Η ανόθευτη παράδοση

Νησί που προσφέρεται για ήρεμες διακοπές και ευχάριστες περιπατητικές διαδρομές, η Φολέγανδρος, ανάμεσα στη Σίκινο και τη Μήλο, αποτελεί μια ξεχωριστή πρόταση για όσους αποζητούν το τυπικό κυκλαδίτικο τοπίο.

Τους επισκέπτες της Φολεγάνδρου προσελκύουν ο ανόθευτος παραδοσιακός χαρακτήρας του νησιού, το επιβλητικό φυσικό ανάγλυφο, η Χώρα με τη μεσαιωνική όψη, το λιμάνι του Καραβοστάση, η Άνω Μεριά με τον αγροτικό χαρακτήρα, τα γραφικά μονοπάτια, οι ακρογιαλιές με την άγρια φυσική ομορφιά.

Σύμφωνα με τη μυθολογική παράδοση, το νησί κατοικήθηκε αρχικά από Κρητικούς με επικεφαλής τον γιο του Μίνωος Φολέγανδρο ― σε αυτόν οφείλει την ονομασία του.

Κατοικημένη ήδη από τους Προϊστορικούς Χρόνους, η Φολέγανδρος, όπως και η γειτονική Θήρα (Σαντορίνη), αποικίστηκε στους Πρώιμους Ιστορικούς Χρόνους από Δωριείς. Κατά τους Ρωμαϊκούς και τους Βυζαντινούς Χρόνους το νησί αποτέλεσε τόπο εξορίας. Στους Νεότερους Χρόνους, η Φολέγανδρος γνώρισε περίοδο ανάπτυξης κυρίως τον 19ο αιώνα.

Η ΠΡΩΤΕΥΟΥΣΑ. Ιδιαίτερο χρώμα στη Χώρα της Φολεγάνδρου, που αγναντεύει το πέλαγος από το χείλος ενός απόκρημνου βράχου, δίνουν το οικιστικό σύνολο του Κάστρου, οι παλαιές εκκλησίες, οι μικρές πλατείες, τα παραδοσιακά σπίτια με τις μικροσκοπικές αυλές και τα όμορφα σοκάκια.

Τους επισκέπτες της ολόλευκης πολιτείας με την αυθεντική κυκλαδίτικη φυσιογνωμία υποδέχεται η Πούντα, η πλατεία με την ασύγκριτη θέα στο Αιγαίο.

Πόλο έλξης για τους μόνιμους κατοίκους της Χώρας και τους παραθεριστές αποτελεί ο δροσερός πλάτανος της πλατείας Δούναβη (Ντουνάβηδων), όπως και οι πλατείες Κονταρίνη και Πιάτσα.

ΤΟ ΚΑΣΤΡΟ. Δημιούργημα του βενετσιάνου Μάρκου Σανούδου ― ιδρυτή του ισχυρού Δουκάτου του Αιγαίου ή του Αρχιπελάγους ― από τις αρχές του 13ου αιώνα, το Κάστρο της Φολεγάνδρου αποτέλεσε τον αρχικό πυρήνα του οικισμού της Χώρας. Το οχυρωμένο οικιστικό σύνολο, σκαρφαλωμένο σε επιβλητική τοποθεσία, θυμίζει τα αντίστοιχα μεσαιωνικά κάστρα στην Αντίπαρο, την Κίμωλο και τη Σίφνο (οι εξωτερικοί τοίχοι των κατοικιών ενώνονται δημιουργώντας αμυντικό περίβολο).

Το Κάστρο έχει δύο εισόδους στη νότια πλευρά του: τη Λότζια και το Παραπόρτι. Στο εσωτερικό του, τα κουκλίστικα σπιτάκια, τα ασβεστωμένα σκαλοπάτια, οι γλάστρες με τα γεράνια και τους βασιλικούς, τα μπαλκονάκια με τις χρωματιστές κουπαστές και τα στεγασμένα δρομάκια με τις ξύλινες οροφές συνθέτουν ένα πανέμορφο σκηνικό.

Πρόσθετα στολίδια του Κάστρου της Φολεγάνδρου είναι οι ναοί της Παντάνασσας (με μαγευτική θέα στο πέλαγος), της Αγίας Σοφίας και της Ελεούσας (16ος αιώνας).

Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ. Σε ύψωμα πάνω από τη Χώρα (φθάνετε ακολουθώντας φιδωτό καλντερίμι από την Πούντα), εκεί όπου τοποθετείται το Παλαιόκαστρο, η αρχαία ακρόπολη της Φολεγάνδρου, δεσπόζει ο ναός της Παναγίας, το πιο σημαντικό θρησκευτικό μνημείο του νησιού. Άλλοτε καθολικό γυναικείας μονής, ο ναός, που είναι αφιερωμένος στην Κοίμηση της Θεοτόκου, ανακατασκευάστηκε μεταξύ των ετών 1816 και 1821. Τα σωζόμενα κατάλοιπα της αρχαιότητας στο χώρο του ναού μαρτυρούν τη σπουδαιότητα της θέσης από παλαιοτάτων χρόνων ― εικάζεται πως εδώ προϋπήρχε ιερό της Αρτέμιδος και του Απόλλωνος. Η εικόνα της Παναγίας που φυλάσσεται στην εκκλησία είναι συνυφασμένη με ιστορίες και θρύλους της Φολεγάνδρου. Όπως επιτάσσει το έθιμο, το Πάσχα γίνεται περιφορά της εικόνας απ’ άκρη σ’ άκρη του νησιού.

Ο ΚΑΡΑΒΟΣΤΑΣΗΣ. Στο λιμάνι της Φολεγάνδρου, έναν ευρύχωρο όρμο προφυλαγμένο από τον βοριά, δένουν αλιευτικά, ιστιοπλοϊκά και εκδρομικά σκάφη. Ωραίες εικόνες προσφέρουν τα κάτασπρα σπίτια που απλώνονται γύρω από την ακρογιαλιά, τα κάθε λογής πλεούμενα που αράζουν εδώ, καθώς και οι Δύο Αδελφοί, νησίδες στην είσοδο του όρμου του Καραβοστάση.

Η ΑΝΩ ΜΕΡΙΑ. Διάσπαρτες κατοικίες, ανεμόμυλοι και ξωκλήσια, μονοπάτια, ξερολιθιές και αναβαθμοί με λιγοστές καλλιέργειες συνθέτουν την εικόνα της Άνω Μεριάς, άνυδρης περιοχής με τραχύ ανάγλυφο, που καταλαμβάνει το βορειοδυτικό τμήμα της Φολεγάνδρου. Ορισμένα από τα σπίτια των Πανωμεριτών έχουν τη μορφή αυτόνομης αγροτικής μονάδας, με επιμέρους χώρους που προορίζονται για εξειδικευμένες λειτουργίες (λιοτρίβι, πατητήρι, φούρνος, κελάρι, στάβλος, στέρνα, αλώνι κ.λπ.). Το εν λόγω ιδιόμορφο αγροτόσπιτο, που είναι συνυφασμένο με τις ιδιαιτερότητες του κυκλαδίτικου τοπίου, ονομάζεται θημωνιά.

ΟΙ ΠΑΡΑΛΙΕΣ. Στη δυσπρόσιτη ως επί το πλείστον ακτογραμμή της Φολεγάνδρου, πολλές από τις παραλίες προσεγγίζονται μόνο διά θαλάσσης ή μέσω μονοπατιών. Η δημοφιλέστερη όλων είναι το Κάτεργο (καραβάκι από το λιμάνι του Καραβοστάση μεταφέρει τους παραθεριστές στη δύσκολα προσπελάσιμη διά ξηράς παραλία). Από τις υπόλοιπες παραλίες ξεχωρίζουν: η Λυγαριά, ο Άγιος Γεώργιος, το Σερφιώτικο και τα Βορεινά (στη βόρεια ακτογραμμή), η Βάρδια, τα Χοχλίδια, το Λατινάκι, η παραλία Βιτσέντζου και το Πουντάκι (στην ευρύτερη περιοχή του Καραβοστάση), το Λιβάδι (νοτιοανατολικά από τον Καραβοστάση), τα Φηρά, η Αγκάλη ― όπου και ο ομώνυμος οικισμός με την τουριστική υποδομή ―, ο Γαλύφος, ο Άγιος Νικόλαος, το Λιβαδάκι, το Αμπέλι και το Βάλσαμο (στη νότια ακτογραμμή).

ΜΗΝ ΠΑΡΑΛΕΙΨΕΤΕ

Να απολαύσετε την εκπληκτική θέα στη γύρω περιοχή και στο ηλιοβασίλεμα από την εκκλησία της Παναγίας.

Να επισκεφθείτε το Οικομουσείο Φολεγάνδρου, μια αποκατεστημένη θημωνιά της Άνω Μεριάς, που λειτουργεί εν είδει υπαίθριου λαογραφικού μουσείου.

Να γευτείτε ψάρια και θαλασσινά, ματσάτα (χειροποίητα ζυμαρικά, που σερβίρονται με κόκορα ή κουνέλι ή κατσικάκι), καλασούνα (πίτα με σουρωτό τυρί και κρεμμύδια), καρπουζένια (γλυκιά πίτα από καρπούζι, μέλι και σουσάμι), κουλούρες ψημένες σε φούρνο με ξύλα.

Να ανακαλύψετε την ξεχωριστή οντότητα της Φολεγάνδρου, για την οποία έγραψε ο δραμινής καταγωγής λογοτέχνης και εικαστικός Φαίδων Πατρικαλάκις (1935-2017): «Αυτή είναι η Φολέγανδρος, μυθική και ονειροπαρμένη, βιβλική και κατανυκτική, παραμυθένια και τρυφερή, βασανισμένη και ηρωική. Όταν την γνωρίσεις και γευτείς τις θαυμαστές της ιδιομορφίες, την υπερηφάνεια και το υπέροχο λιτό ύφος της, δεν θα την ξεχάσεις ποτέ. Πάντα η ξεχωριστή της οντότητα θα σε ακολουθεί όπου κι αν βρίσκεσαι».