Η συζήτηση που λείπει

Μέρες παράξενες, παράξενες μέρες. Μοιάζει να τα ξέρουμε όλα για τις εκλογές που έρχονται – εκτός από τον χρόνο διεξαγωγής τους. Προεξοφλούμε το αποτέλεσμά τους – ποιος θα είναι πρώτος, ποιος δεύτερος και ποια η μεταξύ τους διαφορά και πόσα κόμματα θα περάσουν το κατώφλι της Βουλής. Τα ξέρουμε όλα, μα αγνοούμε το πιο σημαντικό.

Είναι αλήθεια ότι οι δημοσκοπήσεις των ημερών δίνουν σε πολλά απαντήσεις. Η διαφορά ανάμεσα στο πρώτο και το δεύτερο κόμμα μοιάζει εντυπωσιακά ανθεκτική στις διακυμάνσεις της συγκυρίας. Η διαφορά ανάμεσα στον δεύτερο και τον τρίτο γίνεται έτσι η πιο ενδιαφέρουσα μεταβλητή – κι ίσως όχι τόσο προβλέψιμη όσο φαινόταν. Και όσο για τον χρόνο των εκλογών, και σε αυτό η ετυμηγορία των δημοσκοπήσεων είναι καθαρή. Η μεν ΝΔ εμφανίζει ποσοστά συσπείρωσης στις ευρωεκλογές στο ύψος σχεδόν της πρόθεσης ψήφου για τις εθνικές εκλογές, ενώ για τον ΣΥΡΙΖΑ η πρόθεση ψήφου στην ευρωκάλπη υπολείπεται σημαντικά εκείνης των εθνικών εκλογών. «Εκλογές, το νωρίτερο δυνατόν» είναι σαν να λένε οι δημοσκοπήσεις στον Αλέξη Τσίπρα. Μπορεί, φυσικά, εκείνος να τα μετρά αλλιώς, μπορεί να πιστέψει αισιόδοξες παραμυθίες, να πάρει το ρίσκο και να περιμένει, μπορεί να ελπίζει στις καλές ειδήσεις του φθινοπώρου ή μπορεί απλώς να εκτιμά ότι, εδώ που έφθασαν τα πράγματα, η προκήρυξη εθνικών εκλογών τον Μάιο μπορεί να εκληφθεί από το εκλογικό σώμα ως σημάδι αδυναμίας, ως ομολογία ήττας…

Μα υπάρχει ένα ερώτημα, το σημαντικότερο, που οι δημοσκόποι δεν έχουν τρόπο να απαντήσουν. Ενα πολιτικό μέγεθος, το κρισιμότερο, που δεν έχουν τρόπο να μετρήσουν: πόσοι θα ψηφίσουμε αυτή τη φορά; Θα είμαστε ένα μεγάλο εκλογικό σώμα των επτάμισι εκατομμυρίων ψηφοφόρων, όπως στις αισιόδοξες, ευφορικές ημέρες του 2004; Ή ένα μικρό εκλογικό σώμα των πεντέμισι εκατομμυρίων, όπως τον μαραμένο Σεπτέμβριο του 2015; Ή μήπως ακόμη λιγότεροι;

Το ερώτημα είναι κρίσιμο. Πρώτον, για να εκτιμηθεί ακριβέστερα το εκλογικό αποτέλεσμα. Το ζήσαμε, τον Σεπτέμβριο του 2015, τότε που οι δημοσκοπήσεις απέτυχαν να εκτιμήσουν σωστά τη διαφορά μεταξύ ΣΥΡΙΖΑ και ΝΔ, ακριβώς επειδή δεν μπορούσαν να δουν ότι το 10% του εκλογικού σώματος του Ιανουαρίου θα ψήφιζε «με τα πόδια». Θα έκανε αποχή.

Είναι κρίσιμο, προπάντων, για να εκτιμηθεί το κοινωνικό κλίμα, το περιβάλλον μέσα στο οποίο ο νικητής των επόμενων εκλογών θα κληθεί να κυβερνήσει, να απενεργοποιήσει δημοσιονομικές και άλλου τύπου βόμβες, να σχεδιάσει μεταρρυθμίσεις και να εξασφαλίσει την αναγκαία συναίνεση.

Εύχομαι οι κάλπες να μας ξαφνιάσουν ευχάριστα. Εύχομαι να δούμε ένα κύμα που να νικά την απογοήτευση, το αίσθημα ματαίωσης και μειωμένων προσδοκιών, την πικρή αδιαφορία που σαν κουβέρτα βαριά σκεπάζει τη δημόσια σφαίρα. Εύχομαι να δούμε αυτά τα δύο εκατομμύρια των χαμένων πολιτών – το 25% του εκλογικού σώματος του 2004 που, βαθμιαία, βγήκε από το παιχνίδι, έπαψε να μετέχει καν στις εκλογές – να επιστρέφουν, να επενδύουν λίγα ψίχουλα εμπιστοσύνης και ελπίδας στη δημοκρατία, στην κοινή μας μοίρα. Αλλιώς, τα εκλογικά ποσοστά μικρή σημασία θα έχουν. Και η νίκη, για εκείνον που θα την κατακτήσει, θα είναι μάλλον δηλητηριασμένη.

Παρακολούθησα προχθές μια συζήτηση που οργανώθηκε ως υστερόγραφο στο Φόρουμ των Δελφών. Ο τίτλος θα μπορούσε να είναι «η Ελλάδα στη δεκαετία μετά τη δεκαετία της κρίσης». Ή – πιο φιλόδοξα – «οι στόχοι του έθνους για την επόμενη δεκαετία». Συγκράτησα δύο παρεμβάσεις. Η μία ήταν του Γιώργου Προβόπουλου, του πρώην διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος. Ηταν ένα δυνατό σήμα κινδύνου. Είναι λάθος, είπε, να νομίζουμε ότι αν αφήσουμε τα πράγματα ως έχουν, τα πράγματα θα μείνουν ίδια. Μια χώρα σε δημογραφικό μαρασμό, που θα χάνει κάθε χρόνο πολλές χιλιάδες εργατικά χέρια, μια χώρα με καχεκτικούς ρυθμούς ανάπτυξης, κάπου μεταξύ -0,7% και 1%, όπως οι διεθνείς οργανισμοί προβλέπουν μέχρι το 2060, μια χώρα με το βαρύ φορτίο χρέους που κουβαλάμε, δεν μπορεί να εφησυχάσει. Πρέπει να συνειδητοποιήσει ότι πρέπει να πολεμήσει με νύχια και με δόντια όχι για την ευημερία, μα για την επιβίωσή της!

Η δεύτερη ήταν της Αννας Διαμαντοπούλου και διεκδικούσε το δικαίωμά μας στην ελπίδα. Την ελπίδα ότι η Ελλάδα, μέσα στα επόμενα δέκα χρόνια, μπορεί να γίνει μια χώρα έξυπνη – όχι «ξύπνια». Να προλάβει να πηδήξει στο πρώτο βαγόνι του τρένου της 4ης βιομηχανικής επανάστασης, να δώσει προτεραιότητα στον ολοκληρωτικό ψηφιακό της μετασχηματισμό. Να κάνει τα πανεπιστήμιά της ανοιχτά στον κόσμο κέντρα γνώσης και έρευνας. Να συμφιλιώσει το κράτος της με τον πολίτη, ξεκινώντας από μια μικρή φορολογική επανάσταση. Ενα απλό, λιτό φορολογικό σύστημα, με λίγους συντελεστές και με πλήρη κατάργηση της βαριάς γραφειοκρατίας των πολυδαίδαλων νόμων και των ατελείωτων πιστοποιητικών. Η Ελλάδα χρειάζεται ένα κράτος που δείχνει «εμπιστοσύνη δίχως έλεος» στους πολίτες του, είπε η Διαμαντοπούλου. Τους εμπιστεύεται, δεν τους υποβάλλει στα μαρτύρια του Ταντάλου με προκαταβολικούς ελέγχους ούτε τους υποχρεώνει να παλεύουν με τον Μινώταυρο στον λαβύρινθο των αδειοδοτήσεων και των βεβαιώσεων, αλλά τιμωρεί δίχως έλεος όποιον συλληφθεί να προδίδει αυτή την εμπιστοσύνη.

Αναρωτιέμαι αν γίνεται κάτι από αυτήν τη συζήτηση για το μέλλον, κάτι από την αγωνία και τη φιλοδοξία για το αύριο να μεταγγιστεί και στην προεκλογική συζήτηση, που μοιάζει να μαραζώνει, να πολακίζει σκάνδαλα και να διώχνει από την πολιτική αγορά περισσότερους απ’ όσους ελκύει σε αυτήν.