Ενα ταξίδι στα Βαλκάνια {CR}όπλισε το χέρι του δράστη

Καθώς οι αρχές της Νέας Ζηλανδίας άρχισαν να επιστρέφουν τις σορούς των 50 θυμάτων της ρατσιστικής επίθεσης του Μπρέντον Τάραντ σε δύο τζαμιά, την Παρασκευή στο Κράισττσερτς ώστε να ξεκινήσουν σήμερα οι κηδείες τους, οι ευρωπαϊκές μυστικές υπηρεσίες προσπαθούν να αποκωδικοποιήσουν την τριετή περιπλάνηση του Αυστραλού στα Βαλκάνια, τη Βρετανία και τη Γαλλία και τους δεσμούς του με διάφορες ακροδεξιές οργανώσεις. Την ίδια ώρα σοβαρά ερωτηματικά γεννώνται για το πώς ο δράστης μπόρεσε να μεταδώσει επί 17 λεπτά τον δολοφονικό του παροξυσμό σε ζωντανή σύνδεση στο Facebook αλλά και να αναρτήσει το «μανιφέστο» του ένα παραλήρημα για «εισβολείς μετανάστες». To Facebook ανακοίνωσε ότι έσβησε 1,5 εκατομμύριο βίντεο από την επίθεση στα τεμένη μέσα σε 24 ώρες – όμως υπάρχουν πολλά ακόμα. Φορώντας μαύρο μαντήλι στα μαλλιά η πρωθυπουργός της Νέας Ζηλανδίας, Γιακίντα Αρντερν, συναντήθηκε με μέλη της μουσουλμανικής κοινότητας και τόνισε πως θα κάνει τα πάντα για να διασφαλισθεί η ελευθερία της θρησκευτικής πίστης και πως θα αλλάξει άμεσα τον νόμο για την οπλοκατοχή.

Τα ταξίδια του 28χρονου Αυστραλού έχουν μπει στο μικροσκόπιο και οι ειδικοί διαπιστώνουν την εμμονή του με την ιστορία των πολέμων στα Βαλκάνια εδώ και αιώνες και τις αναφορές τους καθώς και γλώσσα που χρησιμοποιείται στις σερβικές περιοχές της Ερζεγοβίνης και του Μαυροβουνίου. Στο κείμενό του ο Τάραντ αναφέρθηκε στους βομβαρδισμούς του ΝΑΤΟ το 1999 στα Βαλκάνια και ανέφερε πως ζητούσε εκδίκηση για τις μουσουλμανικές επιθέσεις στην Ευρώπη. Στη ζωντανή μετάδοση της προετοιμασίας του για την επίθεση, μέσα στο αυτοκίνητο ο Τάραντ ακούει ένα τραγούδι που εξυμνεί τον ηγέτη των Σερβοβόσνιων στη διάρκεια του εμφύλιου Ράντοβαν Κάρατζιτς ,ο οποίος δικάζεται από το Διεθνές Δικαστήριο για γενοκτονία.

Πάνω στα όπλα του Τάραντ υπάρχουν ονόματα όπως του στρατιωτικού ηγέτη του Μαυροβουνίου Μάρκο Πόποβιτς, του Μπάχο Πιβλιάνιν και του Σέρβου Μίλος Οβιλιτς καθώς και του σέρβου πρίγκιπα Λαζάρ Χρεμπελγιάνοβιτς – όλοι πολέμησαν τους Οθωμανούς. Χθες, η σερβική τηλεόραση μετέδωσε ότι ο Τάραντ είχε δεσμούς με την ακροδεξιά ομάδα «Διεθνής των Ιπποτών του Ναού» (ΚΤΙ) την οποία μάλιστα αναφέρει στο «μανιφέστο» του. Εκεί υποστηρίζει ότι μόνο η ομάδα Knights Templar του νορβηγού μακελάρη Αντερς Μπρέιβικ (που δολοφόνησε 77 άτομα το 2011) γνώριζε το σχέδιό του, αλλά το «κάνει δώρο και σε άλλες εθνικιστικές ομάδες και αλληλεπιδρά με πολλές άλλες». Στο ίδιο κείμενο ο Τάραντ αναφέρει ότι αποφάσισε να πραγματοποιήσει την επίθεση στα δύο τεμένη πριν από δύο χρόνια, ενώ βρισκόταν σε διακοπές στη δυτική Ευρώπη στις αρχές του 2017.

Οπως γράφει η «Corriere Della Sera» ο Τάραντ ταξίδεψε πολύ τα τελευταία τρία χρόνια, μεταξύ άλλων φέρεται να πέρασε και από την Ελλάδα. Στην Πορτογαλία, την Πολωνία, την Ισπανία, τη Γαλλία και την Ισλανδία. Επισκέφθηκε την Τουρκία, τα Βαλκάνια και την Ανατολική Ευρώπη, αλλά και το Πακιστάν, το Κασμίρ, το Αφγανιστάν, την κινεζική πόλη Σινιάγκ. «Αυτά είναι μερικά από τα μέρη που επισκέφθηκε ο Τάραντ ο οποίος ταξιδεύει – λέει – αυτοχρηματοδοτούμενος με bitcoins. Οι Νεοζηλανδοί ζήτησαν βοήθεια από τις χώρες να υπάρξουν πληροφορίες. Φίλοι του Τάραντ είπαν ότι ο Αυστραλός δολοφόνος άλλαξε πολύ μετά το ταξίδι του στη Βόρεια Κορέα, σε μια περιοδεία που διοργάνωσαν αμερικανοί ακροδεξιοί. Αναρωτιέται κανείς αν κατά τη διάρκεια αυτών των ταξιδιών συνέβη ένα είδος ριζοσπαστικοποίησης του Τάραντ», γράφει η ιταλική εφημερίδα.

Ο Τάραντ ήταν στη Βουλγαρία από τις 9 έως τις 15 Νοεμβρίου πέρυσι, νοίκιασε αυτοκίνητο και επισκέφθηκε πολλές πόλεις. «Τον ενδιέφεραν ιδιαίτερα οι μάχες μεταξύ Χριστιανών και Οθωμανών», δήλωσε ο γενικός εισαγγελέας της Βουλγαρίας, Σοτίρ Τσατσάροφ. Από τη Βουλγαρία πήγε στην Κροατία, διέμεινε στο Πόρετς, το Ζαντάρ, το Σιμπένικ και το Ντουμπρόβνικ και έφυγε από το Ζάγκρεμπ στις 18 Ιανουαρίου. Επισκέφθηκε επίσης ιστορικά μέρη στη Ρουμανία και την Ουγγαρία. Στη Βοσνία έφθασε από το Μαυροβούνιο τον Ιανουάριο του 2017. Τα τουρκικά μέσα μετέδωσαν πως ο Τάραντ επισκέφθηκε την Τουρκία δύο φορές μέσα στο 2016 – ένα σύντομο ταξίδι 17-20 Μαρτίου και ξανά από τις 13 Σεπτεμβρίου έως τις 25 Οκτωβρίου. Τα μέρη που επισκέφθηκε δείχνουν «πολύ μεγάλη γνώση της βαλκανικής ιστορίας, με λεπτομέρειες που θα έλεγα πως λίγοι άνθρωποι στα Βαλκάνια γνωρίζουν», σχολίασε ο Βούλγαρος υπουργός Εξωτερικών, Εκατερίν Ζαχάριεβα.

«Το μανιφέστο των 16.000 λέξεων του Τάραντ δεν είναι νέο – οι ιδέες, οι ιδεολογίες που χρησιμοποιήθηκαν έχουν εξαπλωθεί εδώ και καιρό από ακροδεξιές ομάδες και φιγούρες στις ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο, την Αυστραλία και την Ευρώπη» γράφει ο «Independent» Για παράδειγμα, η φράση  του  Τάραντ «πρέπει να διασφαλίσουμε την ύπαρξη του λαού μας και ένα μέλλον για τα λευκά παιδιά» έχει διατυπωθεί από ακροδεξιούς τρομοκράτες ανά τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένης της  νεοναζιστικής ομάδας της «Εθνικής Δράσης» στη Βρετανία. Αλλοι υποστηρικτές της θεωρίας της συνωμοσίας με στόχο τη «γενοκτονία των λευκών» είναι η πρώην δημοσιογράφος Κάιτ Χόπκινς, ο Αλεξ Τζόουνς του InfoWars και η Καναδή YouTuber Λόρεν Σαουθερν. Μια εναλλακτική εκδοχή της ίδιας θεωρίας, διαδίδεται από την πανευρωπαϊκή ακροδεξιά εθνικιστική ομάδα  «Generation Identity», που αναφέρει ο Τάραντ στο μανιφέστο του. Συμφωνα με τον «Independent», το παράρτημα της Generation Identity στη Βρετανία ιδρύθηκε το 2017 και έχει στείλει μέλη του σε στρατόπεδα εκπαίδευσης στη Γαλλία, ενώ παράλληλα δημοσιεύει  εμπρηστικές διαφημίσεις σε πανεπιστήμια και διοργανώνει διαμαρτυρίες.

Ο Τάραντ, όπως διαφαίνεται από το κείμενό του, είναι θαυμαστής του αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ. «Αποτελεί σύμβολο της ανανέωσης της λευκής ταυτότητας και του κοινού σκοπού», έγραψε αν και διευκρίνισε ότι δεν συμφωνεί με όλες τις πολιτικές του. Ο Λευκός Οίκος έσπευσε να διαχωρίσει τη θέση του, με τον προσωπάρχη Μικ Μαλβέινι να αναφέρει πως «ο πρόεδρος δεν είναι ρατσιστής» και να καταδικάζει τη «σφαγή» στη Νέα Ζηλανδία. Ο Τραμπ έχει δεχθεί έντονη κριτική επειδή μετά τις διαδηλώσεις των ρατσιστών στο Σάρλοτσβιλ της Βιρτζίνια το 2017, όπου μια γυναίκα έχασε τη ζωή της, τους εξίσωσε με τους αντιρατσιστές διαδηλωτές, λέγοντας πως «και οι δύο πλευρές έχουν την ευθύνη».

Ο πρόσφυγας που κυνήγησε τον φονιά

Καθώς ο ένοπλος προχωρούσε προς το τεμένος, σκοτώνοντας όποιον συναντούσε στο διάβα του, ο Αμπντούλ Αζίζ δεν κρύφθηκε. Αντίθετα, έπιασε το πρώτο βαρύ αντικείμενο που βρήκε, ένα μηχάνημα POS για έγκριση πιστωτικών καρτών και έτρεξε έξω φωνάζοντας: «Ελα εδώ»! Ο 48χρονος Αζίζ θεωρείται ήρωας επειδή απέτρεψε περισσότερες δολοφονίες στο τζαμί του Λίνγουντ, στη διάρκεια της προσευχής της Παρασκευής, επειδή κατόρθωσε να διώξει τον ένοπλο.

Ο Αζίζ, του οποίου οι τέσσερις γιοι παρέμειναν μέσα στο τέμενος ενώ εκείνος έξω ερχόταν αντιμέτωπος με τον δράστη, θεωρείται πλέον ήρωας. Ομως εκείνος λέει πως ο καθένας θα έκανε το ίδιο. Ο Λατέφ Αλάμπι, ιμάμης στο συγκεκριμένο τζαμί, πιστεύει πως ο απολογισμός των θυμάτων θα ήταν πολύ μεγαλύτερος εάν ο Αζίζ αντιδρούσε διαφορετικά. Ο Αλάμπι λέει πως άκουσε μια φωνή έξω από το τζαμί την Παρασκευή το πρωί και διέκοψε την προσευχή για να κοιτάξει έξω από το παράθυρο. Είδε έναν άνδρα με μαύρα ρούχα, στρατιωτικό εξοπλισμό και κράνος που κρατούσε ένα μεγάλο όπλο και νόμιζε ότι ήταν αστυνομικός. Κατόπιν είδε δύο πτώματα και άκουσε τον ένοπλο να φωνάζει βρισιές. «Τότε κατάλαβα ότι κάτι άλλο συνέβαινε. Αυτός ήταν φονιάς», λέει. Αρχισε να φωνάζει στους συγκεντρωμένους, που ήταν περισσότεροι από 80, να πέσουν κάτω. Εκείνοι δίσταζαν. Ακουσαν έναν πυροβολισμό, ένα παράθυρο διαλύθηκε και κάποιος έπεσε νεκρός. Τότε άρχισαν όλοι να συνειδητοποιούν τι ακριβώς συνέβαινε.

«Τότε ήρθε ο Αζίζ. Πήγε να βρει τον ένοπλο, κατάφερε να τον εξουδετερώσει και έτσι σωθήκαμε», αφηγείται ο Αλάμπι. «Αλλιώς, εάν είχε κατορθώσει να μπει μέσα στο τζαμί, θα ήμασταν όλοι νεκροί τώρα». Ο Αζίζ, με καταγωγή από το Αφγανιστάν, λέει ότι έτρεξε έξω από το τζαμί ελπίζοντας να αποσπάσει την προσοχή του ενόπλου. Περιέγραψε πως ο ένοπλος πήγε πίσω στο αυτοκίνητό του για να πάρει και το άλλο του όπλο και ο Αζίζ του πέταξε τη συσκευή που κρατούσε, την ώρα που μπορούσε να ακούσει τις φωνές των δύο μικρότερων γιών του, ηλικίας 5 και 11 ετών, που τον προέτρεπαν να γυρίσει πίσω. Ο ένοπλος επέστρεψε πυροβολώντας. Τότε ο Αζίζ άρχισε να τρέχει ανάμεσα στα παρκαρισμένα αυτοκίνητα και έτσι ο δράστης δεν μπορούσε να τον βάλει στο στόχαστρο. Κάποια στιγμή ο Αζίζ είδε ένα όπλο που είχε αφήσει στο οδόστρωμα ο δράστης, το σήκωσε, το έστρεψε προς τη μεριά του ενόπλου και πάτησε τη σκανδάλη. Ηταν άδειο. Ο δράστης ξαναπήγε στο αυτοκίνητό του, να πάρει και άλλο όπλο. «Μπαίνει στο αυτοκίνητο και τότε πετάω το άδειο όπλο στο παράθυρό του σαν τόξο και σπάω το παράθυρο του αυτοκινήτου», περιγράφει ο Αζίζ. «Τότε φάνηκε να φοβάται». Ο Τάραντ έβαλε μπροστά και έφυγε. Βίντεο που έχουν αναρτηθεί δείχνουν αστυνομικούς να αναγκάζουν το αυτοκίνητο του δράστη να βγει από τον δρόμο και βγάζουν κι εκείνον από μέσα. Γεννημένος στην Καμπούλ ο Αζίζ έφθασε στην Αυστραλία πριν από 27 χρόνια ως πρόσφυγας. Εζησε εκεί για 25 χρόνια και τα τελευταία δύο εγκαταστάθηκε στη Νέα Ζηλανδία. «Εχω πάει σε πολλές χώρες, όμως αυτή είναι από τις πιο όμορφες». Και, όπως πίστευε μέχρι πριν από λίγες ημέρες, από τις πιο ειρηνικές.

Μαύροι ήλιοι, μύθοι και… καμία σχέση με την πραγματικότητα

Ο εξοπλισμός και τα ρούχα του Μπρέντον Τάραντ ήταν γεμάτα σύμβολα και επιγραφές. Κάποια ήταν αναφορές στον Αδόλφο Χίτλερ, αλλού υπήρχαν τα ονόματα ανθρώπων που έχουν διαπράξει μαζικές δολοφονίες όπως ο Νορβηγός Αντερς Μπρέιβικ. Υπάρχουν πολλές αναφορές για μάχες εναντίον των Οθωμανών. Η λέξη Lepanto που ήταν γραμμένη σ’ ένα όπλο του, είναι σαφής αναφορά στη ναυμαχία της Ναυπάκτου, τον Οκτώβριο του 1571, όταν οι ενωμένοι στόλοι του Ιερού Συνασπισμού (ευρωπαϊκές χώρες) νίκησαν τον οθωμανικό στόλο.

Αρκετές από τις πιο ζοφερές αναφορές είναι αναγνωρίσιμες κυρίως από τους ιστορικούς που ειδικεύονται στον Μεσαίωνα. Πρόκειται για μοτίβα που συναντώνται συχνά στους ρατσιστές, τους λευκούς εθνικιστές και τους νεο-ναζί. «Χρησιμοποιούν την αντίληψή τους για τον Μεσαίωνα ως εργαλείο στρατολόγησης και αυτό αποτελεί τεράστιο πρόβλημα», λέει ο Πολ Στούρτεβαντ, συγγραφέας του βιβλίου «Ο Μεσαίωνας στη λαϊκή φαντασία» και διευθυντής του περιοδικού Public Medievalist.  Ο Στούρτεβαντ μέτρησε 18 αναφορές στον Μεσαίωνα στα σχέδια που βρέθηκαν πάνω στα όπλα του 28χρονου Τάραντ. Υπάρχουν φυσικά ο τροχός του ήλιου ή μαύρος ήλιος, σύμβολα που υπήρχαν και στις φωτογραφίες που ανήρτησε ο Αυστραλός στο Διαδίκτυο πριν από την επίθεση. Το σύμβολο αυτό έχει συνδεθεί με το Γ’ Ράιχ αφότου ο Χάινριχ Χίμλερ διακόσμησε ένα κάστρο με αυτό. Ομως στο βιβλίο του «Μαύρος Ηλιος: άριες λατρείες, εσωτερικός ναζισμός και η πολιτική της ταυτότητας», ο ιστορικός Νίκολας Γκούντρικ-Κλαρκ συνδέει το σύμβολο με διακοσμητικούς μεροβίγγειους δίσκους στην αρχή της μεσαιωνικής περιόδου. «Απ’ όσο γνωρίζουμε, ήταν απλά ένα καλλιτεχνικό σχέδιο», παρατηρεί ο Στούρτεβαντ. «Δεν είχε κάποια σχέση με την παγγερμανική ταυτότητα».

Στα όπλα του Τάραντ υπήρχαν επίσης αρκετές αναφορές σε μεσαιωνικές μάχες και φιγούρες, συμπεριλαμβανομένων των ονομάτων τεσσάρων Σέρβων της μεσαιωνικής περιόδου που πολέμησαν εναντίον των Οθωμανών, δύο ούγγρων στρατιωτικών ηγετών που πολέμησαν τους Οθωμανούς και αρκετές αναφορές στις Σταυροφορίες του 11ου, 12ου και 13ου αιώνα. Ενα όνομα έκανε ιδιαίτερη εντύπωση στον Στούρτεβαντ: Τσαρλς Μαρτέλ. Ο Μαρτέλ ήταν ιστορικό πρόσωπο και θεωρείται ότι νίκησε τον τελευταίο οργανωμένο στρατό που είχε επικεφαλής έναν μουσουλμάνο ηγέτη και προσπάθησε να εισβάλλει σε μια περιοχή της σημερινής Γαλλίας, στη μάχη της Τουρ (ή μάχη του Πουατιέ) το 732 μ.Χ. Οι ιστορίες για τον Μαρτέλ, μεταξύ των ακροδεξιών ομάδων, έχουν λάβει σήμερα μυθικές διαστάσεις.

Οσον αφορά τις απόψεις των ρατσιστών για τον Μεσαίωνα, η λέξη «μύθος» είναι η σωστή, παρατηρεί ο συγγραφέας. «Εκείνοι που υποστηρίζουν την ανωτερότητα της Αρίας φυλής φαντάζονται τον Μεσαίωνα ως μια εποχή κατά την οποία στην Ευρώπη ζούσαν μόνο λευκοί και βρίσκονταν σε διαρκή αντιπαράθεση με όλους τους άλλους», εξηγεί. «Καμία σχέση με την πραγματικότητα». Για παράδειγμα, στη μεσαιωνική Σικελία, χριστιανοί, μουσουλμάνοι και εβραίοι «ζούσαν όλοι μαζί και εργάζονταν δίπλα δίπλα». Στην Αγγλία του 7ου αιώνα, ο αξιοσέβαστος αρχιεπίσκοπος του Καντέρμπουρι ήταν από την Τουρκία και ένας διάσημος ηγούμενος από τη βόρεια Αφρική. Υπήρχαν αιθιοπικές πρεσβείες σε όλη τη νότια Ευρώπη. Σε πολλές μεσαιωνικές ευρωπαϊκές γκραβούρες εμφανίζονται μαύροι, ενδεικτικό ότι υπήρχαν και τότε μεγάλοι πληθυσμοί αφρικανών στη Γηραιά Ηπειρο.

Φυσικά υπήρχε και τότε ρατσισμός, αλλά διαφορετικός. Βασιζόταν, εξηγεί ο Στούρτεβαρτ, περισσότερο στη γεωγραφία και λιγότερο στο χρώμα του δέρματος. «Πολλοί, δηλαδή, ήταν ρατσιστές με εκείνους που έρχονταν πέρα από το ποτάμι».