πολλά σε μια αλυσίδα εγκλημάτων ενδοοικογενειακής βίας ή εγκλημάτων ανάμεσα σε στενά συγγενικά πρόσωπα που καταγράφονται όλο και συχνότερα από την Ελληνική Αστυνομία. Στα χρόνια της κρίσης, και συγκεκριμένα στην οκταετία 2010-2018, της οικονομικής ασφυξίας που βίωσαν χιλιάδες πολίτες, τα εγκλήματα που διαπράχθηκαν μέσα στο οικογενειακό περιβάλλον, οι κακοποιήσεις συζύγων, οι μητροκτονίες, οι απόπειρες ανθρωποκτονίας παρουσίασαν κατακόρυφη αύξηση.

Είναι χαρακτηριστικό πως ο αριθμός των εγκλημάτων ενδοοικογενειακής βίας σχεδόν διπλασιάστηκε μέσα σε μία χρονιά (από το 2010 στο 2011) και από τα 1.303 έφτασε τις 2.005. Αλλά και στη συνέχεια οι υποθέσεις ενδοοικογενειακής βίας εμφανίζουν σταθερή αύξηση κάθε χρόνο, σύμφωνα με τα επίσημα στατιστικά της Ελληνικής Αστυνομίας. Ουδείς μπορεί να ισχυριστεί ότι αιτία ενός εγκλήματος είναι ένας μόνο παράγοντας, όπως για παράδειγμα η ανεργία, η φτώχεια και η έλλειψη οικονομικών πόρων. Εντούτοις, όπως όλα δείχνουν, η παρατεταμένη οικονομική κρίση στη χώρα μας πυροδότησε και επηρέασε το φαινόμενο των εγκλημάτων ανάμεσα σε συγγενικά πρόσωπα. Ειδικοί που μιλούν στα «ΝΕΑ» επισημαίνουν πως η οικονομική κρίση και οι συνέπειες που είχε στα νοικοκυριά φαίνεται πως αποτέλεσαν ακόμη έναν παράγοντα – ανάμεσα σε άλλους – ο οποίος δυστυχώς συνέβαλε στην τέλεση τέτοιων εγκλημάτων.

Τα στοιχεία της Αστυνομίας. Η αύξηση των υποθέσεων ενδοοικογενειακής βίας αποτυπώνεται ανάγλυφα στα επίσημα στατιστικά της Αστυνομίας για την οκταετία 2010-2018. Το 2011 η ενδοοικογενειακή εγκληματικότητα παρουσίασε αύξηση 53,88%. Οι υποθέσεις από 1.303 το 2010 αυξήθηκαν σημαντικά και έφτασαν τις 2.005 το 2011. Περαιτέρω αύξηση όμως παρατηρήθηκε και στην επόμενη διετία. Το 2012, δηλαδή, τα εγκλήματα που διαπράχθηκαν μέσα σε οικογενειακό περιβάλλον ήταν 2.455, παρουσιάζοντας αύξηση 22,44% σε σύγκριση με την προηγούμενη χρονιά. Ακολούθησε νέα άνοδος το 2013, με τις υποθέσεις ενδοοικογενειακής βίας να φτάνουν τις 2.896 (αύξηση 17,96%). Μάλιστα, η ανοδική τάση συνεχίστηκε. Η μικρότερη αύξηση καταγράφηκε το 2015 (ήταν μόλις 1,71%). Στην επόμενη τριετία όμως η αύξηση επανήλθε σε ποσοστά της τάξης του 10% και άνω. Για παράδειγμα, το 2018 τα εγκλήματα ενδοοικογενειακής βίας ήταν 4.722, έχοντας αυξηθεί κατά 23% σε σχέση με το 2017. Σημειώνεται πάντως ότι αυτά είναι τα καταγεγραμμένα εγκλήματα. Αυτά δηλαδή που έχουν καταγγελθεί στην Αστυνομία και αυτά που έχουν εξιχνιάσει οι αστυνομικές Αρχές. Κι αυτό διότι είναι γνωστό πως ένας μεγάλος αριθμός τέτοιων εγκλημάτων λόγω του φόβου των θυμάτων δεν καταγγέλλεται ποτέ. Είναι το λεγόμενο «αφανές» έγκλημα.

Σε ό,τι αφορά τις ανθρωποκτονίες με αιτία την ενδοοικογενειακή βία που έχουν τελεστεί σε όλη την Ελλάδα από το 2010 έως το 2018, οι αριθμοί, σύμφωνα με τα στατιστικά της Αστυνομίας, παρουσιάζουν αυξομειώσεις από χρόνο σε χρόνο. Κυμαίνονται δε από τις 11 έως τις 28. Συγκεκριμένα, το 2010 είχαν καταγραφεί 28, το 2011 έπεσαν στις 24 και το 2012 υπήρξε και άλλη μείωση, ήταν 13, ενώ το 2018 οι ανθρωποκτονίες ξεπέρασαν και πάλι τις 20 φτάνοντας τις 23. Οσον αφορά τα θύματα, τα περισσότερα ήταν γυναίκες. Συνολικά 97 γυναίκες δολοφονήθηκαν κατά τη διάρκεια τέτοιων εγκλημάτων, ενώ αντίστοιχα 79 άνδρες έχασαν τη ζωή τους.

Σχολιάζοντας την ανοδική τάση των καταγεγραμμένων εγκλημάτων ενδοοικογενειακής βίας, η πρόεδρος του Συλλόγου Ελλήνων Κοινωνιολόγων, κοινωνιολόγος – σύμβουλος ψυχικής υγείας Ευαγγελία Τσαπατσάρη, επισημαίνει στα «ΝΕΑ» πως συνδέονται με την οικονομική κρίση καθώς σε πάρα πολλές περιπτώσεις θύτες και θύματα ισχυρίζονται ότι οικονομικές διαφορές τούς οδήγησαν σε σύγκρουση.

«Η ενδοοικογενειακή βία δεν διακρίνει τάξεις και κοινωνικά στρώματα ούτε κάνει διακρίσεις σε φύλα, ηλικία και εθνική προέλευση. Τα τελευταία χρόνια όμως τα καταγεγραμμένα εγκλήματα ενδοοικογενειακής βίας μάς δείχνουν ότι συνδέονται με την οικονομική κρίση. Οσο η οικονομική κρίση αυξάνεται τόσο αυξάνονται οι υποχρεώσεις και τα έξοδα των νοικοκυριών και αρχίζουν οι βίαιες συμπεριφορές μεταξύ των μελών της οικογένειας».

Οπως προσθέτει, «το 2010 τα εγκλήματα ενδοοικογενειακής βίας ανέρχονταν σε 1.303, ενώ το 2018 έφτασαν τις 4.722 με ανοδική πορεία τα ενδιάμεσα χρόνια. Επίσης παρατηρείται αύξηση στον αριθμό των θυτών και στον αριθμό των θυμάτων. Στις περισσότερες των περιπτώσεων ενδοοικογενειακής βίας, θύτες και θύματα προβάλλουν τις οικονομικές διαφορές ως λόγο που οδηγεί στις καταστάσεις αυτές, με έναρξη των βίαιων συμπεριφορών έπειτα από απόλυση του ενός ή και των δύο ή την αποτυχία σε κάποια οικονομική επένδυση». Πάντως η κοινωνιολόγος υπογραμμίζει ότι «υπάρχουν και περιστατικά που δεν καταγγέλλονται ποτέ λόγω του κοινωνικού στιγματισμού, κάτι όμως που πρέπει να εξαλειφθεί προκειμένου να σταματήσουν αυτού του είδους οι βίαιες συμπεριφορές».

Οσο για τον όρο «ενδοοικογενειακή βία», η Ευαγγελία Τσαπατσάρη λέει ότι συνίσταται σε κάθε πράξη φυσικής, σεξουαλικής, ψυχολογικής ή οικονομικής βίας, η οποία συμβαίνει εντός της οικογένειας ή οικογενειακής μονάδας ή μεταξύ πρώην ή νυν συντρόφων, ανεξάρτητα από το πόσο ο δράστης μοιράζεται ή έχει μοιρασθεί την ίδια κατοικία με το θύμα. «Αυτό που είναι πολύ σημαντικό να διευκρινίσουμε είναι ότι δεν πρόκειται μόνο για σωματική βία, όπως πιστεύουν οι περισσότεροι, αλλά περιλαμβάνει περιπτώσεις λεκτικής, ψυχολογικής, σεξουαλικής βίας, την έλλειψη φροντίδας, τη στέρηση ιατρικής περίθαλψης ή εκπαίδευσης».

Ενισχυτικό ρόλο. Στο συμπέρασμα ότι η οικονομική κρίση δεν οδήγησε από μόνη της στην ενδοοικογενειακή βία, αλλά έπαιξε ενισχυτικό ρόλο, κατέληξε μεταξύ άλλων η πρόσφατη έρευνα που πραγματοποίησε η Αction Aid («Η ενδοοικογενειακή βία κατά την περίοδο της κρίσης – Η οπτική των επαγγελματιών και προτάσεις βελτίωσης των εφαρμοζόμενων πολιτικών»). Οι υπεύθυνοι της έρευνας πραγματοποίησαν συνεντεύξεις με επαγγελματίες – ειδικούς του πεδίου. Οπως τονίζεται, η κυριαρχούσα άποψη μεταξύ τους ήταν «πως η οικονομική κρίση ανέδειξε αυτό που ήδη προϋπήρχε». Παράλληλα σχεδόν ομόφωνα οι ειδικοί υποστήριξαν ότι η κρίση δεν οδήγησε από μόνη της στην ενδοοικογενειακή βία μεν, έπαιξε δε έναν σημαντικό ενισχυτικό ρόλο. Πιο συγκεκριμένα, αναφέρθηκαν δύο αλληλένδετοι αλλά αναλυτικά διαχωρισμένοι μηχανισμοί μέσω των οποίων οι οικονομικές δυσκολίες συνέβαλαν στην ενδοοικογενειακή βία: η κρίση ως ψυχοπιεστική συνθήκη από τη μια και η αναστάτωση των έμφυλων ρόλων από την άλλη.

Ειδικά δε για τη συρρίκνωση των πόρων, οι ειδικοί στην εν λόγω έρευνα ανέφεραν πως θεωρήθηκε ως ένας σημαντικός συνδετικός κρίκος μεταξύ κρίσης και ενδοοικογενειακής βίας. Σημειώθηκε δηλαδή πως η κρίση είναι πιθανό να συμβάλλει σε αυξημένα ποσοστά οικονομικής βίας, αλλά και ότι οι δυσμενείς οικονομικές συνθήκες δυσκολεύουν τη λύση του γάμου ή της κακοποιητικής σχέσης γενικότερα, με αποτέλεσμα τα θύματα να εγκλωβίζονται σε βίαιες σχέσεις. Επιπλέον, η συρρίκνωση των κοινωνικών υπηρεσιών λόγω υποστελέχωσης ή/και υποχρηματοδότησης έπαιξε επίσης πολύ σημαντικό ρόλο, σύμφωνα με τις μαρτυρίες.

Πάντως οι υπεύθυνοι της έρευνας της Action Aid τονίζουν πως τα όποια συμπεράσματα για τις αιτίες της ενδοοικογενειακής βίας θα πρέπει να εξάγονται με μεγάλη προσοχή.

Αδερφός εναντίον αδερφού

O κατάλογος των εγκλημάτων με θύματα και θύτες να είναι στενοί συγγενείς ή να βρίσκονται ακόμη και στην ίδια οικογένεια είναι μακρύς, όπως άλλωστε δείχνουν κα τα επίσημα στοιχεία της Αστυνομίας. Μόλις προ ημερών, ένα 72χρονος άνδρας έπεσε νεκρός στην πλατεία του χωριού του, στην Ασή Γωνιά των Χανίων, ύστερα από πυροβολισμό που δέχθηκε στο κεφάλι. Αυτός που τον πυροβόλησε θανάσιμα – σύμφωνα με όσα έγιναν γνωστά – ήταν ο 49χρονος αδερφός του.

Ενα δίμηνο νωρίτερα στις αρχές Μαΐου μία ακόμη δολοφονία σημειώθηκε στο Παλαιό Φάληρο με πρωταγωνιστές και πάλι αδέρφια. Σύμφωνα με πληροφορίες, μία 53χρονη δασκάλα βρέθηκε νεκρή έξω από το σπίτι της, με τραύματα από μαχαίρι. Αυτόπτες μάρτυρες είχαν αναφέρει πως είχαν δει κάποιον να την τραβάει από τα μαλλιά, έπειτα να τηνρίχνει κάτω και να τη χτυπάει στην πλάτη. Τέσσερις μέρες αργότερα η αστυνομία συνέλαβε ως φερόμενο δράστη του εγκλήματος τον 56χρονο αδερφό της δασκάλας.

Αλλά και έναν χρόνο νωρίτερα η περιοχή των Τρικάλων συγκλονιζόταν από ένα ενδοοικογενειακό έγκλημα στο Μεγαλοχώρι. Ενας 50χρονος μαχαίρωσε και σκότωσε τη γυναίκα του, νοσηλεύτρια στο πανεπιστημιακό νοσοκομείο της Λάρισας, έπειτα από οικογενειακό καβγά και μάλιστα μπροστά στα μάτια της ανήλικης κόρης τους.