Πορεία σε ναρκοπέδιο και κίνδυνος νέου Μνημονίου

Σενάρια τρόμου, οκτώ μήνες μετά την έξοδο από τα Μνημόνια, ενσωματώνει η έκθεση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου για το μέλλον της ελληνικής οικονομίας. Καταγράφοντας ήδη πισωγυρίσματα μεταρρυθμίσεων, ιδίως στην αγορά εργασίας, επικίνδυνες καθυστερήσεις για τη σταθερότητα του τραπεζικού συστήματος και ροπή προς προεκλογικούς πειρασμούς με φόντο τις αποφάσεις του ΣτΕ για διεκδικήσεις αναδρομικών, το Ταμείο φτάνει στο σημείο να υπαινιχθεί ότι το 2021 και πολύ περισσότερο το 2024 ο κίνδυνος ενός νέου Μνημονίου δεν μπορεί να αποκλειστεί. Και αυτό διότι εάν μια σειρά από δημοσιονομικές νάρκες δεν εξουδετερωθούν εγκαίρως, θα σκάσουν στα χέρια των επόμενων κυβερνήσεων οδηγώντας σε αναγκαστική ανάλωση των κεφαλαίων από το μαξιλάρι ασφαλείας σε πρώτη φάση και στη συνέχεια, με τις αγορές κατά πάσα πιθανότητα να έχουν κλείσει και πάλι, θα χρειαστεί μια ακόμα αναδιάρθρωση χρέους ή μια νέα χρηματοδοτική στήριξη, κοινώς Μνημόνιο.

ΑΚΡΑΙΟ ΣΕΝΑΡΙΟ. Με τα σημερινά δεδομένα, θα μπορούσε να υποστηρίξει κανείς πως πρόκειται για ένα ακραίο σενάριο. Το ελληνικό Δημόσιο μόλις πρόσφατα βγήκε στις αγορές με δεκαετές ομόλογο, το αποθεματικό ασφαλείας ξεπερνά τα 37 δισ. ευρώ, ο ρυθμός ανάπτυξης (αν και καταγράφηκε συρρίκνωση 0,1% το τελευταίο τρίμηνο του 2018) έκλεισε πέρυσι στο 1,9% και στο βασικό σενάριο του ΔΝΤ οι στόχοι για πρωτογενή πλεονάσματα 3,5% του ΑΕΠ θα επιτυγχάνονται έως και το 2022, ακόμα κι αν η δυναμική της ανάπτυξης είναι αναιμική και σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα βαλτώνει στην περιοχή του 1%.

Με αυτά τα δεδομένα του βασικού σεναρίου, το Ταμείο εκτιμά ότι οι προοπτικές αποπληρωμής των χρεών είναι ομαλές, χωρίς να αποκλείεται μάλιστα και ενδεχόμενο πρόωρης εξόφλησης μέρους των δανείων προς το ΔΝΤ.

Σε ειδικό κεφάλαιο της έκθεσης των 63 σελίδων, όμως, οι κίνδυνοι οι οποίοι περιγράφονται και νωρίτερα σταθμίζονται, βγαίνει ο λογαριασμός και προκύπτει ως απειλή το ενδεχόμενο η σημερινή κατάσταση να συνιστά μια εικονική πραγματικότητα.

Τόσο στο βασικό όσο και στο σενάριο τρόμου, στην πρώτη γραμμή των κινδύνων βρίσκονται οι διεκδικήσεις αναδρομικών από το ΣτΕ, για τις οποίες το ΔΝΤ προειδοποιεί πως μπορεί να λάβουν διαστάσεις χιονοστιβάδας, ζητώντας την εκπόνηση ενός προληπτικού σχεδίου έκτακτης ανάγκης.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του ΔΝΤ, το εφάπαξ δημοσιονομικό κόστος από τυχόν δικαίωση επιστροφών μνημονιακών περικοπών φτάνει τα 9,4 δισ. ευρώ, ενώ υπολογίζεται και ένα έξτρα ποσό μόνιμων επιβαρύνσεων της τάξεως του 1,5 δισ. ευρώ τον χρόνο. Ο λογαριασμός των 9,4 δισ. ευρώ στην περίπτωση εφαρμογής σχετικών αποφάσεων του ΣτΕ αναλύεται σε 6,4 δισ. ευρώ έναντι των περικοπών συντάξεων του 2012, επιπλέον 2,6 δισ. ευρώ στοιχίζουν τα αναδρομικά για τα κομμένα δώρα στο Δημόσιο, ενώ έχει υπολογιστεί και ένα έξτρα ποσό 400 εκατ. ευρώ ως πιθανό εφάπαξ δημοσιονομικό κόστος «λοιπών διεκδικήσεων».

Στον λογαριασμό αυτόν δεν έχει προσμετρηθεί το κόστος ενδεχόμενης ακύρωσης του νόμου Κατρούγκαλου με τη βούλα του ΣτΕ, το οποίο εκτιμάται από 4 έως 8 δισ. ευρώ.

ΟΙ ΝΑΡΚΕΣ. Οι δημοσιονομικές βόμβες αυξάνονται με την εκτιμώμενη «έκρηξη» καταπτώσεων εγγυήσεων του ελληνικού Δημοσίου, οι οποίες μπορεί να φτάσουν τα 2,1 δισ. ευρώ φέτος και 2,5 δισ. ευρώ την περίοδο 2020-24 (με 500 εκατ. ευρώ τον χρόνο). Οι πρώιμες κυβερνητικές εξαγγελίες για μείωση του ΦΠΑ από το 2021 εκτιμάται πως θα επιβαρύνουν τον προϋπολογισμό με επιπλέον 750 εκατ. ευρώ από το 2021, εφόσον υλοποιηθούν.

Αν αυτοί οι κίνδυνοι πάρουν σάρκα και οστά, επέρχεται μοιραία δημοσιονομικός εκτροχιασμός. Σε αυτό το πλαίσιο οι «δόσεις» από τα κέρδη των ελληνικών ομολόγων του ευρωσυστήματος δεν θα έρθουν στην Αθήνα, οι αγορές θα κλείσουν, το Δημόσιο θα ροκανίσει το μαξιλάρι διαθεσίμων και το 2021 θα προκύψει μια χρηματοδοτική τρύπα 4,7 δισ. ευρώ η οποία θα διευρυνθεί στα 15,2 δισ. ευρώ το 2024, φέρνοντας και πάλι την Ελλάδα στην αυλή των Μνημονίων.

Χώρια από τις δημοσιονομικές βόμβες, τη μεταρρυθμιστική κόπωση και τα πισωγυρίσματα, ιδίως μπροστά στην κάλπη, το ΔΝΤ καταγράφει στο δυσμενές σενάριο εκρηκτικών κινδύνων τέσσερις ακόμα πληγές που μπορεί να οδηγήσουν σε αιμορραγία την ελληνική οικονομία. Πρόκειται για:

1 Καθυστερήσεις στην εξυγίανση των ισολογισμών των τραπεζών (μεσαίου μεγέθους κίνδυνος με πιθανότητες 10%-30%), ικανών να οδηγήσουν σε ραγδαία επιδείνωση του επενδυτικού και καταθετικού κλίματος έναντι των τραπεζών. Το ΔΝΤ μάλιστα εκτιμά ότι οι ελληνικές τράπεζες θα χρειαστεί να «χτίσουν» πρόσθετα κεφάλαια.

2Μεγαλύτερες των προβλεπομένων αρνητικές επιδράσεις των υψηλών πρωτογενών πλεονασμάτων στην ανάπτυξη και καθυστερήσεις στις επενδύσεις λόγω πολιτικής αβεβαιότητας (μεσαίος κίνδυνος, πιθανότητες 10%-30%).

3Ραγδαία επιδείνωση των διεθνών συνθηκών στις αγορές (υψηλός κίνδυνος, πιθανότητες από 30% έως 50%).

4Αύξηση του διεθνούς προστατευτισμού με ενίσχυση των εμπορικών πολέμων (υψηλός κίνδυνος, πιθανότητες 30%-50%).

ΓΙΑ ΤΟ ΑΦΟΡΟΛΟΓΗΤΟ. Επιστρέφοντας στο πεδίο των συστάσεων, το ΔΝΤ επιμένει στην ανάγκη να μειωθεί το αφορολόγητο το 2020 προκειμένου να χρηματοδοτηθεί η αναγκαία μείωση των φορολογικών συντελεστών για εργαζομένους και επιχειρήσεις, ζητεί επανεκτίμηση των πρόσφατων αλλαγών αναφορικά με τις συλλογικές διαπραγματεύσεις σε συνδυασμό με αυξημένη ευελιξία στην αγορά εργασίας, ώστε να απορροφηθούν οι πιέσεις από τη μεγάλη αύξηση του κατώτατου μισθού, εφαρμογή πλέγματος μεταρρυθμίσεων για την ενίσχυση της παραγωγικότητας και του επιχειρηματικού κλίματος, για τη μείωση του μη μισθολογικού κόστους και τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας, ενίσχυση του νομικού οπλοστασίου για τη μείωση των κόκκινων δανείων και αποφυγή μέτρων που θα μπορούσαν να διαβρώσουν περαιτέρω την κουλτούρα πληρωμών. Η τελευταία σύσταση αφορά τόσο το διάδοχο πλαίσιο του νόμου Κατσέλη όσο και τις προαναγγελθείσες ρυθμίσεις 120 δόσεων για χρέη σε Εφορία και ασφαλιστικά ταμεία.