«Δεν μπορεί να είναι σήμερα η Αριστερά εξουσία»

«Θηρίο» της κωμωδίας αν και άδικο να τον περιορίσεις σε αυτό το πεδίο της υποκριτικής, ο Δημήτρης Πιατάς είναι ένας διανοούμενος ηθοποιός με βαθιά επίγνωση του τι κάνει – εδώ και 45 χρόνια. Το τελευταίο διάστημα δείχνει να έχει πέσει πυρετωδώς στην εργασία του για τον άγνωστο sui generis ηθοποιό της οπερέτας, Μιχαήλ Μιχαήλ του Μιχαήλ, αλλά και στον ρόλο του Hφαίστου στον Προμηθέα Δεσμώτη του Αισχύλου διά χειρός Σταύρου Τσακίρη στην Επίδαυρο (9 και 10 Αυγούστου). Κι όμως βρίσκει τον χρόνο να τα πούμε εφ’ όλης της ύλης και να μας δώσει την «Τέταρτη Εντολή». Ο Πιατάς θυμάται τα πρώτα του βήματα στο θέατρο, τους δασκάλους του, μας φανερώνει μια άγνωστη συνάντησή του με τον αρχιβασανιστή της χούντας Πέτρου στις φυλακές των Ιωαννίνων, ενώ μας αποκαλύπτει πως έχει στο σπίτι του στον Λαύκο Πηλίου το ιστορικό ακόντιο της Αννας Βερούλη!

Διαβάζω πως τα τελευταία χρόνια έχετε αφοσιωθεί στη μελέτη και έρευνα της περσόνας του Μιχαήλ Μιχαήλ του Μιχαήλ, αγνώστου μα με συναρπαστική ζωή ηθοποιού.

Ο Μιχαήλ Μιχαήλ του Μιχαήλ πεθαίνει μετά την Κατοχή, από ασιτία. Αλλά έχει δύο θανάτους ξέρετε.

Πώς γίνεται αυτό;

Το 1920 είναι ο πρώτος που λαμβάνει μέρος στον πόλεμο του Σαγγάριου και δηλώνεται αγνοούμενος. Το δε Σωματείο τότε Ελλήνων Ηθοποιών θέλησε να τον τιμήσει κάνοντάς του τελετή κηδείας χωρίς τον νεκρό, γράψανε και οι εφημερίδες, υπήρχε και επικήδειος. Και υπήρχε ένας που έκλαιγε γοερά ντυμένος φαντάρος. Τον ρώτησαν αν ήταν συγγενής του και είπε πως είναι ο ίδιος!

Θα το λέγαμε τρολάρισμα σήμερα.

Το κατασκεύασε και ο ίδιος αναζητώντας ένα δημοσιογραφικό κραχ για την προβολή του. Ηταν εξαιρετικός. Οταν πεθαίνει πραγματικά, αμέσως μετά τον Πόλεμο, ο Σακελλάριος μού έχει διηγηθεί πως δεν πήγε κανείς στην κηδεία του. Κυκλοφόρησε δε το εξής ανέκδοτο: πως πέθανε και η κηδεία του παραλίγο να αναβληθεί. Αν έχεις μια παράσταση και βρεθείς χωρίς θεατή, η παράσταση αναβάλλεται. Αυτό βγήκε και για κηδεία, πέρασε στην αργκό της πιάτσας μας. Οταν πεθαίνει κάποιος και δεν πήγε κανείς στην κηδεία του, λέμε πως κόντεψε να αναβληθεί.

Τι ήταν ο Μιχαήλ;

Ο Μιχαήλ ήταν τα πάντα. Πέθαινε το ’51, σε άγνωστες συνθήκες. Γράφτηκε πως δεν πήγε κανείς αφού την ίδια ώρα γινόταν η κηδεία του Βεάκη. Αναζητώντας με τον Σάκη Σερέφα, βρήκαμε πως είχε προηγηθεί η κηδεία του Βεάκη. Μια παρένθεση: στην Ελλάδα όταν ξεκινά ο κινηματογράφος γίνονται αρχικά κυρίως ντοκιμαντέρ. Υπάρχουν όμως κινηματογραφιστές, όπως ο Αχιλλέας Μαδράς, ηθοποιός της Σάρα Μπερνάρ που κάνει μυθοπλασία και παίζουν οι αγαπημένες του. Τις δε ταινίες τις παίρνει και της προβάλλει σε ομογενείς των ΗΠΑ. Παράλληλα ο Μιχαήλ δουλεύει σε οπερέτα, πάντα ερωτεύεται τις πρωταγωνίστριές του, είναι ένα μέτριο ταλέντο. Ο Βουτσάς μού έχει πει πως το όνομά του ήταν συνώνυμο του ανέκδοτου. Ο Μαδράς τότε κάνει μια ταινία και για να την πουλήσει, την αναφέρω αφού είναι ενδεικτικό της εξυπνάδας των Ελλήνων, την κάνει έγχρωμη! Μια ταινία όπου πληρώνει μαθητές της ΑΣΚΤ και που τη ζωγραφίζουν καρέ καρέ. Η πρώτη έγχρωμη ταινία. Ιδια εποχή δρουν Μαδράς με Μιχαήλ. Ο δεύτερος παίζει σε ταινία του Βιλάρ και ο παραγωγός τού εμπιστεύεται να κάνει τρεις ταινίες σε μία. Σκηνοθέτης δεν δέχθηκαν να είναι ο Μιχαήλ, έβαλαν έναν τενόρο φίλο του. Οταν παίχτηκε «Ο Γάμος της Κοντσέτας και του Μιχαήλ», έκανε 25.000 εισιτήρια!

Και τι κάνει ο Μιχαήλ;

Ο Μιχαήλ θεώρησε πως ήταν πρωταγωνιστής, απολύεται από όλες τις οπερέτες, κάνει περιοδεία με ταινία και κάνει και νούμερα ανά επαρχία, ως μπουλουκτσής. Ερωτεύεται τότε μια ηθοποιό, την Ηρώ Χαντά, μετέπειτα γνωστή ηθοποιό, γίνεται ο άνθρωπός της για όλες τις δουλειές. Αλλάζει και το όνομά του και γίνεται Μιχαήλ Χαντάς, εποχή φαλλοκρατίας όλα αυτά. Η Ηρώ Χαντά στον Εμφύλιο είναι στον ΕΛΑΣ, πάει εξορία στο Τρίκερι, επιστρέφει, κάνει καριέρα, βγάζει χρήματα, πάει σε όλο τον κόσμο, η Καλουτά την έχει προλάβει στο Γιοχάνεσμπουργκ. Τον Μιχαήλ τον έχει μνημονεύσει ο Λογοθετίδης ανάμεσα σε άλλους.

Και τι κάνετε πάνω σε αυτόν;

Το δουλεύω χρόνια. Είναι ολοκληρωμένο. Σενάριο, θεατρικό έργο, ένας τόμος, θα το εκδώσουμε με τον Σάκη Σερέφα, έχει κατατεθεί στο Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου, περιμένω απάντηση. Διεκδίκησα να γίνει παράσταση και κατατέθηκε στο Φεστιβάλ Αθηνών αλλά το απέρριψαν.

Με επιχείρημα;

Πως είναι πολύ εμπορικό. Για μένα είναι η ιστορία της ελληνικής κωμωδίας στο ξεκίνημά της. Δουλεύω πολλά χρόνια. Θέλω να καλέσω όλους τους εν ενεργεία κωμικούς: Λάκης, Ιεροκλής, Πέτρος Φιλιππίδης, Μπέζος. Να τιμήσουμε την ιστορία της ελληνικής κωμωδίας. Και τον Σεφερλή θέλω αφού του ταιριάζει η φάρσα. Ο τρόπος του εξωτερικού παιξίματος.

Τι είναι κωμωδία;

Το πέραν του σοβαρού. Η κωμωδία περνάει μέσα από τη σοβαρή αντιμετώπιση της ζωής. Ενα δράμα που παρατείνεται πέραν του κανονικού δράματος. Οταν κυνηγούσαν τον Ντόναλντ Ντακ και έφτανε στον γκρεμό και συνέχιζε να τρέχει πέραν του γκρεμού. Αυτό είναι κωμωδία.

Πόσα χρόνια υπηρετείτε την κωμωδία;

45 χρόνια.

Πρώτη φορά;

«Ο άνθρωπος το κτήνος και η Αρετή» του Πιραντέλο. Με θίασο Φέρτη – Καλογεροπούλου, σκηνοθέτη τον Μπάκα και με τους Χρήστο Τσάγκα, Μίρκα Παπακωνσταντίνου, Βάσω Ανδρονίδη, Μοσχίδη στο Θέατρο Αθηνά, το 1975. Ηλεκτρολόγος ο Ηλίας Μαροσούλης. Η αμέσως επόμενη δουλειά μου – συγκλονιστική -, με βλέπει ο Σπύρος Ευαγγελάτος, γίνομαι βοηθός του στο Αμφιθέατρο και ιδρυτικό μέλος του θεάτρου. Παίζω Ερωτόκριτο, Λυσιστράτη, Οδύσσεια.

Τι κρατάτε από τον Ευαγγελάτο;

Ηταν ένας άνθρωπος μη σοβαροφανής, με θεία σοφία, εξαιρετικό χιούμορ, έχοντας σχέσεις με την καλή κοινωνία, εξαιρετική αγωγή, ένας πρίγκιπας. Κρατώ τον ενθουσιασμό του και την παιδικότητά του.

Εχει προηγηθεί το Εθνικό για εσάς βέβαια.

Δάσκαλοι εξαιρετικοί κι εκεί.

Οπως;

Ο Τάκης Μουζενίδης. Μου έμαθε τι σημαίνει να προσεγγίζω ένα κείμενο και να διαβάζω την παράλληλη ιστορία του. Κάθε σκηνή που παίζαμε μας υποχρέωνε να γράφουμε μια σκηνή πριν και μία μετά και να την παίξουμε. Αλλος ήταν ο Αγγελος Τερζάκης, τεράστιος. Λάτρης του Τσέχοφ και του Σοφοκλή. Δεν έχω ξαναζήσει δάσκαλο που να τελειώνει το μάθημά του και αυτό να συνεχίζεται για ώρα εν απουσία του. Είχα τη Μαρία Χορς. Κι έναν υπέροχο ηθοποιό: με έμαθε το πάθος, τον Στέλιο Βόκοβιτς. Και μια δασκάλα, που της χρωστάω: την Κατερίνα Ανδρεάδη. Μου έμαθε πως όταν παίζεις δεν χρειάζεται να δείξεις την πρόθεση αλλά αρκεί να τη σκεφτείς. Επαιζε Ψαθά μπρεχτικά, προερχόταν από τη μεγάλη σχολή του Ράινχαρντ. Μια εποχή που όλοι ήταν εκδηλωτικοί, μας δίδασκε το ελλειπτικό θέατρο.

Είπατε για τον Ψαθά. Τον γνωρίσατε;

Τον Ψαθά, τον γνώρισα. Πρώτο μου έργο ήταν το «Ζητείται Ψεύτης», ήταν χούντα, τέλειωσα το 8ο Γυμνάσιο που είχε θεατρική σκηνή και με συμμαθητές τον Κοσκωτά, τον Παπουτσή και άλλους.

Πώς ήταν ο Κοσκωτάς;

Πολύ ήσυχος, φοβισμένος. Εντυπωσιάστηκα όταν γίνανε όλα αυτά με αυτόν. Επαιξα που λες το «Ζητείται Ψεύτης». Για να ανέβει έπρεπε να περάσει Λογοκρισία. Πήγα Χρήστου Λαδά, στα «ΝΕΑ». Ο Ψαθάς μου έπιασε το μάγουλο, «δεν θα στο περάσει η Λογοκρισία», μου είπε. Πήγα στη Ζαλοκώστα μόνος, σε έναν άθλιο λοχαγό. «Είσαι σοβαρός», μου λέει; «Να παίξεις έργο; Τέτοιο;». Και του απάντησα: «Θέλω να δείξω τον εκμαυλισμό του δημοκρατικού συστήματος». «Είσαι πολύ καλός και να το κάνεις», μου είπε. Τεράστια επιτυχία. Εδωσα τότε σε Εθνικό, ο πατέρας μου δεν είχε για δίδακτρα, μόνον στο Εθνικό με έπαιρνε. Ο Σωκράτης Καραντινός ήταν διευθυντής της Δραματικής Σχολής. Συνήθως δίνανε αρχαία τραγωδία, μου έδωσε Μολιέρο, για πρώτη και τελευταία χρονιά έδωσε κείμενο εξετάσεων Μολιέρου. Ημουν ο καλύτερος. Σήμερα παίζω Αισχύλο έπειτα από 45 χρόνια.

Πώς έγινε αυτό;

Ο Σταύρος Τσακίρης με πήρε τηλέφωνο, ανεβάζει «Προμηθέα Δεσμώτη» με την Κάθριν Χάντερ που η ίδια παίζει τον Προμηθέα. Εγώ τον Ηφαιστο. Είναι ο πρώτος που με φωνάζει να παίξω Αισχύλο. Είχα παίξει τον Βοσκό με την Πατεράκη αλλά ήταν κωμικός ρόλος. Πριν πάει ο Οιδίποδας να βγάλει τα μάτια του συναντάει τον Βοσκό. Εναν κωμικό ρόλο όμως. Το έκανε ο Σοφοκλής για αντίστιξη, για να δυναμώσει την τραγωδία.

Ο Ηφαιστος τώρα όμως δεν είναι κωμικό πρόσωπο. Κάνω έναν θεό που πατάει σε δύο βάρκες, κρυπτοθαυμαστής και βασανιστής του Προμηθέα, ένας ενοχικός θεός, σαν βασανιστής του ΕΑΤ-ΕΣΑ, που μπορεί να βασάνιζαν, αναζητούσαν όμως σε μεγάλα πρόσωπα κάτι πολύ ανθρώπινο, θύμα – θύτης την ώρα που γινόταν το κακό. Εναν που έχω γνωρίσει ήταν ο βασανιστής της χούντας Πέτρου.

Πού;

Στις φυλακές των Ιωαννίνων. Ημουν στην επιστράτευση υπεύθυνος για υλικά. Κάποια με την άγρια επιστράτευση χάθηκαν και με θεώρησαν υπεύθυνο. Μπήκα στο ίδιο κελί με τον Πέτρου. Το 1976 για λίγες μέρες. Αθωώθηκα με δικηγόρο τον Νίκο Κωνσταντόπουλο. Ο Πέτρου μου είπε πως μέσα από τους ανθρώπους που συνάντησε ενηλικιώθηκε. Οταν είπα μετέπειτα στην Κίττυ Αρσένη για τον Πέτρου, μου είπε πως δεν μας έδερνε όταν ήταν μόνος του. Τώρα που παίζω Ηφαιστο τα κουβαλώ όλα αυτά. Αυτό δεν το έχω ξαναπεί ποτέ. Χρωστώ πολλά στον Κωνσταντόπουλο.

Ζήσατε και την έκρηξη της τηλεόρασης.

Πολύ. Εφερε αθωότητα και πρωτογονισμό.

Γιατί;

Οι άνθρωποι που την κάνανε δεν είχαν σπουδές, απλά την ανακαλύπτανε. Με Τζούμα τότε – και τον Χονδρογιάννη σκηνοθέτη – είχαμε κάνει ένα παιδικό στα υπόγεια της ΕΡΤ. Το συνεργείο έπρεπε να είναι πλήρες, συνδικαλισμού γαρ. Το γύρισμα ήταν μαγνητοσκοπημένο. Εχει συμβεί με σκηνοθέτη, να έχει φύγει ο μπούμαν. Χωρίς μπούμαν, βαμμένοι, βάλαμε το μπουμ στο μέσο και κάθε ηθοποιός ερχόταν και τα έλεγε εκεί. Και το αποτέλεσμα ήταν υπέροχο.

Ελεύθερο Θέατρο;

Τέσσερα χρόνια. Η μεγάλη μου επιτυχία ήταν και το αντίο μου. Λεγόταν «Ραντεβού με την Υστερία», το ’83. Γίνονται αγώνες και η Βερούλη παίρνει το χρυσό στο ακόντιο. Ο Μίμης Χρυσομάλλης βλέπει τη Βερούλη στην τηλεόραση και λέει ο Πιατάς ρίχνει ακόντιο. Αποφασίζουν να γράψουν οι Φασουλής – Παναγιωτοπούλου – Κριεζή τον Πιατά-Βερούλη και κάνω αυτό, ως σκετς. Γίνεται κόλαση. Μιλάει η Αθήνα. Κάνω επιτυχία. Τρομερή δημοσιότητα. Η Βερούλη έρχεται και μου χαρίζει το ακόντιο, το ‘χω στο Πήλιο! Μου λέει: ανήκει σε σένα. Αλλάζει η καριέρα μου, γίνομαι δημοφιλής, κάνω τα πάντα.

Κι έρχεται η «Νόνα»;

Η «Νόνα» είναι όταν κάνω την προσωπική μου στροφή. Θιασάρχης τότε στον Ακάδημο, γυρίζω τον διακόπτη, τελειώνω με την κωμωδία και αποφασίζω πως θα κάνω στρατευμένη κωμωδία. «Ο καλός στρατιώτης Σβέικ», αναφορά στον πόλεμο στη Γιουγκοσλαβία. Φεύγω και αποφασίζω να το ανεβάσω μόνος μου. Η ιδέα μου ήταν περιοδεία στα Βαλκάνια, ως καραβάνι. Σκέφτομαι για μουσική τον Μίκη. Μου λέει ο Μίκης πάρε ό,τι θες. Αν φτάσεις Βαλκάνια δεν θέλω χρήματα.

Πότε όλα αυτά;

1995-96. Εχει γίνει η Συνθήκη του Ντέιτον. Εύθραυστη ειρήνη. Το πάω Σαράγεβο, δεν με στηρίζει κανείς. Την αυτοχρηματοδοτώ. Επιστρέφω και μπαίνω στο Φεστιβάλ Αθηνών, παίρνω βραβεία, κάνω τη «Νόνα», δικές μου παραγωγές στο Πολύτεχνο. Η επόμενη δουλειά μου είναι οι «Τρεις Αδελφές» σε Βεάκη με σκηνοθέτη τον Δημήτρη Καρατζά, με θίασο συγκλονιστικό. Αυτοί είναι το θέατρο πια.

Εχετε γράψει και βιβλία.

«Μηχανάκι, γκόμενα και αρχηγός» από τις εκδόσεις Ιθάκη των Κοτανίδη – Κακουλίδη. Εχω γράψει σε τετράδιο από προσωπικό μου ημερολόγιο χαοτικό διάφορες σημειώσεις. Το δεύτερο είναι «Ο καλός στρατιώτης Σβέικ», διασκευή του Χάσεκ από τις εκδόσεις Υψιλον.

Και το «Σινέ Λαύκος», τώρα, από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. Ενα χωριό όπου έχω το σπίτι μου. Είναι αναφορά στην περιοχή, στο σπίτι μου, και στους ανθρώπους που πέρασαν. Χαιρετισμός σε φίλους που δεν ζουν πια. Αισιόδοξο βιβλίο.

Πείτε μου για ένα πρόσωπο τέτοιο.

Αντώνης Ταβάνης. Ταβερνιάρης σε Εξάρχεια, αριστεριστής στην Οργάνωση Μαχητής, κάποια στιγμή οικοδόμος, ποιητής. Εγινε ζωγράφος αν και βρέθηκε σε λίστα υποψηφίων για τη 17Ν, υποχρεώθηκε να φύγει, πήγε μόνιμα στον Λαύκο, μαγείρευε, ζωγράφιζε κι έκανε οικοδομικές εργασίες. Εχουμε περάσει μαγικά μαζί.

Περάσατε από την Αριστερά, τώρα που το λέτε.

Και στην Αριστερά, στο ΚΚΕ εσωτερικού ήμουν. Και σε αριστερίστικες οργανώσεις είχαμε εμπλακεί. Αφίσες κόλλαγα αν και επώνυμος τότε. Με τον Νίκο Κωνσταντόπουλο μας συνδέει σχέση ζωής – είναι μια σωσμένη προσωπικότητα σήμερα, διά της σιωπής του. Οι κόκκινες γραμμές του διασώθηκαν. Ημουν και υποψήφιος βουλευτής στην Α’ Αθήνας. Με πρώτο τον Γιάνναρο, δεύτερη την Αννα Φιλίνη. Τρίτος εγώ. Με ξαναφώναξαν στον Δήμο Αθήνας, βγαίνω σύμβουλος, με συμμαθητή μου – αντάρτη του ΠΑΣΟΚ – τον Παπουτσή. Στήνουμε το Πολιτιστικό του Δήμου, ως αντιπολίτευση της Ντόρας. Εκείνη έξυπνη, μας ενσωματώνει. Δούλεψε όλο υπέροχα. Φτιάξαμε εξαιρετικά πράγματα, το θέατρο του δήμου έγινε από εμάς.

Πώς βλέπετε την Αριστερά σήμερα;

Κατ’ όνομα Αριστερά. Δεν μπορεί να είναι σήμερα η Αριστερά εξουσία, με τέτοιες συνθήκες. Εχουν παγιωθεί τα πράγματα για να κάνεις αλλαγή του συστήματος. Αρα κάνεις διαχείριση και άρα απεμπολείς την ιδεολογία. Κρατά το όνομά της ως μνήμην. Κι εγώ είμαι ψηφοφόρος εις μνήμην.