Ισότητα ευκαιριών {LF}και πολιτική υποκρισία

Ο αριστούχος μαθητής και φοιτητής και άριστος επαγγελματίας Στέλιος Κυμπουρόπουλος έγραψε: «Δεν θέλησα ποτέ μόρια, επιδόματα, χάρες. Ισες ευκαιρίες διεκδικώ. Αυτό που δεν υπάρχει». Για εκείνους που έχουν αντίληψη της θεωρίας για την ισότητα, ο κ. Κυμπουρόπουλος συμπύκνωσε αυτό που πρέπει να αποτελεί το θεσμικό όχημα για την αποκατάσταση των κοινωνικών αδικιών. Η κοινωνία ισότητας των ευκαιριών δεν χρειάζεται να μοριοδοτεί τις ευάλωτες κατηγορίες πολιτών διότι έχει η ίδια μεριμνήσει με εμπροσθοβαρείς δημόσιες πολιτικές, εξατομικευμένες για κάθε κατηγορία, να φέρει όλους στο ίδιο σημείο αφετηρίας. Εάν ο κ. Κυμπουρόπουλος είχε εξασφαλισμένη από την πολιτεία την προληπτική ειδική μέριμνα που το Σύνταγμα ρητά επιβάλλει, όπως για παράδειγμα πλήρη διδακτικά εγχειρίδια στη μορφή που θα τον διευκόλυναν, μέσα που θα επέτρεπαν την άνετη μετακίνησή του, εξ αποστάσεως διδασκαλία, δασκάλους που θα ήταν εκπαιδευμένοι στη διαχείριση μαθητών και φοιτητών με αναπηρίες, δεν θα χρειαζόταν καμία τυπική μοριοδότηση για να κατακτήσει αυτό που αντιστοιχεί στην πνευματική του ικανότητα και την αστείρευτη θέλησή του.

Δυστυχώς, αυτή η κοινωνία ουσιαστικής ισότητας δεν υπάρχει σήμερα, ιδίως στη χώρα μας. Και έως ότου υπάρξει, το Σύνταγμα προβλέπει ότι το κράτος μεριμνά με τη λήψη θετικών μέτρων (ιδίως ποσοστώσεων και μοριοδοτήσεων) για την άρση των ανισοτήτων που υφίστανται στην πράξη. Πρόκειται για μια αναγκαία μεταβατική φάση ώς την αποκατάσταση της αληθινής ισότητας ευκαιριών που θα αλλάξει ριζικά την αντίληψή μας για τον κοινωνικό ανταγωνισμό και την αλληλεγγύη. Και αυτό δεν αφορά μόνο τους ανθρώπους με αναπηρία, αλλά και όσους έχουν υποστεί σοβαρές διακρίσεις στο παρελθόν λόγω φύλου, φυλής ή θρησκείας. Οπως έλεγε ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, «είναι προφανές ότι αν ένας άνθρωπος προσέρχεται στην αφετηρία ενός αγώνα δρόμου 300 χρόνια ύστερα από έναν άλλον άνθρωπο, ο πρώτος θα πρέπει να πετύχει το ακατόρθωτο για να προλάβει τον ανταγωνιστή του».

Είναι προφανές ότι αυτό το μοντέλο ουσιαστικής ισότητας είναι άγνωστο και απεχθές για τους σημερινούς κρατούντες. Και αυτό διότι η γνήσια ισότητα των ευκαιριών προϋποθέτει ένα ενεργό κράτος, το οποίο θα δημιουργήσει συνθήκες ισότιμου κοινωνικού ανταγωνισμού για όλους τους πολίτες, καλύπτοντας με συγκροτημένες δημόσιες πολιτικές την απόσταση που απαιτείται για τις ευάλωτες κατηγορίες να έρθουν σε ίσο σημείο αφετηρίας. Αντ’ αυτού, το όραμα φαίνεται να είναι μια απόλυτη ισοπέδωση όπου όλοι οι άνθρωποι θα υποτάσσονται στον Προκρούστη που θέτει η εξουσία και δεν θα αντιλαμβανόμαστε την αξία και τη διαφορετικότητα των ανθρώπων. Εγραφε ο Αλέξης ντε Τοκβίλ: «Τα κακά που φέρνει η ελευθερία είναι συχνά άμεσα, είναι για όλους ορατά και όλοι, λίγο-πολύ, τα αισθάνονται∙ τα κακά που μπορεί να επιφέρει η άκρα ισότητα εκδηλώνονται σιγά σιγά∙ εισχωρούν σταδιακά στο κοινωνικό σώμα∙ τα βλέπει κανείς από καιρό σε καιρό και την ώρα που γίνονται πιο έντονα η συνήθεια μας έχει κάνει να μην τα νιώθουμε».

Η ενίσχυση των ευάλωτων κατηγοριών πολιτών δεν είναι ζήτημα φιλανθρωπίας. Είναι ρητή υποχρέωση του κράτους και συνθήκη στοιχειώδους ήθους και ακεραιότητας όσων κατέχουν δημόσιο αξίωμα. Για τον λόγο αυτόν είναι βαθύτατα προσβλητικό και απαξιωτικό το σχόλιο του Πρωθυπουργού, η μομφή που αποδόθηκε από υπουργό της κυβέρνησής του για «ντροπή και κρίμα» για τον κ. Κυμπουρόπουλο είναι ζήτημα «ευγένειας» ή «έλλειψης ευγένειας». Είναι όμως και ζήτημα ουσίας της πολιτικής ότι υιοθέτησε το μήνυμα ότι ισότητα ευκαιριών σημαίνει να μην υφίσταται καμία ενίσχυση σε ευάλωτες κατηγορίες πολιτών. Είναι βέβαιο ότι αν δει μια μόνο μέρα τον πολλαπλάσιο μόχθο που απαιτείται για τους φοιτητές με αναπηρία σε ένα ελληνικό πανεπιστήμιο και τους γονείς αυτών των παιδιών, που ουσιαστικά κάνουν παράλληλες σπουδές με τα παιδιά τους για να τους παραστέκονται, θα διαγνώσει το σοβαρό του ολίσθημα.

Ο Γιώργος Γεραπετρίτης είναι καθηγητής Νομικής ΕΚΠΑ