«Παρούσες» στα μουσεία (όχι στις γκαλερί)

Δυσπρόσιτος εξακολουθεί να είναι ο κόσμος της τέχνης για το γυναικείο φύλο, καθώς μόλις το 32% των καλλιτεχνών που εκθέτουν σε γκαλερί είναι γυναίκες ενώ το 23% φτάνει το ποσοστό των εικαστικών που δεν βρίσκονται εν ζωή και εκπροσωπούνται από αίθουσες τέχνης. Η εικόνα είναι σαφώς καλύτερη σε ιδρύματα και μουσεία που δεν έχουν εμπορικό χαρακτήρα. Στο 55% των εκθέσεων που φιλοξένησαν πρωταγωνίστριες ήταν γυναίκες, ποσοστό σαφώς υψηλότερο από εκείνο του 2017 που ήταν μόλις 39%. Ωστόσο όταν έρχεται η ώρα να περάσουν από το ταμείο τα πράγματα είναι σαφώς δυσκολότερα, καθώς κυρίαρχοι στις δημοπρασίες αναδεικνύονται οι άνδρες με ποσοστό 88%.

Τα συμπεράσματα αυτά προκύπτουν από νέα έρευνα που δόθηκε στη δημοσιότητα από τη διδάσκουσα θεματικές σχετικά με τον πολιτισμό, τα μίντια και τη δημιουργική βιομηχανία στο Κινγκ Κόλετζ, δρ. Κέιτ ΜακΜίλαν για λογαριασμό του Ιδρύματος Φρίλαντς. Στόχος της έρευνας είναι να καταγράψει την εκπροσώπηση των γυναικών στις μεγαλύτερες δημόσιες και ιδιωικές αίθουσες τέχνης στη Βρετανία, καθώς και τον αριθμό των γυναικών που επελέγησαν για να δημιουργήσουν ένα νέο έργο τέχνης σε μπιενάλε και τριενάλε.

Στο επίκεντρο της έρευνας τέθηκαν 28 γκαλερί του Λονδίνου που συμμετείχαν στο κεντρικό εκθεσιακό πρόγραμμα της Φριζ – της φουάρ της βρετανικής πρωτεύουσας – το 2018. Το 32% των καλλιτεχνών που εκπροσωπούν ανήκει στο γυναικείο φύλο, ποσοστό χαμηλό μεν, αυξημένο κατά 4% σε σχέση με το 2017 δε. Μεγαλύτερος είναι ο αριθμός των γυναικών ιδιοκτητών σημαντικών αιθουσών τέχνης, που αγγίζει το 48% του συνόλου, γεγονός όμως που δεν έχει επηρεάζει θετικά την παρουσίαση καλλιτέχνιδων στους χώρους αυτούς.

Υψηλότερα ποσοστά γυναικείας παρουσίας καταγράφονται σε ιδρύματα και μουσεία που δεν έχουν εμπορικό χαρακτήρα με το 55% των εκθέσεων να αφορούν γυναίκες, αυξημένο σοβαρά συγκριτικά με το 2017 (39%). Απογοητευτικά είναι τα στοιχεία που προέρχονται και από τις Ηνωμένες Πολιτείες βασισμένα σε έρευνα του ιδρύματος Αντριου Μέλον. Εκεί έχει καταγραφεί ότι το 87% των έργων που εκτίθενται στα δημόσια μουσεία ανήκουν σε άνδρες μελετώντας δείγμα 10.000 δημιουργών.

ΜΠΙΕΝΑΛΕ ΚΑΙ ΒΡΑΒΕΙΑ. Ενδιαφέρον είναι επίσης ότι οι γυναίκες που επελέγησαν για να εκπροσωπήσουν τη Βρετανία στην Μπιενάλε της Βενετίας είναι όσοι και οι άνδρες κατά την τελευταία δεκαετία, ενώ τα στοιχεία της προηγούμενης δείχνουν πως οι γυναίκες αποτελούσαν το 36%. Αντιστοίχως η συμμετοχή των γυναικών σε διοργανώσεις όπως η Μπιενάλε του Λίβερπουλ και η διεθνής έκθεση της Γλασκώβης ανέρχεται σε 51%. Γυναίκες, επίσης, αναδείχθηκαν νικήτριες κατά τις τρεις τελευταίες απονομές του βραβείου Τέρνερ ανατρέποντας το αποτέλεσμα υπέρ τους, καθώς πλέον το 66% των κατόχων του τίτλου ανήκουν στο γυναικείο φύλο.

Κι αν η παρουσία των γυναικών στον κόσμο της τέχνης δεν κρίνεται ικανοποιητική συγκριτικά με εκείνη των ανδρών, δεδομένου ότι βρισκόμαστε στο 2019, πρέπει να παραδεχτούμε ότι παρουσιάζει σημάδια βελτίωσης. Σαφώς απογοητευτικό, όμως, είναι το τοπίο όταν η συζήτηση αφορά στα οικονομικά μεγέθη. Το 88% των πωλήσεων στις δημοπρασίες του οίκου Σόθμπις μέσα στο 2018 αφορά άνδρες καλλιτέχνες, ποσοστό που παραμένει σταθερά υψηλό τα τρία τελευταία χρόνια, προκαλώντας ανησυχία στους ερευνητές, καθώς φαίνεται να παγιώνεται η αντίληψη στους συλλέκτες ότι τα έργα γυναικών καλλιτεχνών δεν αποτελούν ισχυρό επενδυτικό χαρτί.

ΟΙ ΑΜΟΙΒΕΣ. Η άνιση μεταχείριση μεταξύ ανδρών και γυναικών άλλωστε δεν διαπιστώνεται μόνο βάσει του αριθμού των εκθέσεων ή των έργων που βγαίνουν στις δημοπρασίες, αλλά ακόμη και στις αμοιβές όσων εργάζονται στον χώρο της τέχνης. Στον οίκο δημοπρασιών Μπόναμς  το χάσμα στις αμοιβές ανδρών και γυναικών φτάνει το 36,7%. Ακολουθεί ο οίκος Κρίστις με 25% και στην τρίτη θέση είναι ο Σόθμπις με 22,2%. Τα στοιχεία προκύπτουν βάσει των μέσων ωριαίων αποδοχών και συμπεριλαμβάνουν και τους εργαζομένους που δεν έχουν πλήρες ωράριο, η πλειονότητα των οποίων είναι γυναίκες.

Ενδιαφέρον είναι δε, ότι στα υψηλότερα αμειβόμενα κλιμάκια οι γυναίκες είναι σαφώς λιγότερες. Στον Μπόναμς επί παραδείγματι μόλις το 27% των υψηλά αμειβόμενων εργαζομένων είναι γυναίκες.

Η εικόνα στον δημόσιο τομέα των εργαζομένων στον χώρο της τέχνης στη Βρετανία φαίνεται να είναι σαφώς καλύτερη. Επισήμως στο τμήμα Πολιτισμού, Μέσων Μαζικής Επικοινωνίας και Αθλητισμού το χάσμα στις αμοιβές μεταξύ των δύο φύλων κυμαίνεται στο 8,2%, στο Βρετανικό Συμβούλιο 10,9% και στο Συμβούλιο Τεχνών στο 2,6%.

Στο Μουσείο Βικτωρίας και Αλβέρτου πληρώνουν τις εργαζόμενες γυναίκες κατά 7,2% λιγότερο από τους άνδρες, ενώ στη Βασιλική Ακαδημία Τεχνών η διαφορά μειώνεται στο 1%. Το κλίμα φαίνεται να αντιστρέφεται στο Βρετανικό Μουσείο με τις γυναίκες να κερδίζουν κατά 4% περισσότερα χρήματα από τους άνδρες, όπως και στο μουσείο Τέιτ, όπου οι γυναίκες όχι μόνο έχουν μεγαλύτερο εισόδημα κατά 2,4%, αλλά αποτελούν και το 70% των υψηλά αμειβόμενων στελεχών.

Η εικόνα όσο κι αν είναι απογοητευτική δεν εκπλήσσει τελικά. Βάσει των στοιχείων που προκύπτουν από την  έκθεση για την ανισότητα των φύλων  και η οποία παρουσιάστηκε στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του 2018, θα χρειαστούν περί τα 108 χρόνια για να επιτευχθεί ισότητα σε όλους τους τομείς με τους τρέχοντες ρυθμούς αλλαγής.