Οι δεσμοί με τις ΗΠΑ και ο γαλλικός παράγοντας

Οι σχέσεις ΗΠΑ – Τουρκίας βρίσκονται σε παρατεταμένη δοκιμασία. Οι πρώτες ρωγμές έκαναν την εμφάνισή τους το 2013, όταν ο πρόεδρος Ομπάμα άφησε ξεκρέμαστη την Τουρκία στην αγωνιώδη προσπάθειά της να ανατρέψει τον Ασαντ, στηρίζοντας, μάλιστα, το κουρδικό στοιχείο. Η απογοήτευση Ερντογάν για το «άδειασμά» του μετατράπηκε σε οργή μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα του 2016, το οποίο εν μέρει χρεώνει σε κύκλους της Ουάσιγκτον. Εν συνεχεία ο εναγκαλισμός του με τον Πούτιν τον απομάκρυνε από τη γραφειοκρατία των υπουργείων Εξωτερικών και Αμυνας των ΗΠΑ. Η δε ανελέητη σύγκρουση με το Ισραήλ και ειδικότερα η επιθετική ρητορική του τούρκου προέδρου εναντίον των σιωνιστών, έστρεψε το ισχυρό εβραϊκό λόμπι σε βάρος της Αγκυρας.

Σήμερα που ο πρόεδρος Τραμπ είναι ταυτισμένος με τον Νετανιάχου και αρκετά κοντά (με κάποια προβλήματα) με τη Σαουδική Αραβία, η Τουρκία συμπράττει με το Ιράν σε διάφορα επίπεδα (Συρία, Κούρδοι) και κατακεραυνώνει τις ΗΠΑ για την επιβολή κυρώσεων σε βάρος της Τεχεράνης. Παράλληλα, ενώ Ρωσία – ΝΑΤΟ βρίσκονται σε τροχιά σύγκρουσης, μία νατοϊκή χώρα αγοράζει από τη Μόσχα εξελιγμένα αντιαεροπορικά συστήματα S-400 που μπορούν, αν συνυπάρξουν επιχειρησιακά, ακόμη και να «διαβάσουν» το σύστημα Stealth που καθιστά αόρατα τα αμερικανικά μαχητικά F-35. Ακολούθως, η Τουρκία μοιράζεται με τη Ρωσία κοινές αναθεωρητικές βλέψεις, τόσο στο εγγύς εξωτερικό όσο και ευρύτερα, ενώ ο αυταρχικός τρόπος διακυβέρνησης τις χαρακτηρίζει εξίσου.

Συνέπεια των παραπάνω, ακόμη και αν ο Ερντογάν βρει εύσχημο τρόπο να αναδιπλωθεί στο ζήτημα των S-400, οι σχέσεις με τις ΗΠΑ δεν μπορούν να επανέλθουν στα επίπεδα και κυρίως στο κλίμα εμπιστοσύνης των προηγουμένων δεκαετιών. Ετσι, η Ουάσιγκτον επιζητά εταιρικά σχήματα με κράτη της περιοχής που θα διασφαλίζουν τα συμφέροντά της, κάνοντας τη βάσιμη υπόθεση εργασίας ότι η Τουρκία – τουλάχιστον σε πρώτη φάση – θα παραμείνει εκτός ή με ρόλο συρρικνωμένο σε σχέση με το παρελθόν. Μέχρις ότου η Αγκυρα συμβιβαστεί ή βρει ένα modus operandi με Τελ Αβίβ και Κάιρο και ευθυγραμμιστεί σε κάποιο βαθμό με τις θέσεις της Ουάσιγκτον, δεν μπορεί να επανακάμψει αποτελεσματικά στην περιφέρεια.

Εξ αντανακλάσεως, όπως και λόγω συνέπειας και αξιοπιστίας που ενισχύθηκε από τη Συμφωνία των Πρεσπών, αναδεικνύοντάς μας σε μέρος της λύσης και όχι κομμάτι των προβλημάτων της περιοχής, ο ρόλος μας έχει αναβαθμιστεί. Είναι, λοιπόν, μία καλή χρονική συγκυρία, τώρα που οι σύμμαχοί μας είναι περισσότερο πρόθυμοι να μας ακούσουν, να προβάλλουμε τις απόψεις μας στα ζητήματα που τους απασχολούν, αλλά και αναφορικά με την τουρκική επιθετικότητα. Χρειάζεται, ωστόσο, σύνεση και ολοκληρωμένο σχέδιο στη διαχείριση των πολλαπλών αιτημάτων από μεριάς Αμερικανών, με αναγκαία προϋπόθεση η γεωπολιτικο-στρατιωτική συνεργασία να συνοδευθεί από συνέργειες στις επενδύσεις και την ενέργεια. Μόνο έτσι, θα εμβαθύνουμε ουσιαστικά τους ελληνοαμερικανικούς δεσμούς ώστε αυτοί να μην είναι ευάλωτοι στις διαθέσεις του ανατολικού μας γείτονα. Ο πρόεδρος Τραμπ είναι ευμετάβλητος και συνάμα μονοκόμματος στην άσκηση πίεσης προς εταίρους και αντιπάλους και ενδέχεται να μας εμπλέξει σε αχρείαστες περιπέτειες. Επακόλουθα, για λόγους ισορροπίας, είναι χρήσιμο να συμπεριλάβουμε τη Γαλλία στους σχεδιασμούς μας και οπωσδήποτε να μην κλείσουμε την πόρτα σε συνεργασίες με αναδυόμενες δυνάμεις του διεθνούς συστήματος.

Ο δρ Κωνσταντίνος Φίλης είναι γενικός διευθυντής ΙΔΙΣ & συγγραφέας του βιβλίου «Τουρκία, Ισλάμ, Ερντογάν»