Hablas español?

«Πόσο σίγουροι είστε πως τα σημερινά παιδιά θα ζήσουν καλύτερα απ’ ό,τι οι γονείς τους;». Το ερώτημα περιλαμβανόταν σε μια πρόσφατη, μεγάλη δημοσκόπηση, που διεξήχθη ταυτόχρονα σε 14 ευρωπαϊκές χώρες. Η Ελλάδα ήταν η χώρα της μεγάλης απαισιοδοξίας. Ενα καταθλιπτικό  81% των ερωτηθέντων απάντησε αρνητικά, με τη Γαλλία να ακολουθεί στη δεύτερη θέση, με 76%. Η Ισπανία βρισκόταν στο άλλο άκρο. Με το 46% να απαντά αρνητικά στο ερώτημα, οι Ισπανοί αναδείχθηκαν οι πιο αισιόδοξοι μεταξύ των Ευρωπαίων.

Ο Αλέν Τουρέν είχε κάποτε υποστηρίξει ότι, στις σύγχρονες κοινωνίες, το εκλογικό σώμα κινείται και το πολιτικό εκκρεμές μετακινείται αριστερά ή δεξιά είτε από την ελπίδα της ανόδου είτε από τον φόβο της πτώσης. Αν η Ισπανία είναι σε φάση σχετικής αισιοδοξίας, το αποτέλεσμα των εκλογών της περασμένης Κυριακής, η νίκη των Σοσιαλιστών, βρίσκει μια εξήγηση με ευρύτερο ενδιαφέρον. Αλλά προκύπτει, επίσης, από το ίδιο δημοσκοπικό εύρημα κι ένα όριο στις πρόχειρες, προπαγανδιστικές μεταφράσεις αυτού του αποτελέσματος από την εθνική του γλώσσα, τα ισπανικά, στα κακά ελληνικά της προεκλογικής περιόδου.

Ηταν, βέβαια, φυσικό οι ισπανικές εκλογές, καθώς ήρθαν μόλις ένα μήνα πριν από τις ευρωεκλογές, να προκαλέσουν μιαν ευρύτερη συζήτηση. Ηταν λογικό, πολλοί να αναζητήσουν στο αποτέλεσμά τους – παρότι αυτό διαμορφώνεται από τα εθνικά του συμφραζόμενα – κάποια πρόδρομα σημάδια, κάποιες ενδείξεις για τα πολιτικά ρεύματα που θα αποτυπωθούν στην ευρωπαϊκή κάλπη.  Και είναι προφανές ότι δύο, τουλάχιστον, όψεις αυτού του αποτελέσματος αξίζει να μεταφραστούν προσεκτικά από τα ισπανικά στις άλλες ευρωπαϊκές γλώσσες. Και στα ελληνικά.

Η κατάρρευση του Λαϊκού Κόμματος μέσα σε οκτώ χρόνια, από το 45% του 2011 στο 17% της περασμένης Κυριακής, είναι η μία όψη. Το ΡΡ πληρώνει, βέβαια, το γεγονός ότι εκείνο διαχειρίστηκε τα πιο δύσκολα χρόνια, τα πιο σκληρά μέτρα της πολιτικής λιτότητας που η Ισπανία επέβαλε στον εαυτό της, για να αποφύγει την ταπείνωση να της υπαγορευθεί απέξω, από μια τρόικα. Πληρώνει, επίσης, μια επιδημία σκανδάλων – σε μια χώρα όπου το 72% των πολιτών θεωρεί τη διαφθορά μεγάλο πρόβλημα. Μα ίσως πληρώνει και το κρίσιμο λάθος της νέας ηγεσίας του, να αντιμετωπίσει την ξαφνική εκ δεξιών απειλή του κόμματος Vox με μια στροφή στα δεξιά, με την υιοθέτηση ενός μέρους της ατζέντας του (σκληρότερη αντιμετώπιση των αυτονομιστών και της μετανάστευσης, επιστροφή στις συντηρητικές κοινωνικές αξίες των παλαιών, καλών ημερών του Φρανκισμού). Το αποτέλεσμα ήταν να νομιμοποιήσει τον αυθεντικό φορέα της ατζέντας αυτής και να χάσει προς δύο κατευθύνσεις: Και προς τα δεξιά, με το Vox να μπαίνει, παρ’ όλα αυτά, στη Βουλή με 10,3%, σπάζοντας ένα ακόμη ταμπού, μετά το γερμανικό AfD, σε μια χώρα που πίστευε ότι η ιστορία της έχει προσφέρει ανοσία έναντι της Ακροδεξιάς. Και προς το Κέντρο, με τους φιλελεύθερους Ciudadanos να αγγίζουν το 16%. Καλό μάθημα για όλα τα κεντροδεξιά κόμματα της Ευρώπης που αντιμετωπίζουν ανάλογες πιέσεις και ενδίδουν σε αντίστοιχους πειρασμούς.

Η δεύτερη ενδιαφέρουσα όψη των ισπανικών εκλογών είναι η επιτυχία του Σοσιαλιστικού Κόμματος να επαναπατρίσει ψηφοφόρους που, από το 2014 κι ύστερα, μετακινούνταν μαζικά προς το ριζοσπαστικό τέκνο του κινήματος των αγανακτισμένων με τη λιτότητα, τους Podemos. Η αναλογία ανάμεσα στα δύο κόμματα, από 22-21, το 2016, άλλαξε τώρα σε 29-14 υπέρ του PSOE. Ενδιαφέρον, καθώς μια ανάλογη εξέλιξη φαίνεται να παρατηρείται και στην Ιταλία. Ενα εκλογικό σώμα που είχε μετακινηθεί από το Δημκρατικό Κόμμα στον φθηνό, «αριστερό» λαϊκισμό των Πέντε Αστέρων, φαίνεται να επαναπατρίζεται, μετά την εξευτελιστική για το κόμμα του Γκρίλο εμπειρία συμμετοχής στην εξουσία, σε ένα ανανεωμένο Δημοκρατικό Κόμμα, με νέα ηγεσία και καθαρότερο λόγο.

Μήπως οι επικήδειοι για την ευρωπαϊκή Σοσιαλδημοκρατία ήταν πρόωροι, λοιπόν; Μήπως η φορά του εκλογικού εκκρεμούς, από το κέντρο προς τα άκρα, από τα σοσιαλιστικά κόμματα προς τα νέα ριζοσπαστικά σχήματα που γέννησαν τα χρόνια της λιτότητας είναι αναστρέψιμη; Και μήπως έχουν δίκιο αναλυτές που υποστηρίζουν ότι, αν η υπαρξιακή κρίση της Σοσιαλδημοκρατίας ήταν το λάιτ-μοτίφ της περασμένης δεκαετίας, η κρίση μετατοπίζεται τώρα προς τα κόμματα της χριστιανοδημοκρατικής οικογένειας;

Ερωτήματα χωρίς οριστική απάντηση ακόμη. Υποθέσεις, που περιμένουν επιβεβαίωση στις επόμενες αναμετρήσεις. Το μόνο βέβαιο φαίνεται πως είναι ότι ο παλαιός, κραταιός δικομματισμός, σε όλες τις χώρες όπου κυριαρχούσε,  έχει δώσει τη θέση του σ’ ένα πολυκερματισμένο πολιτικό τοπίο και μοιάζει προς το παρόν αδύνατο να επανασυντεθεί είτε στην προηγούμενη μορφή του είτε σε κάποια νέα παραλλαγή της. Το επόμενο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, όπου για πρώτη φορά από το 1979 οι δύο μεγάλες πολιτικές οικογένειες δεν θα έχουν πλειοψηφία, θα είναι ο καθρέφτης μιας πολιτικής Ευρώπης σε μετάβαση. Που η μοίρα της φαίνεται πως είναι να κυβερνιέται δύσκολα, από δύσκολες συμμαχίες.