H νέα πολιτική κανονικότητα

Η συντριπτική νίκη της ΝΔ και το κοινωνικό αίτημα για πολιτική αλλαγή φαίνεται να αποκαθιστούν κατά μία έννοια τη βασική συνθήκη της μεταπολιτευτικής κανονικότητας, αυτή της δημοκρατικής εναλλαγής των κομμάτων εξουσίας, υπό την αίρεση ασφαλώς ότι το διάστημα που μεσαλοβεί μέχρι τις εθνικές εκλογές δεν είναι ικανό να ανατρέψει τα πολιτικά δεδομένα.

Το πολιτικό σύστημα επιχειρεί να βρει μια νέα συστημική ισορροπία που αρθρώνεται σε έναν δικομματισμό υψηλής έντασης και αυξητικής αθροιστικής εκλογικής ισχύος. Μετά τη ρευστοποίηση των πολιτικών δυνάμεων μέσα στην κρίση, αυτή η νέα ισορροπία που προκύπτει είναι ένδειξη πολιτικής ενδυνάμωσης της δημοκρατίας και αντοχής μιας ευρύτερης κοινωνικής μεσαίας τάξης, που παρά τη μεγάλη εισοδηματική και κοινωνική υποχώρηση προσπαθεί να ανακάμψει αναζητώντας σταθερά πολιτικά σημεία αναφοράς. Ωστόσο, ο διαφαινόμενος νέος ιστορικός πολιτικός κύκλος ανοίγει με μια αφόρητα εσωστρεφή ατζέντα ενός πολιτικού ανταγωνισμού που προσιδιάζει περισσότερο στα παραδοσιακά προ κρίσης μοτίβα, μένοντας σχεδόν αδιάφορος απέναντι στις μεγάλες προκλήσεις της εποχής.

Η αμφισβήτηση της παλαιού τύπου επιδοματικής στρατηγικής της κυβέρνησης και η αναζήτησης ενός αναπτυξιακού προτάγματος είναι στοιχείο πολιτικής ωριμότητας του εκλογικού σώματος μετά την εμπειρία της κρίσης, αν και οι κοινωνικές συσπειρώσεις της ΝΔ προκύπτουν περισσότερο από μια κλειστή και εσωστρεφή αντίδραση με σημείο αναφοράς το Μακεδονικό και λιγότερο από μια ισχυρή μεταρρυθμιστική συμμαχία, κάτι που ενδεχομένως να οριοθετεί τη μεταρρυθμιστική της δυναμική και τη μακροπρόθεσμη πολιτική της ισχύ. Ο ηττημένος ΣΥΡΙΖΑ μπορεί να εδραιώνεται ως συστημικός πόλος εξουσίας, αλλά παραμένει κόμμα χωρίς ιστορική θεσμική μνήμη, με περιορισμένα ερείσματα στα τοπικά αυτοδιοικητικά συστήματα και με ορισμένα θεμελιώδη στοιχεία της μέχρι πρότινος πολιτικής του κυριαρχίας να έχουν αποδυναμωθεί. O αρχηγός του δεν είναι πια κυρίαρχος του πολιτικού παιχνιδιού, ενώ τα στρατηγικά διλήμματα «παλιό – νέο», «πολλοί – ελίτ» και «Αριστερά – ακροδεξιός κίνδυνος» έχουν κριθεί ως ανεπαρκή. Οι αντοχές του Κινήματος Αλλαγής, που εξακολουθεί να λειτουργεί κυρίως ως θεματοφύλακας της ιστορικής μνήμης της δημοκρατικής παράταξης, μπορεί να μην απειλούν αυτή τη στιγμή τη θέση του ΣΥΡΙΖΑ στον ευρύτερο κεντροαριστερό χώρο, αλλά του μπλοκάρουν τη ζωτική διείσδυση σε συμβολικό και ανθρώπινο κεφάλαιο για να υπερβεί την πολιτικά άτσαλη και ιδεολογικά ρηχή «Προοδευτική Συμμαχία».

Η εκλογική αποδυνάμωση της ΧΑ ενισχύει τα στοιχεία της πολιτικής κανονικότητας, αν και η επιρροή της στους νέους ψηφοφόρους, σε συνδυασμό με την ανάξειξη νέων εθνικιστικών, ακροδεξιών μορφωμάτων, αναδεικνύει το ιστορικό αποτύπωμα της κρίσης, με τον εκφασισμό και τον δομικό ανορθολογισμό σημαντικών τμημάτων της κοινωνίας να μην επιστρέφουν στο περιθώριο.

Στο πεδίο των κοινωνικών συμπεριφορών διαμορφώνεται μια πολιτική πλειοψηφία που αναζητεί την πολιτική αλλαγή και μια νέα κανονικότητα στο πλαίσιο ενός συντηρητικού πλαισίου αναφορών, αξιών και ασφάλειας. Η συντηρητική πολιτική στροφή και η ανάκτηση της πολιτικής κυριαρχίας της ΝΔ είναι συναφής με πρόσφατα ευρήματα κοινωνικών ερευνών (βλ. διαΝΕΟσις) που επισημαίνουν ότι οι πολίτες επιθυμούν την ανάπτυξη, τη σταθερότητα και την ασφάλεια έχοντας μεγαλύτερη εμπιστοσύνη σε παραδοσιακούς θεσμούς (οικογένεια, Εκκλησία, στρατός κ.λπ.) και λιγότερο σε θεσμούς που μπορούν να αποτελέσουν εγγυητές της ανάπτυξης και της προόδου (επιχειρήσεις, ΕΕ, κράτος, συνδικάτα κ.λπ.) σε έναν κόσμο που αλλάζει διαρκώς, με νέους κινδύνους αλλά και πολλές νέες ευκαιρίες. Η προεκλογική συζήτηση για τις εθνικές εκλογές και οι τελικοί συσχετισμοί που θα προκύψουν θα προσδιορίσουν πόσο εύθραυστη ή σταθερή είναι η νέα κανονικότητα που διαφαίνεται.

Ο Πασχάλης Αγανίδης είναι πολιτικός επιστήμονας