Στην εποχή των περιφερειακών ισορροπιών ισχύος

Διανύουμε μια περίοδο όπου η δομή του διεθνούς συστήματος δεν προσδιορίζεται από μια παγκόσμια ισορροπία δυνάμεων όπως κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου. Πλέον, ο μεγάλος πρωταγωνιστής (ΗΠΑ) εστιάζει στην επίτευξη περιφερειακών ισορροπιών ισχύος. Είναι αυτό το νέο δεδομένο που επιτρέπει ανακατατάξεις μεταξύ των κρατών που πρωταγωνιστούν στις εξελίξεις.

Ειδικότερα, η παγκόσμια γεωπολιτική ένταση στην περιοχή μας εκφράζεται με την απόφαση των δυτικών δυνάμεων να παγιώσουν την κατάσταση στα Δυτικά Βαλκάνια, όπως αυτή διαμορφώθηκε μετά τη διάλυση της πρώην Γιουγκοσλαβίας. Αν και αυτό δεν επιλύει πλήρως τις διαβαλκανικές εντάσεις, παρόλα αυτά ο στόχος είναι να αποτραπεί μία πιθανή αύξηση της ρωσικής επιρροής που τρέφεται από το να συντηρούνται ή ακόμα καλύτερα να εμβαθύνονται ρήγματα και αβεβαιότητες στη Δύση. Οπως επίσης και του ρόλου μιας ανερχόμενης Τουρκίας με αναθεωρητικά χαρακτηριστικά. Είναι εντυπωσιακό ότι τουλάχιστον όσον αφορά τα Δυτικά Βαλκάνια, η δυτική συμμαχία παραμένει αρραγής όπως – μεταξύ άλλων – αποτυπώθηκε από την ευθυγράμμιση της αμερικανικής με τη γερμανική εξωτερική πολιτική. Σε αντίθεση με άλλα ευρωατλαντικά ζητήματα όπως η ενεργειακή διάσταση, ο ρόλος του ΝΑΤΟ, η στάση απέναντι στη Ρωσία, το Ιράν κ.λπ.

Σε αυτό το πλαίσιο, η μεγαλύτερη ανησυχία αφορούσε τη Βόρεια Μακεδονία, ως την πλέον χαρακτηριστική περίπτωση κράτους- «αναχώματος» και άρα με κομβικό ρόλο στην ενίσχυση της εύθραυστης περιφερειακής ισορροπίας δυνάμεων. H ένταξή της στο ΝΑΤΟ καταρχήν αμβλύνει αλυτρωτικά σενάρια χωρών της περιοχής, περιλαμβανομένης της Αλβανίας. Και λέμε αμβλύνει, διότι η είσοδος στην Ατλαντική Συμμαχία δεν αρκεί για να εξασφαλίσει τη μελλοντική σταθερότητα εξαλείφοντας αλυτρωτισμούς στα Βαλκάνια. Αυτά μπορούν να ξεπεραστούν μόνο μέσα από την ευρωπαϊκή προοπτική των χωρών της περιοχής αλλά και τη δυνατότητα της ίδιας της ΕΕ να συντηρήσει την ενοποίησή της. Εξέλιξη που δεν εξαρτάται από τις ίδιες τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων.

Γενικότερα, η συγκυρία προσφέρει «παράθυρο ευκαιρίας» προκειμένου να επιλυθούν εκκρεμή διμερή ζητήματα με έμφαση στην εξομάλυνση των σχέσεων Σερβίας – Κοσόβου. Με το τελευταίο να ιεραρχείται ψηλά και ως προς τα ζητήματα της ρωσικής επιρροής στα Δυτικά Βαλκάνια. Ως εκ τούτου, είναι η Σερβία που τοποθετείται ως ο επόμενος σταθμός για τα θέματα περιφερειακής ασφάλειας και γεωπολιτικών συσχετισμών ισχύος. Κοντολογίς, η Συμφωνία των Πρεσπών σηματοδοτεί την εκκίνηση ευρύτερων διαδικασιών για την επίλυση διμερών διαφορών, με πιθανό αποκορύφωμα τη δυναμική ένταξη της Σερβίας στις προενταξιακές διαδικασίες με την ΕΕ. Εξέλιξη που θα προκύψει μέσω της διευθέτησης των διαφορών γύρω από το Κόσοβο. Σε κάθε περίπτωση, αυτό που κυρίως μας ενδιαφέρει, είναι, μέσω συναινετικών διαδικασιών, να προκύψουν βιώσιμες λύσεις, πάντα μέσα στα δυτικά πλαίσια.

Εν κατακλείδι, στην πορεία διαμόρφωσης των νέων περιφερειακών συσχετισμών ισχύος – τόσο στα Δυτικά Βαλκάνια όσο και στα όσα έπονται στην Ανατολική Μεσόγειο – η διατήρηση ενός ενιαίου, συλλογικού αλλά και περισσότερο ισορροπημένου ευρωατλαντικού μετώπου θα συνεχίσει να αποτελεί εκ των ουκ άνευ προϋπόθεση για την αναχαίτιση τόσο των παραδοσιακών όσο και των ασύμμετρων απειλών ασφαλείας. Η Ελλάδα, προσθέτοντας κεφάλαιο εξωτερικής νομιμοποίησης και στρατηγικών εξισορρόπησης, εστιάζει τις δυνάμεις της στο πραγματικό ζήτημα εθνικής ασφάλειας που ήταν πάντοτε η σχέση της με μία ανερχόμενη Τουρκία. Με μία υποσημείωση: Η προσπάθεια εξασφάλισης μακροχρόνιας σταθερότητας στην περιοχή δεν περιλαμβάνει την αναγνώριση νικητών και ηττημένων.

Ο Σωτήρης Σέρμπος είναι επίκουρος καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης