Περπατώντας προς την πληγωμένη Νοτρ Νταμ

Τη Δευτέρα του Καθολικού Πάσχα το Παρίσι μας υποδέχθηκε με θερμοκρασίες που παραπέμπουν σε ελληνικό προχωρημένο Μάιο. Πλησιάζοντας, από το αεροδρόμιο στην πόλη, η εκκλησία της Σακρ Κερ, έτσι όπως ξεπροβάλλει στην κορυφή του λόφου της Μονμάρτρης, είναι σαν να καθησυχάζει ότι, παρά τα όσα έχουν συμβεί σε αυτήν την πόλη τα τελευταία τρεισήμισι χρόνια, αρχής γενομένης από τη νύχτα του Μπατακλάν, κάποια πράγματα παραμένουν σταθερά στη θέση τους. Στα κεντρικά σημεία πολλά καφέ και μπαρ είναι κλειστά και ο κόσμος λιγοστός. Πέδιλα, κοντομάνικα και τραπεζάκια έξω για παστίς και άπερολ στους δρόμους γύρω από τα Ηλύσια Πεδία. Εύκολο να πιάσεις την κουβέντα. Αν και μιλάω με νέους ανθρώπους μου λένε ότι όλα αυτά που συμβαίνουν τελευταία μοιάζουν με κατάρα. «Δεν είναι κατάρα, είναι οι πολιτικές τους» πετάγεται κάποιος δείχνοντας μια σπασμένη βιτρίνα απέναντι. Προσέχω και άλλες βιτρίνες σε παρόμοια κατάσταση. Τα περισσότερα καταστήματα στο Παρίσι έχουν πλέον μπροστά από τις προθήκες τους ένα λεπτό αλλά ανθεκτικό πλέγμα που σου επιτρέπει να βλέπεις αλλά, συγχρόνως τις προστατεύει από την οργή των Κίτρινων Γιλέκων. Παρατηρώ ότι ο… δείκτης αντίδρασης είναι ανάλογος με τις τιμές. Η βιτρίνα ενός καταστήματος με παπούτσια που η μέση τιμή τους κυμαίνεται στα 300 ευρώ είναι σπασμένη. Του παραδιπλανού μαγαζιού, επίσης με παπούτσια που κανένα όμως δεν ξεπερνά τα 60 ευρώ, άθικτη.

Την επόμενη μέρα, ο καιρός είναι αυτό που εμείς λέμε συννεφόκαμα. Η μουντάδα σε ξεγελά, νομίζεις ότι θα έχει ψύχρα αλλά το θερμόμετρο έχει σκαρφαλώσει στους 24 βαθμούς. Βαριά ατμόσφαιρα, ό,τι χειρότερο για πρώτη μέρα δουλειάς ύστερα από τετραήμερη αργία. Ανεβαίνοντας τη λεωφόρο του Σεν Ζερμέν παρατηρούμε ότι η κίνηση δεν είναι μεγάλη. Οχι τόσο των αυτοκινήτων όσο του κόσμου που συνήθως περιδιαβαίνει στα πεζοδρόμια σε αυτήν την περιοχή. Αρκετά άδεια τραπέζια έξω από τα δύο εμβληματικά παρισινά μπιστρό, το Café des Flores και το Deux Magots, κάτι που δεν είναι και πολύ συνηθισμένο. Καθώς όμως πλησιάζουμε στη γέφυρα του Σεν Μισέλ ο κόσμος πυκνώνει όλο και περισσότερο. Σε κανονικές συνθήκες, φτάνοντας στη γέφυρα, θα στρίβαμε δεξιά για να πάμε προς τη  Παναγία των Παρισίων. Οι συνθήκες όμως κάθε άλλο παρά κανονικές είναι.

Από την προπερασμένη Δευτέρα, τη νύχτα της μεγάλης πυρκαγιάς, σκέφτομαι πως έχει καταχωρηθεί στη συλλογική μας μνήμη αυτή η παλαιομοδίτικη, γλωσσικά, ονομασία. «Παναγία των Παρισίων» λέμε, το «Παναγία του Παρισιού» θα ακουγόταν εξαιρετικά κακόηχο παρόλο που, θεωρητικά, θα ταίριαζε περισσότερο στη σύγχρονη καθομιλουμένη. Είναι όμως η δύναμη της καλής λογοτεχνίας που καθιέρωσε στη συνείδησή μας το γοτθικό μυθιστόρημα του Βίκτωρα Ουγκώ και πλούτισε ακόμη και το λεξιλόγιό μας με την λέξη «Κουασιμόδος» που περιγράφει τον δύσμορφο άνθρωπο. Φαντάζομαι ότι κάτι αντίστοιχο θα έχει συμβεί και με άλλους λαούς.

Για να ξαναγυρίσουμε όμως στη γέφυρα του Σεν Μισέλ, ο δρόμος αριστερά από το ποτάμι, όπως βλέπουμε στο βάθος τη Νοτρ Νταμ, είναι κλειστός με τα γνωστά μας κινητά κάγκελα. Δυο ευγενέστατοι άλλα πάνοπλοι αστυνομικοί πληροφορούν ευγενικά τον κόσμο ότι η διέλευση από εκείνο το σημείο απαγορεύεται. Μας υποδεικνύουν πώς μπορούμε να πλησιάσουμε, μέχρις ενός σημείου βέβαια, από την άλλη πλευρά. Ρωτάμε αν θα ήταν δυνατόν να φτάσουμε πιο κοντά με τα βαποράκια (αυτό που εκείνη τη στιγμή ξεπροβάλει κάτω από τη γέφυρα είναι «βαφτισμένο» Μπριζίτ Μπαρντό) αλλά μας διευκρινίζουν πως ούτε αυτά επιτρέπεται να σπάσουν τον «κλοιό ασφαλείας» γύρω από την εκκλησία.

Πηγαίνουμε στην απέναντι όχθη εκεί όπου συνωστίζονται τα κιόσκια που πουλάνε τουριστικά ενθύμια, κυρίως αφίσες και ψευτοπίνακες με θέμα το Παρίσι. Ψάχνω στα γρήγορα να βρω κάτι  όπου θα υπάρχει η Νοτρ Νταμ με τον πυργίσκο που κατέρρευσε στην πυρκαγιά. Μπορεί να είναι τυχαίο αλλά δεν βρίσκω τίποτα. Ντόπιοι και τουρίστες, με την ανθρώπινη ματαιοδοξία να καταγράψουν την παρουσία τους στο επί τόπου της «ιστορικής στιγμής», τραβάνε αβέρτα σέλφι με φόντο την Παναγία. Τα σελφοκόνταρα δίνουν και παίρνουν. Μια Αμερικανίδα και η έφηβη κόρη της βγάζουν φωτογραφίες η μία στην άλλη. Μου λένε ότι είχαν προγραμματίσει αυτό το ταξίδι πριν από ένα χρόνο, ότι – συνηθισμένες στις μεγαλουπόλεις των ΗΠΑ – τους φαίνεται απίστευτο πώς υπάρχουν τόσα μνημεία στο Παρίσι, ότι θα επισκέπτονταν ούτως ή άλλως τη Νοτρ Νταμ και ότι, εφόσον δεν έγινε τρομοκρατική ενέργεια και δεν υπάρχουν νεκροί, θα είχε ίσως μεγαλύτερο τουριστικό ενδιαφέρον αν την άφηναν έτσι. Ευτυχώς ένα ζευγάρι ηλικιωμένων Γάλλων που στέκεται δίπλα, δεν καταλαβαίνει αγγλικά. Μου πιάνουν εκείνοι την κουβέντα και, όταν τους λέω από πού είμαι, με ρωτάνε πώς θα αισθανόμουν αν έβλεπα στις φλόγες την Ακρόπολη. Καθώς απομακρύνομαι, η κυρία σπεύδει να συμπληρώσει: «Πάντως αν έπαιρνε φωτιά η Ακρόπολη, εμείς το ίδιο θα στενοχωριόμασταν. Εχουμε ταξιδέψει δύο φορές στην Αθήνα». Παρακάτω, ρωτάω έναν από τους πωλητές στα κιόσκια αν ήταν εκεί τη Δευτέρα της πυρκαγιάς. Τα γαλλικά του είναι πολύ θορυβώδη, όμως η λέξη apocalypse επαναλαμβάνεται συνέχεια.

Αναρωτιέμαι αν αυτή η καταστροφή μάς συγκίνησε τόσο πολύ λόγω του μυθιστορήματος του Βίκτωρος Ουγκό που μας κάνει οικεία την Παναγία των Παρισίων ακόμη και αν δεν την έχουμε επισκεφτεί ή δεν θυμόμαστε επακριβώς την υπόθεση του ρομάντζου. Νομίζω πως ναι. Από αυτήν την άποψη, ο κορυφαίος γάλλος λογοτέχνης πέτυχε τον σκοπό του. Διότι δεν έγραψε τυχαία το 1830 (χρονολογία έκδοσης 1831) αυτό το έργο που διαδραματίζεται τον 15ο αιώνα. Ούτε τυχαία όλη η υπόθεση εξελίσσεται εντός ή γύρω από τη Νοτρ Νταμ. Την εποχή που το έγραψε η Παναγία των Παρισίων είχε εγκαταλειφθεί. Κανείς δεν ενδιαφερόταν να τη συντηρήσει, σιγά σιγά κατέρρεε όπως και πολλά άλλα κτίρια γοτθικού ρυθμού στο Παρίσι. Ακόμη χειρότερο, κατεδαφίζονταν. Ο Ουγκό ήταν έξαλλος με αυτήν την κατάσταση, λίγο πριν μάλιστα είχε εκδώσει ένα μανιφέστο με τίτλο «Πόλεμο στους κατεδαφιστές». Για να αναδείξει λοιπόν την αξία της γοτθικής αρχιτεκτονικής και γενικότερα του γοτθικού πνεύματος «τοποθέτησε» τους πόθους και τα πάθη της Εσμεράλδας, του Κουασιμόδου, του Φρόλο, του Φοίβου στη γοτθική εκκλησία. Και η αλήθεια είναι ότι αμέσως μετά την κυκλοφορία του μυθιστορήματος η Νοτρ Νταμ αναδείχθηκε ως το πιο δημοφιλές μνημείο του Παρισιού και αναθερμάνθηκε το ενδιαφέρον για τη γοτθική αισθητική. Γράφει άλλωστε σε κάποιο σημείο: «Η κάθε πλευρά, η κάθε πέτρα του άγιου αυτού μνημείου, δεν αντιπροσωπεύει μόνο μια σελίδα της ιστορίας της χώρας, αλλά επίσης της ιστορίας της επιστήμης και της τέχνης».