Fluctuat nec mergitur

Oταν κατέρρευσε το βέλος της Παναγίας των Παρισίων, η σύγκριση ήταν πια αναπόφευκτη: «Είναι η δική μας 11η Σεπτεμβρίου», είπε κάποιος από το πλήθος που παρακολουθούσε συγκλονισμένο την καταστροφή. Λίγες ώρες αργότερα, το YouTube συνόδευε τις απευθείας εικόνες από την πυρκαγιά με ένα κείμενο από το λήμμα της Britannica για τις επιθέσεις του 2001 στους Δίδυμους Πύργους. Αλλά ήταν λάθος του αλγόριθμου.

Οπως λάθος είναι χωρίς αμφιβολία η σύγκριση ενός ατυχήματος, έστω και σε έναν τέτοιο εμβληματικό τόπο, με μια πολύνεκρη τρομοκρατική πράξη. Αλλά είναι λογικό: πίσω από ένα τόσο απίστευτο γεγονός δεν μπορεί παρά να κρύβεται ένας ένοχος. Κάποιος που πάτησε ένα κουμπί, κάποιος που έβαλε μια βόμβα, κάποιος που σχεδίασε, οργάνωσε και εκτέλεσε την επίθεση. Κάποιος, έστω, που έκανε ένα μοιραίο λάθος. Δεν μπορεί να καίγεται η Noτρ Νταμ έτσι, χωρίς λόγο.

Γι’ αυτό και γέμισαν τα μέσα ενημέρωσης χθες από αναφορές σε άλλους καθεδρικούς ναούς που πήραν φωτιά τον περασμένο αιώνα στην Ευρώπη, εξαιτίας όμως βομβαρδισμών. Κάποιος θυμήθηκε την ερώτηση που έκανε και ξαναέκανε με υστερικό τρόπο ο Χίτλερ τον Αύγουστο του 1944 στον γερμανό κυβερνήτη του Παρισιού Ντίτριχ φον Τσόλτιτζ: «Καίγεται το Παρίσι;». Κάποιος άλλος έγραψε για τον καθεδρικό ναό του Κόβεντρι που καταστράφηκε από τη Λουφτβάφε και για τον καθεδρικό ναό της Δρέσδης που ισοπεδώθηκε από τους Συμμάχους. Είναι μια παρηγοριά: αφού ξαναχτίστηκαν εκείνα τα μνημεία, θα ξαναχτιστεί κι αυτό.

Το βεβαιώνει άλλωστε το έμβλημα του Παρισιού, που εικονίζει ένα ιστιοφόρο να τραντάζεται από τα κύματα μιας φουρτουνιασμένης θάλασσας χωρίς να βυθίζεται: Fluctuat nec mergitur (Κλυδωνίζεται, αλλά δεν καταποντίζεται). Σε αυτή τη φράση αναφερόταν συχνά ο διάσημος γάλλος νεοελληνιστής, φιλέλληνας και αγωνιστής Οκτάβ Μερλιέ, διευθυντής του Γαλλικού Ινστιτούτου Αθηνών από το 1946 ώς το 1961. Ετσι τελείωσε την ανάρτησή της στο Twitter και η δήμαρχος της γαλλικής πρωτεύουσας Αν Ινταλγκό.

Να το πραγματικό κοινό σημείο ανάμεσα στις φλόγες της Παναγίας των Παρισίων και των Δίδυμων Πύργων: αντί να καταβάλλουν, συσπειρώνουν. Μετά το σοκ έρχεται το πείσμα. Αλλά η κατάληξη της περιπέτειας δεν είναι κατ’ ανάγκη ευτυχής. Είναι αυτό που σημείωναν χθες δύο σχολιαστές στην Guardian: ας μη θεωρούμε δεδομένα αυτά που αγαπάμε. Είτε πρόκειται για έναν ναό ηλικίας εννιά αιώνων είτε για έναν ολόκληρο πολιτισμό.

Ο γάλλος ποιητής Ζεράρ ντε Νερβάλ έγραψε κάποτε: «Η Νοτρ Νταμ είναι πολύ μεγάλη: ίσως τη δούμε/ να ενταφιάζει το Παρίσι που είδε να γεννιέται». Αλλά ήταν πολύ αισιόδοξος κι αυτός. Τη Δευτέρα το βράδυ παραλίγο να γίνει το αντίθετο: να ενταφιάσουν οι Παριζιάνοι τη Νοτρ Νταμ. Κι αν ήταν συγκινητικό το θέαμα του πλήθους που έψελνε το Ave Maria, κανένας Θεός δεν μπορεί να σβήσει μια φωτιά. Γιατί τότε δεν θα την άφηνε και να ανάψει.