Σημαιοφόροι της ελπίδας

Οταν πριν από έξι χρόνια είχα παρακολουθήσει το ντοκιμαντέρ του Σταύρου Ψυλλάκη «ΜΕΤΑΞΑ: ακούγοντας τον χρόνο», ομολογώ ότι είχα πάθει ένα μικρό σοκ. Με αφετηρία γιατρούς και προσωπικό του Αντικαρκινικού Νοσοκομείου Μεταξά που πάσχουν οι ίδιοι από καρκίνο, ο σκηνοθέτης βρίσκει τον τρόπο να παρασύρει τον θεατή ώστε να παρακολουθήσει με προσοχή τις μεθόδους αυτής της ιδιαίτερης ομάδας ασθενών οι οποίοι εξακολουθούν να εργάζονται και να προσφέρουν στο νοσοκομείο παρότι οι ίδιοι βρίσκονται σε ανάλογη θέση με τους ασθενείς. Πίστεψα και το είχα γράψει τότε, ότι παρά το δυσάρεστο θέμα της, αυτή η ταινία τεκμηρίωσης φέρνοντάς σε τόσο κοντά στον θάνατο, υμνεί με έναν δικό της, πολύ σεμνό τρόπο, το θαύμα της ζωής. Εξακολουθώ να το πιστεύω και μάλιστα είδα ξανά το ντοκιμαντέρ προσφάτως γιατί για διαφορετικούς (αλλά την ίδια ώρα τους ίδιους) λόγους, ένιωσα την ανάγκη να φρεσκάρω λιγάκι τη μνήμη μου.

Η δύναμη του κινηματογράφου είναι τεράστια, αυτό το ξέρουμε όλοι, αλλά, κακά τα ψέματα, καμία ταινία και κανένα ντοκιμαντέρ δεν μπορεί να σε κάνει να νιώσεις στο πετσί σου την πραγματικότητα έτσι όπως θα τη νιώσεις αν (ο μη γένοιτο!) έχεις την ατυχία να τη δεις από πρώτο χέρι μπροστά σου. Και αυτήν ακριβώς την πραγματικότητα, μέρος του στενού οικογενειακού μου κύκλου δυστυχώς τον τελευταίο καιρό τη ζει και μάλιστα με πολύ έντονο τρόπο. Συνεπώς και εγώ τη ζω μαζί του.

Δεν θα μπω σε λεπτομέρειες – ποιος, τι, πότε, πώς -, δεν το θεωρώ καθόλου απαραίτητο και δεν έχει και σημασία. Εδώ θέλω να μιλήσω λίγο για κάποιους άλλους γιατρούς, όχι εκείνους που είχα δει να μιλούν στο ντοκιμαντέρ του Σταύρου (και τους είχα θαυμάσει), αλλά γι’ αυτούς που βλέπω τώρα, σε ένα άλλο ογκολογικό νοσοκομείο, το Αγίων Αναργύρων Κηφισιάς και που επίσης θαυμάζω.

Γιατί είναι πράγματι αξιοθαύμαστοι, όχι μόνον ως επιστήμονες, αλλά και ως άνθρωποι. Βλέποντάς τους να εργάζονται ανάμεσα σε ασθενείς που παλεύουν με τον θάνατο, νιώθεις – ή, αν θέλετε, εγώ το ένιωσα, ως ένας απλός, απ’ έξω παρατηρητής – αυτή τη μικρή, σχεδόν μεταφυσική, ανακούφιση. Ορισμένοι αγγίζουν τα όρια της τρυφερότητας και αυτό είναι σπάνιο. Ομως δεν είναι μόνο το πρόβλημα των ασθενών που οι γιατροί έχουν ν’ αντιμετωπίσουν. Ισως μάλιστα οι ασθενείς με το πρόβλημά τους να είναι το ελεγχόμενο κομμάτι της εργασίας των γιατρών, εκείνο που βρίσκεται μέσα στα πλαίσια των αρμοδιοτήτων τους. Τι να πεις όμως για τη δουλειά που έχουν επίσης να κάνουν με τους συγγενείς των ασθενών, τον περίγυρο; Οι γιατροί έχουν να αντιμετωπίσουν και τους όρθιους, εκείνους που με την ενέργεια και ζωτικότητά τους μετατρέπονται κατά μία έννοια σε εκφραστές της αγωνίας όσων νοσηλεύονται και έχουν αφήσει τη μοίρα τους στα χέρια άλλων. Οι όρθιοι είναι το παράπονο, η διαμαρτυρία όλων όσοι είναι αναγκασμένοι να ακολουθούν εντολές και με το στόμα κλειστό να δίνουν τη μάχη τους για τη ζωή μόνοι και στην τελική αβοήθητοι. Γιατί, βέβαια, μπροστά στον θάνατο ο καθένας είναι μόνος, όσους κι αν έχει γύρω του.

Ομως και πάλι, καλώς ή κακώς, η ενέργεια είναι ζήτημα των συγγενών, των γνωστών, των φίλων, με άλλα λόγια των όρθιων. Αυτοί είναι που κάνουν τις ερωτήσεις – άλλοτε τις σωστές, άλλοτε τις λάθος – αυτοί είναι που μέσα στον φόβο, την απόγνωση και την απελπισία, άθελά τους παριστάνουν τους γιατρούς με τις δικές τους διαγνώσεις και προβλέψεις. Και αυτοί είναι που κρέμονται από τα χείλη των πραγματικών γιατρών, που αναζητούν πεινασμένα μια πρόταση, μια λέξη, ένα βλέμμα, ακόμα και μία έκφραση από τους ειδήμονες για να πάρουν κουράγιο. Αυτή είναι δουλειά ψυχολόγου, σύμβουλου, ψυχαναλυτή – πάντως όχι ογκολόγου. Και όμως, την κάνουν και αυτή τη δουλειά, με πειθώ και με πάθος – ίσως όχι όλοι, αλλά οι περισσότεροι – και ίσως όχι επειδή πρέπει να την κάνουν, αλλά επειδή πράγματι το νιώθουν μέσα τους. Χάρη σ’ αυτούς τους γιατρούς η ελπίδα παραμένει φίλη σου, ακόμα και όταν οι συνθήκες σε κάνουν να νιώθεις ότι σε έχει προδώσει.