«Εμείς λέμε να μείνουμε»

«Γεια σας, είμαι ο οδηγός σας, ο Πολ, από πού είστε; Από την Ελλάδα; Α, είστε Ευρωπαίοι λοιπόν. Εμείς, πάλι, θα είμαστε Ευρωπαίοι για λίγες εβδομάδες ακόμη. Κι ας ψηφίσαμε εδώ Remain σε ποσοστό 56%. Περίεργο, ε; Και πολύ στενάχωρο. Μη σας καθυστερώ όμως. Ελάτε να σας κάνω μια βόλτα στην πόλη, να σας δείξω τις πολιτικές τοιχογραφίες και να σας μιλήσω για τα Troubles. Εχετε ακουστά τον Μπόμπι Σαντς;»

Είχαμε περάσει τα σύνορα την προηγουμένη, το μεσημέρι της παρ’ ολίγον μοιραίας 29ης Μαρτίου, χωρίς καν να το καταλάβουμε. Δεν υπάρχει ταμπέλα που να γράφει «Καλώς ορίσατε στη Βόρεια Ιρλανδία», μόνο οι πινακίδες αλλάζουν, δεν έχουν πια τα ονόματα των χωριών σε δυο γλώσσες και αναφέρουν τις αποστάσεις σε μίλια. Φτάνοντας όμως στο Μπέλφαστ είδαμε άλλες εικόνες κι άλλα πρόσωπα. Περισσότερη φτώχεια και πιο σκυθρωπά πρόσωπα. Αλλά λιγότερους άστεγους. Ο αναγεννημένος ιρλανδικός τίγρης ξεπέρασε μόλις το όριο των 80.000 αστέγων, ενώ το παραμελημένο Ολστερ δείχνει να έχει μικρότερο πρόβλημα. Εχει όμως τείχος, ή μάλλον τείχη, που εξακολουθούν να χωρίζουν τις δύο κοινότητες, πάνω από δύο δεκαετίες μετά τις συμφωνίες της Μεγάλης Παρασκευής. Δεν το είχαμε συνειδητοποιήσει μέχρι που το είδαμε, το φωτογραφίσαμε κι ακούσαμε τον Πολ με την τόσο συγκινητική του προφορά να μας το εξηγεί.

Το τελευταίο που θέλουν λοιπόν οι Βορειοϊρλανδοί είναι ένα ακόμη τείχος, που να τους χωρίζει αυτή τη φορά από την Ιρλανδική Δημοκρατία. Περιέργως, αυτή ακριβώς η προοπτική – ένα σκληρό Brexit – είναι που επαναφέρει στο προσκήνιο κάτι που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν αδιανόητο: την ενωμένη Ιρλανδία. «Αν δεν θέλετε την Ευρώπη μπορείτε να φύγετε, αλλά εμείς θα μείνουμε», λένε στους Βρετανούς καθολικοί σαν τον Πολ που, εξαιτίας των δημογραφικών τάσεων, αναμένεται να αποτελούν πλειοψηφία γύρω στο τέλος της επόμενης δεκαετίας. Αν στους άνω των 90 ετών η αναλογία μεταξύ Προτεσταντών και Καθολικών είναι 64%-25%, στους κάτω των 34 ετών η αναλογία αντιστρέφεται.

Η προοπτική αυτή δεν θα ενδιέφερε υπό κανονικές συνθήκες έναν άνθρωπο σαν τη Λεόντια Φλιν, μια ποιήτρια που συναντήσαμε στο Μπέλφαστ επειδή έλαβε μέρος πρόσφατα σε ένα ελληνοϊρλανδικό ποιητικό εκδοτικό εγχείρημα. Η οικογένειά της κατάγεται από εκεί αλλά έχει σκορπίσει μια αδελφή στο Δουβλίνο, μια άλλη στη Σκωτία, μόνο η ίδια έχει μείνει στο Μπέλφαστ και πηγαινοέρχεται διαρκώς.

Η ενοποίηση δεν ενθουσιάζει ούτε στελέχη του πολιτικού και νομικού κόσμου με τους οποίους μιλήσαμε στην ιρλανδική πρωτεύουσα: «Στον Βορρά είναι πολύ συντηρητικοί» μας είπαν, «εμείς έχουμε κάνει άλματα τον τελευταίο καιρό, δείτε τις αμβλώσεις, δείτε τους γάμους των ομοφύλων, αυτοί θα μας γυρίσουν πίσω».

Η ιστορία όμως έχει τη δική της δυναμική, τα πράγματα αλλάζουν πολύ γρήγορα, ο λαϊκισμός αρχίζει να φέρνει αποτελέσματα που δεν τα περίμεναν οι κήρυκές του. Η ισχυρή ενότητα που έχει δείξει ώς τώρα η Ευρώπη στις διαπραγματεύσεις για το Brexit είναι ο βασικός λόγος για τον οποίο έχουν καταρρεύσει όλοι οι μύθοι τους οποίους καλλιεργούσαν οι υποστηρικτές του. Και ο ένθερμος φιλοευρωπαϊσμός της Ιρλανδίας είναι ένας από τους βασικούς λόγους που εξηγούν την τόσο γρήγορη έξοδό της από την κρίση και την επιστροφή της στην ανάπτυξη.

Ο Πολ ήθελε λίγη παρηγοριά, ήταν προφανές. Η Ευρώπη γι’ αυτόν είναι πολύτιμη. Και καθόλου, μα καθόλου αυτονόητη.