Η Ελλάδα στην ΕΟΚ

Αν και η τεσσαρακοστή επέτειος της ένταξης της Ελλάδας στην ΕΟΚ συνέπεσε με τις ευρωεκλογές, πέρασε εντελώς απαρατήρητη. Οι πολιτικές εξελίξεις μονοπώλησαν το ενδιαφέρον στην Ελλάδα, όπως φυσικά και την Ευρώπη, επιφέροντας μεγάλη πολιτική αλλαγή εδώ και σημαντικές ανατροπές στις πολιτικές ισορροπίες στη Γηραιά Ηπειρο συνολικά. Από την ημέρα που, σαράντα χρόνια πριν, στις 28 Μαΐου 1979, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής υπέγραφε στο Ζάππειο τη Συμφωνία Ενταξης της χώρας ως πλήρους δέκατου, τότε, μέλους των Ευρωπαϊκών, τότε, Κοινοτήτων έχουν αλλάξει πάρα πολλά: η ΕΟΚ έγινε ΕΕ, τα μέλη της υπερδιπλασιάστηκαν, ένα μέρος αυτών υιοθέτησε το κοινό νόμισμα, ενώ η Ελλάδα βρίσκεται τα δέκα τελευταία από τα σαράντα αυτά χρόνια υπό καθεστώς διεθνούς οικονομικού ελέγχου από την ΕΕ και το ΔΝΤ – κάτι που εκείνη την ημέρα στο Ζάππειο ουδείς θα μπορούσε να φανταστεί ότι θα συμβεί. Αλλωστε, όλο και πιο λίγα είναι πλέον εκείνα που θυμίζουν την Ευρώπη εκείνης της αισιόδοξης ξεχασμένης εποχής.

ΟΙ ΑΠΕΙΛΕΣ ΓΙΑ ΑΠΟΣΥΡΣΗ. Μέχρι να φτάσει η στιγμή να υπογραφεί η Συνθήκη, η Ελλάδα βρισκόταν σε εντατικές δύσκολες διαπραγματεύσεις ήδη από το 1976. Η κρισιμότερη ίσως φάση τους ήταν λίγο πριν από το τέλος, τον Δεκέμβριο του 1978, όταν και νέες απαιτήσεις τέθηκαν ξαφνικά από ορισμένες χώρες. Τότε, ο Καραμανλής που είχε αφιερώσει τη ζωή του σε αυτό τον εθνικό στόχο έφτασε στο σημείο να απειλήσει την ΕΟΚ ότι θα αποσύρει την αίτηση ένταξης της χώρας. Το έκαναν προφορικά τα μέλη της ελληνικής ομάδας διαπραγμάτευσης στις Βρυξέλλες, το έκανε όμως και ο ίδιος γραπτά, με επιστολή του προς τους ομολόγους του και τον τότε ευρωπαίο επίτροπο Βρετανό Τζένκινς, όπου εξηγούσε ότι θα του ήταν αδύνατον να παρουσιάσει στον ελληνικό λαό τέτοιου είδους απαιτήσεις όπως αυτές που εγείρονταν λίγο πριν από την κατάληξη. Η διαπραγμάτευση στις Βρυξέλλες πήρε φωτιά και υπήρξε πραγματικά η ανησυχία μήπως ο Καραμανλής, που ήταν πάντοτε συνεπής με τα όσα έλεγε, προχωρούσε πραγματικά σε μία τέτοια κίνηση. Ο συμβιβασμός που τελικά προτάθηκε επέτρεψε να φτάσει πια η Ελλάδα στην τελετή του Ζαππείου. Λίγο καιρό πριν από αυτό το πρόσκομμα, ένα άλλο, ίσως ακόμη πιο σημαντικό, που είχε να αντιμετωπίσει ο Καραμανλής, ήταν σχετικό με την Τουρκία: οι χώρες της ΕΟΚ ανησυχούσαν για το ενδεχόμενο να μετατραπούν οι Βρυξέλλες σε επίκεντρο επίλυσης των ελληνοτουρκικών διαφορών. Ο Καραμανλής ξεπέρασε αυτή την πολύ σοβαρή δυσκολία με τις συζητήσεις που είχε με την τουρκική πλευρά στο Μοντρέ, όπου, χωρίς να δώσει το παραμικρό στην Αγκυρα, καθησύχασε αποτελεσματικά τους ευρωπαϊκούς φόβους.

«ΕΟΚ ΚΑΙ ΝΑΤΟ». Το άλλο μέτωπο, το εσωτερικό, είναι πολύ πιο γνωστό: η αντίδραση, ιδίως από το ανερχόμενο πολιτικά ΠΑΣΟΚ της εποχής, υπήρξε ακραία, αν και, όπως τελικά αποδείχθηκε από τα τέλη του 1981, ρητορική. Ο Ανδρέας Παπανδρέου ζητούσε επίμονα αντί υπογραφής Συνθήκης να υπάρξει πρώτα δημοψήφισμα, ενώ αποχώρησε κατά τη συζήτηση στη Βουλή για την κύρωση της Συνθήκης. Η ρητορική του «ΕΟΚ και ΝΑΤΟ» είχε πάρει φωτιά στην Ελλάδα και προκαλούσε γνήσια ανησυχία για τις εξελίξεις μιας εθνικής προσπάθειας που μόνον η τελευταία φάση της είχε κρατήσει τρία χρόνια. Γιατί η πορεία της Ελλάδας και του Καραμανλή στην Ευρώπη είχε ξεκινήσει πολύ πιο νωρίς. Στις 30 Μαρτίου 1961, πριν από 58 χρόνια, Αθήνα και Βρυξέλλες ανακοίνωναν την επίτευξη της Συμφωνίας Σύνδεσης της Ελλάδας με την ΕΟΚ με ξεκάθαρο χρονοδιάγραμμα στόχων και μεταβατικής περιόδου πριν από την πλήρη ένταξη, που ήταν από την αρχή ο τελικός στόχος. Αυτή ήταν η αρχή της ευρωπαϊκής πορείας της χώρας στον σύγχρονο ευρωπαϊκό κόσμο, μα και η αρχή της δικής του πορείας διεύρυνσης: η Συμφωνία με την Ελλάδα υπήρξε η πρώτη του είδους της τέσσερα μόλις χρόνια μετά την ίδρυση της ΕΟΚ. Το μέγα εθνικό εκείνο επίτευγμα του Καραμανλή χαιρετίστηκε, τότε, από όλους: το προαναφερθέν «ΕΟΚ και ΝΑΤΟ» είναι πολύ μεταγενέστερη πολιτική εφεύρεση με αμιγώς ανεύθυνο δημαγωγικό περιεχόμενο. Το 1961 ο Ανδρέας Παπανδρέου μόλις είχε επιστρέψει από τις ΗΠΑ και ήταν εκ των πιο φανατικών υπέρμαχων της ευρωπαϊκής προοπτικής. Μόνον η ΕΔΑ εξέφρασε ορισμένες αντιρρήσεις, αλλά εντελώς δευτερεύουσες. Οι πάντες έβλεπαν ότι εκεί ήταν το μέλλον, που, όπως κάθε τι στην Ελλάδα, εκτροχιάστηκε τελικά από την επιβολή της δικτατορίας των επίορκων συνταγματαρχών.