Συρμός

Ο Μάιος φέρνει πάντα, κατά τα τελευταία αρκετά χρόνια, και εκτός όλων των άλλων, μια έκτακτη πνευματική ανθοφορία – η οποία ενισχύει την αντίστοιχη τακτική -,  υπό τη μορφή της Διεθνούς Εκθεσης Βιβλίου Θεσσαλονίκης. Θέλοντας να γράψω γι’ αυτήν, κατέληξα στην εμπειρική απόφαση να μην κάνω σχολιασμό των εκεί σχολιασμών επί των βιβλίων. Αντί να μιλήσω για το πώς μίλησαν για τη λογοτεχνία, είπα να αντιστρέψω τη φορά και να βάλω τη λογοτεχνία να μιλήσει με αφορμή όσους μίλησαν γι’ αυτήν. Μπορεί ένα διήγημα να αποτελέσει δοκιμιακό τρόπο – μας το έχουνε δείξει πολλοί στον μεταμοντερνισμό, ας πούμε ο Μπόρχες, ή ο Κουτσί. Μπορεί, άρα, να πάρει διαβάσματα και να τα σχολιάσει διά της «λογοτεχνήσεώς» τους, δηλαδή να τα εγκιβωτίσει σε λογοτεχνικό καλούπι και έτσι να μιλήσει πλαγίως γι’ αυτά. Θα πρόκειται τότε όχι για ένα ψευδο-δοκίμιο, όπως στον Μπόρχες, αλλά για ένα δυνητικό δοκίμιο, όπου η δοκιμιακή μαγιά έχει μπει στο λογοτεχνικό αντίδωρο, αλλά επαφίεται στον αναγνώστη να κάνει τη μαγιά να φουσκώσει ώστε να απολαύσει ένα ωραίο δοκιμιακό δώρο. Τι σημαίνει αυτό; Σημαίνει ότι όπου, στο λογοτεχνικό κείμενο – μήτρα, υπάρχουν αναφορές σε περιεχόμενα κείμενα ή άλλα πολιτισμικά αντικείμενα, ο αναγνώστης πρέπει ν’ ακολουθήσει τα ίχνη τους και να τα διερευνήσει και αυτά, επιστρέφοντας στο αρχικό περιέχον κείμενο – μήτρα ώστε – πέραν της λογοτεχνικής απόλαυσης ή κάθαρσης – να εξαγάγει δοκιμιακού τύπου (δηλαδή φιλοσοφικά, πλην όμως επιφυλακτικά κι αβέβαια) συμπεράσματα επί των περιεχομένων αυτών. Η Εκθεση ήταν φέτος αφιερωμένη στο «πλήθος ως πρωταγωνιστή στη λογοτεχνία και την Ιστορία». Πήρα αυτό το νήμα και το τύλιξα γύρω από μια εικόνα που διαρκώς ανακαλώ όποτε σκέφτομαι την Εκθεση: είναι η εικόνα του πλήθους των διαβασμένων που ανεβαίνουν με τα τρένα από την Αθήνα κι ύστερα επιστρέφουνε, βράδυ Κυριακής, με αρκετά νέα ή υποψήφια διαβάσματα στα μπαγκάζια τους. Μαζί, το τύλιξα και γύρω από κάποια «θεσσαλονικιώτικα» μοτίβα, αλλά και γύρω από  διαβάσματα – διά της μεθόδου του δυνητικού δοκιμίου που ήδη περιέγραψα -, διαβάσματα (και ακούσματα σαν διαβάσματα) που συνάντησα ή ξανασυνάντησα στη φετινή Εκθεση. Παραθέτω το αποτέλεσμα της μεθόδου αυτής.

Θα πάρει ταξί για να είναι εκεί εγκαίρως. Στο δρόμο ο ταξιτζής ακούει δημοτικά. Τραγούδια από βορειοελλαδίτικο πανηγύρι. Βαριές προφορές. Σούστα ποντιακή. Ο Γιώργης γυρνάει σπίτι νωρίς απ’ το χωράφι. Και τ’ ήβρες Γιώργη; Ηβρα τη γυναίκα στο κρεβάτι. Με ποιόνε Γιώργη; Δε μου ‘λεγε, δε μου ‘λεγε παιδιά. Και όλο χαμηλόβλεπε σαν τηνε παπαδιά. Και τ’ είχες Γιώργη, τ’ είχες Γιώργη; Είχα ‘να βάρος στην καρδιά. Εσένα Γιώργη, εσένα Γιώργη, και άλλονε κανένα εγώ δεν αγαπώ. Ανοίγω την ντουλάπα να πάρω καθαρή φανέλα, και μέσα βλέπω, μέσα βλέπω τον παπά. Και τ’ είπες Γιώργη, τ’ είπες Γιώργη; Τον φίλησα στα γένια σταυρωτά. Γιατί βρε Γιώργη, ‘τι βρε Γιώργη; Ποιος να τα βάλει με την Εκκλησία ρε παιδιά; Φτάσανε. Τον πληρώνει, έχει τα κέρματα έτοιμα στην τσέπη. Εχει είκοσι λεπτά για την αναχώρηση. Αγοράζει ένα γκρικ μπέργκερ για το ταξίδι. Η βαλίτσα είναι βαριά γιατί κουβαλάει τα κόλλυβα. Δύο κιλά του έφτιαξε για την Αργυρώ. «Ο συρμός θα καθυστερήσει είκοσι λεπτά λόγω βλάβης της μηχανής». Ανεβαίνει πάνω. Βαγόνι 4. Μπουλούκια μπουλούκια φοιτητές που γυρνάνε στην Αθήνα. Το τρένο ξεκινάει. Δεν έχει διπλανό. Χαίρεται. Μπροστά δυο κουρεμένοι γουλί, γεροδεμένοι, μαύρα μπλουζιά. Κάθονται χωρίς να μιλάνε. Τα χέρια τους κοντά κοντά. Αδέρφια, αδερφές ή φασίστες. Στην αρχή μέχρι το Πλατύ πάνε σιγά. Ενας ζητιανεύει. Μελαψός. Σκύβει από πάνω του, κρατάει γυαλιά τρία ζευγάρια. 50 λεπτά το ένα. Παρακαλώ, παρακαλώ πολύ. 50 λεπτά, ό,τι θέλετε. Βάζει το γόνατο στο διπλανό κάθισμα που είναι άδειο. Του μιλάει σχεδόν στ’ αφτί. 50 λεπτά το ζευγάρι. Αυτός κοιτάει έξω. Δεν τον κοιτάει στα μάτια. Ο μαυρούλης πάει πιο κάτω. Κολλάει στις κοπέλες, στους μαυροφορεμένους, σ’ έναν παππού. Το παράκανες, του λέει ο παππούς. Τον σπρώχνει. Είναι φορτικός. Σκύβει πάνω απ’ όλους. Ζητιανεύει προσωπικά. Κάθεται και περιμένει, δε φεύγει εύκολα. Τελικά φεύγει. Ερχεται ο έλεγχος εισιτηρίων. Είναι πάνω από τον Αλιάκμονα, στη νέα γέφυρα. Το τρένο αναπτύσσει ταχύτητα. Ενα κανάλι τρέχει παράλληλα με τις γραμμές. Πέρα από το κανάλι επίπεδα χωράφια πλημμυρισμένα. Τα δέντρα είναι σα σκιάχτρα και πιο πέρα διαγράφονται ένα – ένα. Σα να έχουνε προσωπικότητες. Ενα σχήμα τη φορά, πάνω στον ορίζοντα. Απλα. Φαίνονται τα όρια των κτημάτων. Οχι οι άνθρωποι. Κανείς. Στάση Κατερίνη. Δεξιά αποθήκες, Kuehnen + Nagel. Λίγο πριν την Κατερίνη, ή λίγο μετά. Είναι χαμπ για λοτζίστικς. Αλυσίδα διανομής με σύμβολο την άγκυρα. Μετά την Κατερίνη, πεινάει. Νωρίς είναι. Αλλά τρώει, ξεδιπλώνει το κόκκινο αλουμινόχαρτο και τρώει το γκρικ μπέργκερ. Λαίμαργα, μετά αργά – αργά. Μη λερωθεί. Κοιτάει κάτω, λερώθηκε. Εσταξε η ρώσικη με την πίκλα. Σιχτιρίζει (μέσα του), το μαζεύει με τη χαρτοπετσέτα. Εχει κι άλλη μια στην τσέπη. Πάντα. Δεν πειράζει. Τώρα τρέχουνε. Αντί για το κανάλι, στο ίδιο χρώμα ο δρόμος. Ανάμεσα στις γραμμές και τα χωράφια. Ενα τρίκυκλο παμπάλαιο, παρατημένο. Θα ‘ναι εκεί απ’ το ’60. Μετά ένα τρακτέρ. Δίπλα στο τρακτέρ είναι τέσσερα παιδιά με τα ποδήλατά τους, κάνουνε έργα στο σημείο αυτό και πάνε πιο αργά. Τα παιδιά το ξέρουν. Ο πιο καπάτσος είναι ήδη πάνω στο ποδήλατό του. Καθώς περνάει το τρένο, αρχίζει να το παραβγαίνει. Ορθοπεταλιά. Δίπλα-δίπλα με το τρένο. Οι άλλοι τρεις έχουνε μείνει πίσω. Το τρένο χάνει. Είχανε βάλει σημάδι το κόκκινο σπίτι του σταθμού. Ο σταθμός άδειος. Κλειστός. Δε σταματάνε εδώ. Εχει πέσει κι η ταμπέλα με το όνομα. Ξαναεπιταχύνουνε. Το φοιτηταριό κάνει φασαρία. Ακούνε πλέι λιστς με ηχειάκια. Γελάνε. Η κοπέλα είναι όρθια. Βαμμένη βαριά, ιδίως τα χείλια. Σα μεγάλη. Είναι – δεν είναι είκοσι. Κοντούλα. Επαρχία. Κοιτάει τον ένα τους που είναι ανασηκωμένος πάνω στο κάθισμα. Χτένισμα Ελβις. Παράταιρο. Αλλά μαλλί πυκνό. Νεαρό. Ελβις με καθυστέρηση 50 χρόνια. Αλλά της αρέσει. Αυτή τον κοιτάει. Αυτός κοιτάει αλλού, με δόντια άσπρα, πλατιά, σε χαμόγελο. Αχόρταγα σχεδόν. Κάθεται στ’ αριστερά αλλά δεξιά απέναντι βλέπει τώρα τον Ολυμπο. Εχει σύννεφα ένα γύρο. Στεφανωμένος. Ψιλή – ψιλή καταχνιά. Ανάμεσα, χιόνια. Θυμάται πέρσι, το Δίον. Είχανε πάει οικογενειακώς. Βεργίνα και μετά Δίον, από το Πήλιο που παραθερίζανε. Επέμενε η αδερφή της, που είναι αρχαιολόγος και ζει στο εξωτερικό. Φέρνει τα παιδιά της κάθε καλοκαίρι, να μην ξεχάσουνε τα ελληνικά τους κι απ’ το Πήλιο, τις Πινακάτες, πάνε εκδρομές. Εκείνοι δεν έχουνε παιδιά. Τα παιδιά της αδερφής της φτάνουνε. Τον μπαϊλντίζουνε. Αλλά οι εκδρομές είναι ωραίες. Στη Βεργίνα τούς πήρε, στον μεγάλο ένα ειδώλιο μέσα σε γυαλί σαν έντομο που παγιδεύτηκε σε κεχριμπάρι, πώς το κάνουνε; Στη μικρή, μια βασίλισσα της Μακεδονίας, σα μινωική, απ’ το κατάστημα του ΕΟΤ. Το θυμάται επειδή η υπάλληλος μπέρδεψε τα δώρα και τους έδωσε κάτι σκουλαρίκια που ήταν για μια Γερμανίδα και γυρίσανε ξανά και πήρανε τα δικά τους τα δώρα, τα κανονικά. Αλλά το Δίον! Ο Ολυμπος πίσω. Θηριώδης. Οπως τώρα στα δεξιά αλλά πέρσι πιο ακίνητος. Πιο ανίκητος. Αποκλείεται να μένανε εδώ οι θεοί. Θα τον ανταγωνιζόντουσαν. Ή θα τον φοβόντουσαν. Γιατί δεν μπορεί να μην προϋπήρχε. Χάνεται γρήγορα τώρα γιατί μπαίνουνε στο μεγάλο τούνελ των Τεμπών. Πονάνε τ’ αφτιά του. Ανοίγει να διαβάσει εφημερίδα. Πάλι ο υπουργός με το κότερο. Δεν θα συμμετάσχει. Καλύτερα σταυρόλεξο. Οχτώ γράμματα, καουμπόης μεξικανικά. Το βρήκε, εύκολο. Είναι εξασκημένος. Γκρίνγκο. Το τούνελ τελειώνει. Vethellas αγροτικά. Ronco ιατροφαρμακευτικά. Greenco. Κοίτα πλάκα. Τα χορτάρια κιτρινίζουν (σαν τα φύλλα μιας εφημερίδας, χιχί!), μετά καφέ, καφέ, καφέ, σκαμμένα, έτοιμα ή σπαρμένα ήδη. Κοίτα πλάκα. Σύμπτωση. Να παίξει τζόκερ στο σταθμό πριν πάει σπίτι. Μόλις φτάσουνε. Ολα στο πράσινο. Greenco. Μπορεί έτσι να αλλάζουνε οι ζωές. Κουβέντα να γίνεται. Δεν τα πιστεύει. Τώρα δεξαμενές στ’ αριστερά. Ασημένιες μέσα στο δυτικό ήλιο που έρχεται απ’ την άλλη. Σιλό, για τσιμέντο, Τιτάνας. Μετά πάλι δεξαμενές. Εχει πια συντονιστεί με τη διαδρομή. Τη σκέφτεται όπως συμβαίνει. Και άρα δεν τρέχει η σκέψη του πίσω απ’ αυτά που μόλις είδε. Γέφυρες, γκραφίτι. Λαμαρινόσπιτα. Γκαράζ κοτέτσια. Περίχωρα Λάρισας. Προτρέχει, πλέον προτρέχει. Είναι και που το τρένο χαμηλώνει ταχύτητα. Πάνω που είχε συντονιστεί. Auto-Τσόγιας, παλιά αμάξια, ξεκοιλιασμένα. Γκραφίτι Αελάρα, Η Μακεδονία είναι ελληνική. Εδώ κάτω; Δίπλα δικέφαλοι. Είναι από τα μπαόκια, που κερδίσανε χτες το Κύπελλο, 1-0 την ΑΕΚ. Είναι ΑΕΚ, αλλά χάρηκε χτες γιατί ήθελε να δει τους πανηγυρισμούς στον Πύργο τον Λευκό, ποτέ δεν είχε πετύχει τα μπαόκια να πανηγυρίζουνε, αφού όλο χάνανε μέχρι πέρσι που πήρε ο Ιβάν το όπλο του. Λάρισα πέντε λεπτά. Φεύγουνε. Το κάθισμα δίπλα του δεν είναι πια άδειο. Λαρισινή, φοιτήτρια, Αθηναία; Πάντως Ελληνίδα. Μυρίζει όμορφα. Μαλλί μαύρο, κατσαρωμένο, τσάντα δέρμα, ψεύτικο, αλλά όχι κιτς. Αθηναία. Κρατάει το εισιτήριό της για τον έλεγχο. Πολύ τακτική. Νεύρωση. Σίγουρα Αθηναία. Ολο φτιάχνει το μαλλί της. Οι καινούργιοι επιβάτες ταχτοποιούνται. Αλληλοβοηθιούνται, βάζουνε τα μπαγκάζια πάνω απ’ τα καθίσματα, οι κοπέλες ζητάνε βοήθεια από τ’ αγόρια. Οι δυο μαυροντυμένοι κοιτιόνται. Αδερφές. Σίγουρα. Αλλά μιλάνε μάγκικα. Ο κάμπος της Λάρισας. Παχύ πράσινο. Και σπάρτα. Σπάρτα δίπλα στις ράγες. Πράσινο. Κίτρινο. Πράσινο. Απέραντες γραμμές καλωδίων. Πάνω σε πυλώνες κρεμαστά το ρεύμα που πάει προς την Αθήνα. Αν δεν έρχεται. Ο ήλιος σχεδόν έχει δύσει. Μέσα στα σύννεφα. Χρυσίζει. Θυμάται. Ενα κοράκι στ’ αριστερά. Θυμάται. Ενα αγρόκτημα με σιλό και γύρω δέντρα, σαν καλαμιά στον κάμπο. Θυμάται τον ήλιο του Τέρνερ. Τον κράτησε όσο σπούδαζε. Εξω. Δύσκολα. Κατάθλιψη.

Ο καλύτερος ήλιος στην Αγγλία ήταν του Τέρνερ. Από Λάρισα παρακαλώ, από τη Λάρισα, ο ελεγκτής. Η κοπέλα δίπλα του προτείνει το εισιτήριο πρώτη – πρώτη. Χαρούμενη. Ολα καλά. Ολα τακτοποιημένα. Ο ήλιος του Τέρνερ στην Ελλάδα. Χρυσό που ασημίζει, μες στ’ αργυρένια σύννεφα. Ποίημα. Την κακομοίρα την Αργυρώ! Τα σύννεφα, τα σύννεφα. Στ’ αριστερά, από την άλλη μεριά της δύσης, απ’ τη δική του μεριά, μολυβίζουνε. Ελέγχει το μπουφάν και τη βαλίτσα με τα κόλλυβα. Εχει κι αυτός την έννοια του. Πού είναι ο προσφυγάκος; Λες να μπήκε να βουτήξει; Κλείστηκε στην τουαλέτα στον έλεγχο; Δίπλα – δίπλα στο βαγόνι, στο παράθυρό του, σηκώνονται χαμηλά βουνά. Συντονισμός. Σκέψη της όρασης. Σκέψη των ματιών. Και μάτια της σκέψης. Παχιά φυτεμένα, χωράφια. Ο ήλιος κρύφτηκε. Σαν Αγγλία ο κάμπος. Μικρογραφία θλίψης. Θυμάται την Πηνελόπη. Είδανε μαζί την ταινία, πριν πέντε χρόνια; Εξι; Βγήκε από το σινεμά, πρώτη φορά ερωτευμένος ξανά. Τη λέγανε Πηνελόπη κι η δική της Αγγλία ήταν νησί αλλά νησί του Αιγαίου, εκεί που είχανε καταγωγή όλοι οι καπεταναίοι, μετέπειτα εφοπλιστές, Μικρά Αγγλία, ταινία του Βούλγαρη, Αγγλία γιατί είχε γίνει το νησί ναυτική δύναμη, ή ήτανε το όνομα ενός πλοίου που βυθίστηκε στην ταινία; Η Πηνελόπη, αλλιώς λεγότανε η ηρωίδα της, η Πηνελόπη, πιο ταιριαστό έτσι, όλο περίμενε, περίμενε, στο τέλος παντρεύτηκε άλλον, εκείνος ξαναγύρισε, παντρεύτηκε την αδερφή της, η Πηνελόπη άντεξε αλλά έζησε μέσα στη θλίψη του γάμου του ανέραστου. Η αποβίβαση από την αριστερή πλευρά της αμαξοστοιχίας. Παλαιοφάρσαλος. Δέκα λεπτά στο σταθμό για προγραμματισμένη αλλαγή μηχανής.

Η συνέχεια το επόμενο Σάββατο!