Πώς φτάσαμε στις γεωτρήσεις;

Η απόφαση της Τουρκίας να προχωρήσει σε γεώτρηση εντός της κυπριακής ΑΟΖ υπήρξε η κορύφωση μιας σειράς ενεργειών που χρονολογούνται από την υπογραφή συμφωνίας θαλάσσιας οριοθετήσεως Κύπρου – Αιγύπτου το 2003. Η Τουρκία τότε με ρηματικές διακοινώσεις προς τον ΟΗΕ τόνιζε ότι θεωρεί τη συμφωνία νομικά άκυρη.

Οι ρηματικές διακοινώσεις δεν απέτρεψαν τον Λίβανο από την υπογραφή άλλης συμφωνίας οριοθετήσεως το 2007 με την Κύπρο. Η Τουρκία αποφάσισε να προχωρήσει σε έμπρακτες αμφισβητήσεις των κυπριακών κυριαρχικών δικαιωμάτων επί της ΑΟΖ. Ξεκίνησε με στρατιωτικές ασκήσεις. Παράλληλα, τουρκικά πολεμικά παρεμπόδισαν συστηματικά ερευνητικά πλοία που δρούσαν για λογαριασμό της Κυπριακής Δημοκρατίας. Οι τουρκικές ενέργειες στόχευαν να ωθήσουν τις διεθνείς πετρελαϊκές εταιρείες να μην ενδιαφερθούν για τους διεθνείς διαγωνισμούς που είχε προκηρύξει η Κύπρος για τα θαλάσσια τεμάχια νοτίως του νησιού.

Τον Σεπτέμβριο του 2011, η αμερικανική εταιρεία Νομπλ Ενερτζι ξεκίνησε γεωτρητική έρευνα στο τεμάχιο 12 για λογαριασμό της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η Τουρκία έστειλε τον βετεράνο των ελληνοτουρκικών κρίσεων, το σκάφος «Πίρι Ρέις», να κάνει έρευνες στην κυπριακή ΑΟΖ. Εν αντιθέσει προς τα ειωθότα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, το σαραβαλιασμένο «Πίρι Ρέις» δεν προκάλεσε μείζονα κρίση.

Παράλληλα η Τουρκία υπέγραψε μία ανυπόστατη από πλευράς διεθνούς δικαίου «συμφωνία» οριοθετήσεως με το κατεχόμενο από αυτήν τμήμα της Κύπρου. Το ψευδοκράτος έσπευσε να «εκχωρήσει» τις περιοχές ανατολικώς και νοτίως της Κύπρου στην τουρκική κρατική εταιρεία πετρελαίου (TPAO) προς έρευνα. Σε μεγάλο τμήμα τους ήσαν περιοχές στις οποίες δεν έχουν θαλάσσιο μέτωπο τα Κατεχόμενα αλλά επικάλυπταν τμήματα των τεμαχίων 1, 2, 3, 8, 9, 12 και 13 της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Επίσης, η Τουρκία αποφάσισε να αποκτήσει έναν σύγχρονο στόλο από ερευνητικά/σεισμογραφικά και γεωτρητικά πλοία. Από τότε μέχρι σήμερα έχει δαπανήσει τουλάχιστον 800 εκατ. ευρώ σε αυτή την προσπάθεια. Το πρώτο απόκτημα ήταν το σεισμογραφικό σκάφος «Μπάρμπαρος Χαϊρεντίν Πασά». Από το φθινόπωρο του 2013 βρίσκεται σχεδόν συνεχώς στην περιοχή. Ερευνά ακόμη και οριοθετημένα τεμάχια της Κυπριακής ΑΟΖ.

Τον Απρίλιο του 2012 η Τουρκία προχώρησε στην επίσημη διεκδίκηση και άλλων περιοχών υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ. Στην τουρκική Εφημερίδα της Κυβερνήσεως δημοσιεύθηκαν εκχωρήσεις θαλασσίων περιοχών δυτικώς της Κύπρου και νοτίως της Ρόδου και του Καστελλόριζου στην κρατική τουρκική εταιρεία πετρελαίου. Το βόρειο τμήμα της Ανατολικής Μεσογείου ανάμεσα στην Κύπρο και στη Ρόδο (32ος με 28ο Μεσημβρινό) κατέστη και επισήμως αντικείμενο διεκδικήσεως από την Τουρκία.

Η Κύπρος απάντησε δημιουργώντας οικονομικά συμφέροντα για πετρελαϊκές εταιρείες. Με διεθνείς διαγωνισμούς έχει εκχωρήσει μεγάλο αριθμό των οριοθετημένων τεμαχίων νοτίως του νησιού. Η πλέον ακραία κίνηση της Τουρκίας σε αυτές οι εκχωρήσεις ήταν η παρεμπόδιση ενός ερευνητικού σκάφους της ιταλικής εταιρείας ΕΝΙ τον Φεβρουάριο του 2018. Η προαναγγελία γεωτρήσεως δυτικά της Κύπρου είναι το τελευταίο τουρκικό βήμα…

Ο Αγγελος Μ. Συρίγος είναι αν. καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και Εξωτερικής Πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο,
υπ. βουλευτής Α’ Αθηνών με τη Νέα Δημοκρατία