Μια βραδιά για τα πάθη του Πόντου

«Ο Ηλιον πάει’ ς σην μάναν ατ’, μαυρομελανιασμένος / Φέρει και τραπεζώνει άτον γάλαν και παξιμάδιν / Ο πρόσωπος άτ’κι γελά, απολογίαν ‘κ’ εδέκεν (Ο ήλιος πάει στη μάνα του, μαυρομελανιασμένος. Του στρώνει δείπνο η μάνα του, γάλα και παξιμάδι. Το πρόσωπό του δεν γελά, απολογία δεν έδωσε)». Οι στίχοι που ακούστηκαν με τη συνοδεία του σπαρακτικού ήχου της ποντιακής λύρας από τον Ηλία Υφαντίδη ήταν το πρώτο θραύσμα στην αφήγηση που ξεδιπλώθηκε κατά την παράσταση «100 χρόνια Ανέσπερης Μνήμης – Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου», το περασμένο Σάββατο.

Η αλληλουχία των εικόνων που ακολούθησαν – μέσα από τη μουσική και τις απαγγελίες – κάτω από το γλυπτό του Παναγιώτη Τανιμανίδη «Πυρρίχιο πέταγμα» συνέθεσε ισχυρούς συμβολισμούς. Η εικαστική κατασκευή, χορηγία του Βαγγέλη Μαρινάκη, ο οποίος από την πλευρά της μητέρας του κατάγεται απ’ το γένος των Υψηλαντών, λειτούργησε ως το ιδανικό σκηνικό. Κλωβοί – βαρέλια, λουκέτα, νταούλια, σημαία, δεμένα πλοία, αργαλειός, λύρα, το ευαγγέλιο, είναι μερικά από τα υλικά τα οποία δομούν την αψίδα, τα τεντωμένα ελατήρια της οποίας δίνουν καινούργιο σώμα στην ένταση, την εκτίναξη και την αφύπνιση της μνήμης.

Ενα μνημείο που άργησε να δημιουργηθεί, όπως τόνισε μεταξύ άλλων στον χαιρετισμό του ο Βαγγέλης Μαρινάκης: «Είμαι ιδιαίτερα συγκινημένος σήμερα που βρισκόμαστε εδώ, σε αυτό το μνημείο, στην πιο ωραία πλατεία του Πειραιά μας, για να τιμήσουμε τη μνήμη των αδελφών Ποντίων με αφορμή τη συμπλήρωση των 100 χρόνων από τη Γενοκτονία. Εγώ θέλω να σας πω ότι θα είμαι κοντά στα σωματεία των αδελφών Ποντίων για οτιδήποτε χρειαστεί, γιατί πιστεύω ότι η τελική δικαίωση ακόμη δεν έχει έρθει και θα πρέπει να προσπαθήσουμε αυτή η διεθνής και παγκόσμια αναγνώριση για τη Γενοκτονία να γίνει πράξη στα επόμενα χρόνια». Στην εκδήλωση για την επώδυνη αλλά ανέσπερη μνήμη χαιρετισμούς απηύθυναν επίσης ο δήμαρχος του Πειραιά Γιάννης Μώραλης, ο πρόεδρος του ΣΠΟΣ (Σύνδεσμος Ποντιακών Σωματείων) Νοτίου Ελλάδος και Νήσων της Παμποντιακής Ομοσπονδίας Ελλάδος Γιώργος Βαρυθυμιάδης και ο μητροπολίτης Πειραιώς και Φαλήρου Σεραφείμ.

Η αναγνώριση για την οποία μίλησαν όλοι, όπως τονίστηκε στο κείμενο του δεξιοτέχνη Ηλία Υφαντίδη, πρέπει να έρθει «όχι από οργή ούτε από εκδίκηση, αλλά από διεκδίκηση της αλήθειας. Μιας αλήθειας που τελειωμό δεν έχει… Από συναίσθηση χρέους για δικαίωση όλων αυτών που χάθηκαν άδικα, όλων αυτών που δεν πρόλαβαν να μιλήσουν και κουβέντα να διεκδικήσουν». Να σημειωθεί ότι η Ελλάδα αναγνώρισε τη Γενοκτονία των Ποντίων στις 24 Φεβρουαρίου 1994, ενώ λίγους μήνες αργότερα ακολούθησε και η Κύπρος, ενώ το ίδιο μέχρι τώρα έχουν κάνει η Νότια Αυστραλία, η Ολλανδία και 12 πολιτείες των ΗΠΑ.

ΣΚΟΤΑΔΙ ΚΑΙ ΦΩΣ. Οι πρωταγωνιστές της βραδιάς τοποθέτησαν τα κομμάτια στο μωσαϊκό του ξεριζωμού αλλά και της ανάδυσης ενός λαού από τις στάχτες του. Φωνές, καλπασμοί αλόγων, συνεχείς αστραπές, το κλάμα ενός μωρού, μια κούνια που λικνίζεται στο κέντρο της σκηνής – η μόνη που φωτίζεται στο βαθύ σκοτάδι. Ο ήχος των κρουστών που δονούσε τον χώρο, οι φωνές της βυζαντινής χορωδίας στις δύο πλάγιες εισόδους της σκηνής και στο κέντρο το σκεύος με αναμμένη συνεχώς μια φωτιά, θύμιζαν την ανάγκη να μην πεταχτεί τίποτα από το παρελθόν στον ωκεανό της λήθης. Την ίδια στιγμή η παρακαταθήκη και η πολιτιστική κληρονομιά που ζωντάνεψε προχθές στην Πλατεία Ελευθερίας απλώνουν το χέρι της συμφιλίωσης και της ειρήνης. Μια τέτοια ανάγκη πύκνωσε και η εμφάνιση της σπουδαίας σοπράνο Σόνιας Θεοδωρίδου, η οποία έκανε την είσοδό της στη σκηνή ερμηνεύοντας το τραγούδι – σύμβολο του λαού των Ποντίων «Την πατρίδα μ’ έχασα» (σε στίχους του αείμνηστου Χρήστου Αντωνιάδη) σέρνοντας ένα τεράστιο κόκκινο πανί, για να αποχωρήσει κρατώντας από το χέρι ένα παιδί: «Την πατρίδαμ’ έχασα, / άκλαψα και πόνεσα. / Λύουμαι κι αρόθυμο, όι-όι / ν’ ανασπάλω κι επορώ».

Το φως της ελπίδας, όμως, ήταν αυτό που κυριάρχησε στην αφήγηση της προχθεσινής βραδιάς, η οποία διεκτραγωδούσε τα πάθη της σκληρής και βάναυσης πορείας των Ελλήνων του Πόντου που άρχισε πριν από εκατό χρόνια και ακόμη δεν έχει βρει την πλήρη δικαίωσή της. Το σκοτάδι του παρελθόντος πέρασε με ανάγλυφο τρόπο μέσα από τους στίχους, τα τραγούδια και τις αφηγήσεις, τις οποίες ο λαός των Ποντίων κρατά ζωντανά στη μνήμη του και ερμήνευσαν η Κατερίνα Παπαδοπούλου, η Βασιλική Καρακώστα και ο Κώστας Αυγέρης. Η βραδιά κατάφερε να καταγράψει την ένταση, τον παλμό και τη συγκίνηση των στιγμών, όπου η δημιουργία του χθες συνάντησε εκείνη του σήμερα. Σε μια τέτοια στιγμή η καλεσμένη Ευανθία Ρεμπούτσικα ερμήνευσε τις συνθέσεις της «Σταθμός» και «Η ομπρέλα του Βοσπόρου».

ΠΟΡΕΙΕΣ. Με συγκεντρώσεις και πορείες μνήμης στην Αθήνα και στη Θεσσαλονίκη κορυφώθηκαν χθες οι εκδηλώσεις της Παμποντιακής Ομοσπονδίας Ελλάδος για την Ημέρα Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου. Εκατοντάδες άνθρωποι έδωσαν το «παρών» στο Μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη, όπου εκφωνήθηκαν ομιλίες, πραγματοποιήθηκε αλλαγή φρουράς με Πόντιους εύζωνες, ενώ στη συνέχεια οι συγκεντρωμένοι πορεύτηκαν ώς την τουρκική πρεσβεία όπου και παρέδωσαν σχετικό ψήφισμα. Στο κέντρο της Θεσσαλονίκης ως αφετηρία της πορείας είχε οριστεί η πλατεία Αγίας Σοφίας, όπου βρίσκεται και το Μνημείο Γενοκτονίας του Ποντιακού Ελληνισμού. Το σημείο πλημμύρισε από ήχους ποντιακής λύρας, ενώ πραγματοποιήθηκαν ομιλίες και επιμνημόσυνη δέηση.