Πέντε επισημάνσεις για την 21η Απριλίου 1967

Μετά από 52 χρόνια, η συζήτηση για τη δικτατορία των συνταγματαρχών (1967-74) συνεχίζεται αδιάκοπα, όπως και η συζήτηση για τον εμφύλιο πόλεμο του 1946-49, ακόμα και για τον εθνικό διχασμό του 1915. Διότι, ως φαίνεται, στην πατρίδα μας η Ιστορία λειτουργεί, περισσότερο από ό,τι σε άλλες χώρες, ως ενεργό επιχείρημα στις σημερινές διαμάχες. Και η αναγωγή στο παρελθόν ως μηχανισμός δικαίωσης ή απαξίωσης.

Στην περίπτωση της απριλιανής δικτατορίας, ωστόσο, υπάρχουν ορισμένα αδιαμφισβήτητα δεδομένα, τα οποία δεν μπορούν να απουσιάσουν από οιαδήποτε σχετική συζήτηση. Τα δεδομένα αυτά είναι τα εξής:

1 Η κατάργηση της δημοκρατίας, των πολιτικών ελευθεριών και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων αποτελεί βασικό λόγο καταδίκης οιουδήποτε καθεστώτος οιασδήποτε ιδεολογικής κατεύθυνσης. Αυτό που κέρδισε η Ευρώπη μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο ήταν η εγκαθίδρυση δημοκρατικών καθεστώτων, με θλιβερές εξαιρέσεις την Ισπανία, την Πορτογαλία και την Ελλάδα.

2Η δικτατορία των συνταγματαρχών βαρύνεται όχι μόνον με τη στέρηση της ελευθερίας του ελληνικού λαού αλλά ακόμη περισσότερο με την εθνική καταστροφή της Κύπρου. Ο μεν Παπαδόπουλος απέσυρε τον Δεκέμβριο του 1967 κατόπιν τουρκικού τελεσιγράφου τη μεραρχία που είχε αποστείλει στην Κύπρο η κυβέρνηση Παπανδρέου το 1964, αφήνοντας τη μεγαλόνησο άοπλη και ανυπεράσπιστη. Ο δε διάδοχός του Ιωαννίδης πραγματοποίησε πραξικόπημα εις βάρος του νόμιμου προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας δίδοντας το νομικό πρόσχημα στους Τούρκους να εισβάλουν. Το χειρότερο είναι ότι, όταν εισέβαλαν οι Τούρκοι στην Κύπρο, η χούντα δεν την υπερασπίστηκε όπως όφειλε, αλλά έντρομη παρέδωσε την εξουσία στους παλαιούς πολιτικούς και εξαφανίστηκε. Οι διάφορες θεωρίες συνωμοσίας ότι «ο Ιωαννίδης εξαπατήθηκε από τους Αμερικανούς» κ.λπ. ασφαλώς δεν απαλλάσσουν τους χουντικούς. Οφειλαν ως στρατιωτικοί να αντιμετωπίσουν την τουρκική εισβολή και δεν το έπραξαν. Η χωρίς αντίσταση εισβολή των Τούρκων και η κατάληψη της Βόρειας Κύπρου ασφαλώς αποτελεί εθνική προδοσία και δεν υπάρχει κανένα απολύτως ελαφρυντικό για τη χούντα, όσες θεωρίες συνωμοσίας και αν ανασυρθούν. Το άγος αυτό θα συνοδεύει την ανάμνηση της απριλιανής δικτατορίας εις το διηνεκές.

3 Η τραγελαφική επιστράτευση του Ιουλίου 1974 απέδειξε ότι η χούντα είχε διαλύσει και τις ένοπλες δυνάμεις τις οποίες υποτίθεται ότι εξέφραζε.

4 Πολλοί διαχωρίζουν το καθεστώς Ιωαννίδη από το καθεστώς Παπαδόπουλου, για να απαλλάξουν τον δεύτερο από την τραγική ευθύνη της κυπριακής τραγωδίας. Το καθεστώς Ιωαννίδη ήταν μία απλή προέκταση του καθεστώτος Παπαδόπουλου, ο Ιωαννίδης πρωταγωνίστησε ως διοικητής της Σχολής Ευελπίδων στο πραξικόπημα του Απριλίου 1967 και ήταν βασικό στέλεχος της δικτατορίας και πριν από το 1973. Οι περισσότεροι υπουργοί που διόρισε το 1973 ήταν υπουργοί του Παπαδόπουλου. Ο πρωθυπουργός Ανδρουτσόπουλος ήταν υπουργός Οικονομικών του Παπαδόπουλου.

5 Η επίκληση της οικονομικής επιτυχίας της δικτατορίας ως επιχείρημα υπεράσπισης είναι μετέωρο. Οι ραγδαίοι ρυθμοί ανάπτυξης στην Ελλάδα άρχισαν στα τέλη της δεκαετίας του ’50, συνεχίστηκαν με κάποιες διακυμάνσεις τη δεκαετία του ’60 και κατέρρευσαν το 1972-73, λόγω πληθωριστικών πιέσεων. Επομένως η χούντα διατήρησε την ανάπτυξη που κληρονόμησε (άλλωστε οι περισσότεροι υπουργοί Οικονομικών της δικτατορίας ήταν σύμβουλοι των κυβερνήσεων Καραμανλή το 1955-63), αλλά δεν μπόρεσε να τους διατηρήσει μέχρι τέλους. Και πάντως η οικονομία δεν δικαιώνει ένα ανελεύθερο καθεστώς [βλ. τη διδακτορική μου διατριβή στο Πανεπιστήμιο της Γενεύης,  κυκλοφορεί σε τρίτη έκδοση από τις εκδόσεις Παπαζήση, με τίτλο Η Δικτατορία των Συνταγματαρχών, Κοινωνία, Οικονομία, Ιδεολογία, όπου τεκμηριώνω όσα γράφω εδώ].

Ο Μελέτης Η. Μελετόπουλος είναι διδάκτωρ Οικονομικών και Κοινωνικών Επιστημών Πανεπιστημίου Γενεύης