Θανάσης Κάππος στα «ΝΕΑ»: Ζωντανεύοντας κόσμους μαγικούς και ξεχασμένους

Συλλέκτης ιστοριών, χαρτογράφος της σύγχρονης εμπορικής και κοινωνικής ζωής, λαϊκών όψεων όπως του ποδοσφαίρου ή των περιπτέρων και των ζαχαροπλαστείων, των νωπών μαρτυριών για τις αθέατες αντιδικτατορικές σελίδες. Ο Θανάσης Κάππος αποτελεί μια ξεχωριστή περίπτωση συγγραφέα και το υλικό του συγκροτεί ένα πρωτότυπο πεδίο.

Γράφετε εδώ και χρόνια και συλλέγετε υλικό για εμπορικά σήματα, ιστορίες και μικρο-ιστορίες επαγγελματικών ενώσεων και κλάδων (π.χ. για τα περίπτερα), επιχειρηματιών και των δικών τους πορτρέτων. Είναι μια παράλληλη ιστορία, πλάι στη μεγάλη, ένα είδος καταγραφής που θεωρείτε πως λείπει;

Η δική μου δουλειά είναι κάπως παράξενη. Συλλέγω ιστορίες και γράφω βιβλία που δεν κυκλοφορούν στις προθήκες των βιβλιοπωλείων, γεγονός που αυξάνει την προστιθέμενη συλλεκτική τους αξία. Ιστορίες, χώροι, επαγγέλματα, φορείς, πρόσωπα και μια μορφή καταγραφής που μου δίνει τη δυνατότητα να αναδύομαι σε κόσμους μαγικούς και σε πολλές περιπτώσεις εξόχως χαμένους. Να ψάχνω, να ανακαλύπτω, να μαθαίνω και σε πολλές περιπτώσεις πρώτος, για πράγματα που ο πολύς κόσμος δεν γνωρίζει. Ενα τέτοιο παράδειγμα είναι και η ιστορία των ελληνικών περιπτέρων. Μια ανακάλυψη της σύγχρονης λαογραφίας, της πολιτιστικής και κοινωνικής τοπογραφίας μιας εποχής μέσα από έναν χώρο όπως τα περίπτερα που αποτέλεσαν χώρο συνάθροισης και κοινωνικής ανταλλαγής απόψεων. Χώρο καταναλωτικής προέκτασης μέσα από τη γρήγορη αγορά πραγμάτων και έναν χώρο που μπορείς να δεις με αυτή τη μορφή μόνο στην Ελλάδα για έναν και πλέον αιώνα. Δεν είναι τυχαία η αναφορά του μεγάλου αστυνομικού μυθοπλάστη Γιάννη Μαρή, πως «από ψηλά τα περίπτερα μοιάζουν με παιχνίδια που άφησαν παιδιά». Είναι μεγάλη τύχη. Δεν νομίζετε;

Παράλληλα με αυτό, έχετε μια προσήλωση και έχετε συγγράψει βιβλία για αντιστασιακούς της Θεσσαλονίκης (Σπύρο Σακέττα, Βασίλη Δεμουρτζίδη κ.λπ.). Τι είναι αυτό που σας ελκύει σε μια τέτοιου είδους έρευνα;

Δεν μπορείς όταν ασχολείσαι με τη συγγραφή να αγνοήσεις τα πρόσωπα και μάλιστα τα πρόσωπα εκείνα που έπαιξαν σημαντικό ρόλο σε υπάρχουσες στιγμές που σηματοδότησαν την εποχή μας. Οι «Ιστορίες Θεσσαλονίκης» είναι ένα βιβλίο άρρηκτα συνδεδεμένο με την ιστορία της Αριστεράς στο δεύτερο μισό του εικοστού αιώνα και με τις ιστορίες δύο ανθρώπων που νοηματοδότησαν την έννοια αυτού πολύ λέμε Αριστερά στην πόλη της Σαλονίκης.

Του Σπύρου Σακκέτα και του Βασίλη Δεμουρτζίδη. Δύο άνθρωποι που γεννήθηκαν στα δύσκολα χρόνια της Κατοχής και του Εμφυλίου περνώντας όλες τις θύελλες και τις μπόρες της Αριστεράς στα δύσκολα μεταπολεμικά χρόνια. Μια καταγραφή εξόχως τιμητική, που πραγματικά εμένα με συνεπήρε και μου έδωσε τη δυνατότητα να μάθω την αγαπημένη μου πόλη πολύ καλύτερα από καλά, αφού σε έναν χρόνο ανέβηκα είκοσι και πλέον φορές για συνεντεύξεις και αφηγήσεις. Μια μοναδική πραγματικότητα για την οποία ευχαριστώ όσους βοήθησαν στην υλοποίηση του εγχειρήματος.

Γιος του Κώστα Κάππου. Βασανισμένου αγωνιστή επί δικτατορίας, κομμουνιστή, βουλευτή, λαϊκού διανοητή. Επανέρχεστε στη στάση, τα κείμενά του, την κληρονομιά του. Πόσο βαρύ είναι ένα τέτοιο φορτίο για εσάς και τι ανθρώπινο κρατάτε;

Δεν είναι κληρονομικό το δικαίωμα, δεν είμαστε όλοι ίδιοι. Ομως ο Κώστας Κάππος ήταν κάτι διαφορετικό. Μια σεμνή και σεπτή προσωπικότητα με ανθρώπινα και πανανθρώπινα χαρακτηριστικά, που αγαπούσε όλο τον κόσμο και είχε αποφασίσει πως η ζωή του θα είναι ταγμένη σε αυτόν τον σκοπό. Μια πολύ δύσκολη απόφαση. Ηταν ένας άνθρωπος μοναδικός, ιδιαίτερα δοτικός και ένας άνθρωπος που αγαπούσε τους πάντες και τα πάντα. Ανθρώπινος, απλός, λαϊκός, δεκτικός, προσηνής, με μια λέξη μοναδικός.

Διατηρείτε και τη σχέση σας με ένα είδος λαϊκότητας, όπως την αγάπη του λαού μας για το ποδόσφαιρο, ή τον Μητροπάνο που βιογραφήσατε. Πώς ξεκίνησε η έρευνα για τον μεγάλο μας τραγουδιστή;

Ο Δημήτρης Μητροπάνος και η βιογραφία του ήταν ένα βιβλίο ωδή στην ιστορία. Ενα βιβλίο που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί και ως οφειλή σε ανθρώπους που δεν είναι σήμερα στη ζωή. Ο Δημήτρης ήταν η απόλυτη ενσάρκωση του ξέρουμε να δίνουμε και όχι να ζητάμε. Αυτό μου εκμυστηρεύτηκαν όλοι οι καλοί του φίλοι που τον έζησαν στα δύσκολα και σε εκείνες τις κρίσιμες στιγμές της ζωής του. Ενα βιβλίο το οποίο άφησε ανεξίτηλο το στίγμα ενός ανθρώπου που ήταν σε όλα κόκκινος στη ζωή του! Κομμουνιστής και Ολυμπιακός!

Περισσότερο νιώθετε συλλέκτης ιστοριών, αθόρυβος ταξινομητής και χαρτογράφος μιας νεότερης μνήμης ή δημοσιογράφος που κάνει ρεπορτάζ;

Ενας απλός συλλέκτης ιστοριών που προσπαθεί να συνδέσει τα κομμάτια ενός παζλ που ενώνονται δύσκολα με στόχο να χαρτογραφήσει κομμάτι-κομμάτι σε διάφορους τομείς μια ολόκληρη εποχή. Ιστορίες από διαφορετικά κομμάτια, σε μια συνθήκη που είναι δύσκολο να τη χαρτογραφήσεις αν δεν ξέρεις να παίζεις καλό σκάκι.

Αλλωστε η ιστορία και η συλλογή ιστοριών προς ανάλυση και συγγραφή δεν είναι κάτι παραπάνω από μια καλή παρτίδα σκάκι που θέλει στρατηγική να φτάσεις στο ρουά-ματ. Κάτι τέτοιο συμβαίνει όταν μαζεύεις ιστορίες από διάφορα «πιόνια» της πραγματικότητας και αναζητάς τρόπο για να νικήσεις και να ολοκληρώσεις τη συγγραφική και όχι μόνο παρτίδα.

Πιστεύετε ότι τέμνονται η ιστορία και η λογοτεχνία με τη δημοσιογραφία;

Η ιστορία και η λογοτεχνία είναι άρρηκτα και στενότατα συνδεδεμένες με τη δημοσιογραφία. Δεν ξέρω εάν τέμνονται, αλλά χωρίς καμία αμφιβολία αποτελούν την αρχή και το τέλος της ουσιαστικής δημοσιογραφίας, αυτής της δημοσιογραφίας που σήμερα δείχνει εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων να εκλείπει και να χάνεται. Δεν μπορείς να συνδέσεις, να ψάξεις, να ερευνήσεις και το βασικότερο να γράψεις, εάν δεν έχεις πολύ περισσότερες από τις βασικές γνώσεις ιστορίας και λογοτεχνίας. Η δημοσιογραφία είναι αποτέλεσμα γνώσης και συνάρτησης συνθηκών. Δύο από αυτές τις συνθήκες είναι η ιστορία και η λογοτεχνία.

Συνδεθήκατε με τον Πάνο Γεραμάνη. Αποτέλεσε ένα είδος έμπνευσης;

Ο Πάνος Γεραμάνης αποτέλεσε για μένα εκείνη την έμπνευση που με ώθησε ώστε να ασχοληθώ με την ερευνητική δημοσιογραφία. Ηταν ο άνθρωπος που με έμαθε να ερευνώ, να χαρτογραφώ και να εξερευνώ όλα εκείνα τα φανερά και εκείνα τα κρυφά που είναι η πηγή της ερευνητικής δημοσιογραφίας. Ηταν ο άνθρωπος που με έβαλε στη διαδικασία μέσα από τις ταβέρνες που έγραφε κάθε Παρασκευή στα «ΝΕΑ» και τον βοηθούσα στα πρώτα μου βήματα να μάθω τις τεχνικές της συνέντευξης και τον τρόπο που μπορείς να βγάλεις την είδηση. Ο Πάνος Γεραμάνης, ο κ. Πάνος όπως συνήθιζα να τον λέω, ήταν φίλος, σύντροφος, και δάσκαλος για όποιον είχε ανάγκη.