Οι μεγάλες περιπέτειες της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Φορτωμένη την αβάσταχτη ελαφρότητα του αναλογικού εκλογικού συστήματος με το οποίο την προίκισε η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ, η Τοπική Αυτοδιοίκηση πορεύεται προς μια εκλογική διαδικασία, από την οποία το μόνο σίγουρο είναι ότι θα προκύψουν σχήματα από περισσότερες δυνάμεις, που θα μπορούν δύσκολα να υλοποιήσουν αποφάσεις. Ακόμα ένας τομέας τον οποίο θέλησε να αναμορφώσει η ελληνική ριζοσπαστική Αριστερά καταλήγει περισσότερο ανίσχυρος, πιο μπερδεμένος, περισσότερο επιρρεπής στις συνδιαλλαγές και, σίγουρα, λιγότερο αποτελεσματικός.

Θα έλεγε κανείς ότι η σύγχυση που οδηγεί στην αναποτελεσματικότητα είναι το σταθερό δείγμα γραφής του ΣΥΡΙΖΑ. Κι όμως, η Αυτοδιοίκηση είναι ο χώρος στον οποίο η Αριστερά έχει μεγάλη διοικητική πείρα. Είτε επειδή τα χρόνια της μεταπολίτευσης υπήρξαν πολλές περιπτώσεις που βρέθηκαν δήμοι και κοινότητες με αριστερές διοικήσεις (με πρωτοπόρα τη δημαρχία του ανανεωτή Πεχλιβανίδη στη Νέα Σμύρνη) είτε διότι πολλοί κομματικοί παράγοντες του ΚΚΕ αλλά και της πάλαι ποτέ ανανεωτικής Αριστεράς είχαν διοικητική ευθύνη.

Η αλήθεια είναι ότι η Αριστερά θεωρούσε την Τοπική Αυτοδιοίκηση προνομιακό χώρο άσκησης της πολιτικής της. Η άμεση επαφή με τα μικρά και μεγάλα προβλήματα των τοπικών κοινωνιών και η επίλυσή τους ήταν πάντα στο επίκεντρο της προσοχής και των αγώνων της. Αλλά παρά τις διακηρύξεις, σε κρίσιμες επιλογές, η Αριστερά δεν στάθηκε άξια των περιστάσεων. Και πολύ συχνά επιβεβαίωνε ότι ο αγώνας για την εξουσία είναι υπέρτερος των ιδεολογικών αρχών και αξιών.

Αγώνες για εξαιρέσεις

Πάντως, στο όνομα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης έχουν ανθίσει διακεκριμένοι τοπικισμοί. Ορισμένοι ανέτειλαν και διεκδίκησαν την εξαίρεση πολύ νωρίς, το 1997, όταν ο Αλέκος Παπαδόπουλος, υπουργός Εσωτερικών, Δημόσιας Διοίκησης και Αποκέντρωσης στην κυβέρνηση Κώστα Σημίτη, αποφάσισε και προώθησε τη συγχώνευση πλήθους κοινοτήτων διάσπαρτων σε ολόκληρη τη χώρα σε μεγαλύτερους δήμους.

Η επιλογή εκείνη ήταν σωτήρια και προίκισε την Τοπική Αυτοδιοίκηση με πόρους, υπαλλήλους και επενδυτικές δυνατότητες. Δεν ήταν όμως μια απόφαση που βρήκε σύμφωνη όλη την ελληνική κοινωνία. Κάθε άλλο. Συντηρητικές δυνάμεις οχυρώθηκαν πίσω από τους τοπικισμούς και πολιτικοί έκαναν καριέρα υπερασπιζόμενοι την πολυδιάσπαση με διάφορους τρόπους. Πιο δημοφιλής τρόπος, η επίκληση της ιστορίας. Ο βουλευτής της ΝΔ, π.χ., Μάξιμος Χαρακόπουλος διεκδικούσε την εξαίρεση ένταξης της κοινότητας Τσαριτσάνης Θεσσαλίας στον καποδιστριακό δήμο Ελασσόνας με το επιχείρημα ότι η Τσαριτσάνη είχε δικό της νόμισμα στην αρχαιότητα. Και ο Κώστας Ζουράρις, με αρχαιοπρεπή συνθήματα τύπου «Δείμος Βραχασίου Ελέπολις», που τα τύπωνε σε μπλουζάκια, έκανε μέχρι και απεργία πείνας προκειμένου να εξαιρεθεί από τις συγχωνεύσεις το χωριό του, το Βραχάσι Λασιθίου. Διαμαρτυρία στη διαμαρτυρία, πάντως, όσοι γκρίνιαζαν κατάφεραν να εξαιρεθούν οι κοινότητές τους από τη συγχώνευση: το 2006, με τροπολογία που ψηφίστηκε στη Βουλή, αναγνωρίστηκαν ως ξεχωριστές κοινότητες το Βραχάσι, η Τσαριτσάνη καθώς και τα ηρωικά Ζωνιανά Ρεθύμνου.

Ο δήμος ως εφαλτήριο

Η Αυτοδιοίκηση θεωρήθηκε προνομιακός τόπος για τον Συνασπισμό, τον πρόδρομο του ΣΥΡΙΖΑ, το 2005, όταν υποψήφιος για τον Δήμο Αθηναίων χρίσθηκε όχι ο έμπειρος Μιχάλης Παπαγιαννάκης αλλά ο νέος Αλέξης Τσίπρας. Στις δημοτικές εκλογές εκείνης της χρονιάς, το άστρο του Τσίπρα, που έλαβε το 17% στην αναμέτρηση, ανέτελλε. Αλλά προφανώς ο πετυχημένος Αλέξης επιθυμούσε καριέρα στην κεντρική πολιτική σκηνή. Και την πέτυχε – έστω κι αν έμεινε χωρίς συνέχεια η αριστερή προσπάθεια στην αυτοδιοίκηση.

Το αυτοδιοικητικό άρμα επέλεξε να ανέβει η σημερινή υπερνομάρχης, Ρένα Δούρου. Προηγουμένως, είχε δώσει αγωνιστικά διαπιστευτήρια στις κινητοποιήσεις με κέντρο την Κερατέα, οι αρχές και οι κάτοικοι της οποίας αρνούνταν να δεχτούν τη δημιουργία εργοστασίου επεξεργασίας απορριμμάτων και χώρου υγειονομικής ταφής υπολειμμάτων (ΧΥΤΥ) στην περιοχή τους. Η αντίρρηση των κατοίκων τροφοδότησε βίαιες διαμαρτυρίες που από τον Δεκέμβριο του 2010 συγκρούονταν καθημερινά με τα ΜΑΤ, συνεπικουρούμενοι από «αλληλέγγυους» από την Αθήνα. Συμπαράσταση στον αγώνα των κατοίκων της Κερατέας εκδήλωσαν και όλοι οι αντιμνημονιακοί πολιτικοί. Τότε έγινε ευρύτερα γνωστή, ως αυτοδιοικητική, η Ρένα Δούρου, η οποία πάλεψε να μην αλλάξει τίποτα με τη χωματερή των Λιοσίων – κι ας γνώριζε ότι το θέμα της αποθήκευσης των απορριμμάτων θα έρθει μια στιγμή που θα πρέπει να το αντιμετωπίσεις.

Από τα οδοφράγματα
στην εξουσία

Η μαχητικότητα της Ρένας Δούρου επιβεβαιώθηκε στις μάχες των Μεσογείων. Ετσι, όταν πήρε το χρίσμα ήξερε τι να πει για τα σκουπίδια: θα προσπαθούσε να αναστείλει τη λήψη αποφάσεων όσο μπορούσε – έστω κι αν αυτό δεν ήταν και τόσο φιλοπεριβαλλοντικό για τις περιοχές όπου ακόμα σήμερα εναποτίθενται τα σκουπίδια αλλά και για το υπέδαφος ολόκληρης της Αττικής. Για όλα αυτά τα πραγματικά προβλήματα, η Ρένα Δούρου είχε μια υπερβατική στάση: τον αριστερό τρόπο συλλογής των σκουπιδιών.

Ανυποψίαστη για τις ευθύνες που έχουν οι πολιτικοί έναντι των πολιτών που τους εξέλεξαν αλλά και έναντι των θεσμών τους οποίους υπηρετούν, η Ρένα Δούρου πορεύτηκε με εξαιρετική ελαφρότητα από τη διαμαρτυρία στην αυτοδιοικητική εξουσία. Πίστευε ότι η εξουσία απαιτεί μόνο τεχνικές άσκησής της στο όνομα του λαού, κολακεία δηλαδή του λαού από την εξουσία, ώσπου ήρθαν οι στραβές στη βάρδια της. Πριν χαλάσει όμως το όνειρο της υπερνομάρχη, είχαν χαθεί ζωές κι είχαν καταστραφεί περιουσίες.

Οι τραγωδίες
που άνοιξαν πληγές

Στις 15 Νοεμβρίου 2015, μια έντονη νεροποντή είχε αποτέλεσμα να πλημμυρίσει η ευρύτερη περιοχή της Μάνδρας. Οι δρόμοι έγιναν χείμαρροι και, σε συνδυασμό με την αβελτηρία των αρχών, χάθηκαν 24 ζωές ενώ καταστράφηκαν σημαντικές περιουσίες. Η Ρένα Δούρου σκηνοθέτησε τότε τον εαυτό της ως πενθούσα (άλλωστε και ο Πρωθυπουργός είχε κηρύξει εθνικό πένθος για τις απώλειες), αλλά δεν φάνηκε να διδάχτηκε και πολλά από την καταστροφή. «Ποιος ευθύνεται;» ρωτήθηκε σε συνέντευξη ύστερα από εκείνη την καταστροφή. «Η Περιφέρεια […] έχει εγκαίρως, πολλές φορές, καταθέσει στον δημόσιο διάλογο προτάσεις» απάντησε. Ετσι, όμως, οι υπηρεσίες της αυτοδιοίκησης ήταν εξίσου ανεπαρκείς με τις υπόλοιπες κρατικές δομές, σε επόμενη μεγάλη πλημμύρα στη Μάνδρα, ενώ η ανεπάρκειά του αποδείχτηκε και τον Ιούλιο του 2018 στον Νέο Βουτζά και στο Μάτι, όπου έχασαν τη ζωή τους 100 άνθρωποι, στη διάρκεια της μεγάλης πυρκαγιάς οι επιπτώσεις της οποίας συγκλόνισαν τους πάντες. Ακόμα περιμένουμε τον… δημόσιο διάλογο που θα λύσουν τα προβλήματα – και θα αποδείξουν ότι η αυτοδιοίκηση μπορεί να συντονίζεται απέναντι στις δυνάμεις της φύσης. Οπως τουλάχιστον συντονίστηκαν οι υπηρεσίες του Δήμου Αθηναίων, που σε αντίθεση με την παραλυσία της αυτοδιοίκησης σε άλλες περιοχές, εκκένωσαν έγκαιρα και με ασφάλεια τις κατασκηνώσεις του Αγίου Ανδρέα.

Αυτή η αποτελεσματικότητα είναι η μόνη αισιόδοξη νότα σε μια αλληλουχία αρνητικών εντυπώσεων από την Τοπική Αυτοδιοίκηση. Και λέει ότι αυτό που χρειάζεται είναι διοικήσεις με συνείδηση της ευθύνης τους και με γνώση των προβλημάτων. Η αυτοδιοίκηση είναι για όλα. Για τους δρόμους, τον δημόσιο χώρο, την αισθητική και την καθαριότητα. Για να μαζεύει τα σκουπίδια, για να διευκολύνει τις ζωές των κατοίκων. Για να λειτουργεί δομές πρόνοιας. Για να επιβάλει την τάξη. Για να εξασφαλίζει τη ζωή και την ασφάλεια των πολιτών.

Δεξιά ή αριστερή αυτοδιοίκηση, όμως; Οπως θα έλεγε ο πρόεδρος Μάο, δεν έχει σημασία. Δεξιά ή αριστερή, σημασία έχει να κάνει τη δουλειά.