Το νέο «Σύνταγμα» του ποινικού δικαίου

Ενας σύγχρονος οδικός χάρτης στο πεδίο της απονομής του ποινικού δικαίου διαμορφώνεται με τους νέους Κώδικες – Ποινικό και Ποινικής Δικονομίας – που παρουσίασε ο υπουργός Δικαιοσύνης Μιχάλης Καλογήρου, με στόχο να προωθηθούν άμεσα προς ψήφιση στη Βουλή, εξασφαλίζοντας όμως προηγουμένως τη μέγιστη συναίνεση σε δικαστικό, νομικό και πολιτικό επίπεδο, λόγω της σπουδαιότητας του νομοθετικού αυτού έργου.

Οι δύο αυτοί Κώδικες ουσιαστικά αποτελούν το «Σύνταγμα» του Ποινικού Δικαίου και της Ποινικής Δικαιοσύνης και έρχονται να αντικαταστήσουν θεσμούς και δικονομικά μοντέλα που ίσχυαν από τις αρχές της δεκαετίας του 1950, όπου εκ των πραγμάτων η εποχή κινείτο σε άλλους ρυθμούς και είχε άλλες ανάγκες και στοχεύσεις.

ΤΡΕΙΣ ΑΞΟΝΕΣ. Οι νέοι Κώδικες, όπως επισήμανε ο Μιχάλης Καλογήρου, κινούνται σε τρεις άξονες: τον εξορθολογισμό των αδικημάτων, το νέο ποινολόγιο που ακουμπά την ασφάλεια και την ελευθερία των πολιτών και τη νέα δικονομία για την ποιοτική αναβάθμιση και την ταχύτερη απονομή της δικαιοσύνης, χωρίς εκπτώσεις στα ανθρώπινα δικαιώματα.

Η σημαντικότερη ίσως από τις τροποποιήσεις που παρουσίασε ο πρόεδρος της νομοπαρασκευαστικής επιτροπής για το σχέδιο του Ποινικού Κώδικα, δικηγόρος και πρώην πρόεδρος της Ενωσης Ελλήνων Ποινικολόγων Χριστόφορος Αργυρόπουλος αφορά το σπάσιμο της ισόβιας κάθειρξης για τα οικονομικά αδικήματα που μέχρι σήμερα τιμωρούνται με τις επιβαρυντικές διατάξεις του Νόμου 1608/1950 περί καταχραστών του Δημοσίου.

Με βάση τις νέες διατάξεις όσοι κρίνονται ένοχοι ως καταχραστές του Δημοσίου θα τιμωρούνται με ποινή κάθειρξης που φτάνει ώς τα 15 χρόνια, ενώ για τα αδικήματα εις βάρος του Δημοσίου προβλέπεται ειδική παραγραφή 20 ετών.

Στο νομικό οπλοστάσιο όμως παραμένουν δημεύσεις περιουσιών και χρηματικές ποινές για τους καταχραστές ανάλογες με τη ζημιά του Δημοσίου.

Σε ό,τι αφορά τις εκκρεμείς υποθέσεις για αδικήματα εις βάρος του Δημοσίου θα ισχύσει η βασική αρχή της εφαρμογής του ευνοϊκότερου νόμου, ενώ θα υπάρξει και μεταβατική διάταξη.

«ΑΝΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΣ». Από την πλευρά του ο καθηγητής πανεπιστημίου Θεοχάρης Δαλακούρας, πρόεδρος της νομοπαρασκευαστικής επιτροπής για τον Κώδικα Ποινικής Δικονομίας, επισήμανε ότι «η αναμόρφωσή του συζητείται εδώ και 30 χρόνια, από το 1991, και τα τελευταία δέκα χρόνια έχουν γίνει 50 τροποποιήσεις. Παρ’ όλ’ αυτά ο Κώδικας παραμένει αναποτελεσματικός».

Ο υπουργός Δικαιοσύνης έκανε έκκληση να μη μετατραπεί η δημόσια διαβούλευση, που έχει ήδη ξεκινήσει, σε πολιτικό παιχνίδι υπογραμμίζοντας ότι «δεν θα βοηθήσει την ολοκλήρωση της μεταρρυθμιστικής προσπάθειας ο ποινικός λαϊκισμός».

«Απαιτείται σοβαρότητα από όλους, συναινέσεις και συνεργασίες».

ΠΟΙΝΙΚΗ ΔΙΚΟΝΟΜΙΑ

Ο νέος Κώδικας και τα νέα δικονομικά μοντέλα

Νέο διευρυμένο ρόλο στα ευρωπαϊκά πρότυπα αποκτά ο εισαγγελέας, του οποίου οι αρμοδιότητες διευρύνονται. Θα έχει όλες τις αρμοδιότητες του ανακριτή εκτός από την προφυλάκιση, δηλαδή θα ερευνά τα πάντα και θα προβαίνει σε κάθε ενέργεια.

Παράλληλα εισάγονται για πρώτη φορά νέα δικονομικά μοντέλα:

1. Ποινική διαταγή. Θα αφορά τα αδικήματα με ποινές έως ενός χρόνου. Ο εισαγγελέας θα μπορεί να θέτει στο αρχείο τις υποθέσεις, όταν κρίνει ότι δεν είναι σοβαρές και δεν αφορούν το δημόσιο συμφέρον.

2. Αποχή από την ποινική δίωξη. Θα αφορά βαρύτερα πλημμελήματα και κακουργήματα, όπου ο εισαγγελέας θα μπορεί σε περίπτωση αποκατάστασης της ζημίας ακόμα και να μην ασκεί ποινική δίωξη. Η διάταξή του θα επικυρώνεται από δικαστικό λειτουργό.

3. Ποινική συνδιαλλαγή. Ο εισαγγελέας θα μπορεί να προτείνει ποινή στον κατηγορούμενο πριν από την άσκηση ποινικής δίωξης με δεδομένη την πλήρη αποκατάσταση της ζημιάς. Αν ο κατηγορούμενος το δεχθεί η υπόθεση δεν θα φθάνει στο ακροατήριο και η ποινή θα είναι η συμφωνηθείσα.

4. Ποινική διαπραγμάτευση. Ο εισαγγελέας, όπως γίνεται σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες με επιτυχία, θα διαπραγματεύεται με τον κατηγορούμενο σε κάθε στάδιο της ποινικής διαδικασίας και θα έρχεται σε συμφωνία μαζί του για την ολική η μερική αποκατάσταση της ζημιάς και την ποινική του μεταχείριση. Δηλαδή θα του προτείνει μειωμένη ποινή.

Αναγκαία προϋπόθεση η ομολογία ενοχής από τον κατηγορούμενο.

Αξίζει να σημειωθεί ότι από όλους τους προαναφερόμενους θεσμούς εξαιρούνται τα εγκλήματα κατά της ζωής και τα εγκλήματα βίας, όπως ληστείες, βιασμοί, ανθρωποκτονίες και άλλα.

ΤΙ ΑΛΛΑΖΕΙ

Ο νέος Ποινικός Κώδικας

1. Για πρώτη φορά καταργούνται όλα τα πταίσματα.

2. Τα πλημμελήματα χωρίζονται σε ελαφρά και βαριά. Τα ελαφρά πλημμελήματα τιμωρούνται με ποινές έως τρία χρόνια φυλάκιση, που αναστέλλονται εκτός από εξαιρετικές περιπτώσεις.

Μπορεί όμως να δοθεί και αναστολή στην εκτέλεση της ποινής με όρους για παράδειγμα αποζημίωσης του παθόντος ή απαγόρευσης εξόδου ή υποχρέωσης να εμφανίζεται στο αστυνομικό τμήμα της περιοχής όπου διαμένει.

Τα βαριά πλημμελήματα τιμωρούνται από τρία ώς πέντε χρόνια και οι ποινές θα εκτίονται πραγματικά, ωστόσο ως κύρια ποινή εισάγεται και ο θεσμός της παροχής κοινωφελούς εργασίας.

3. Τα κακουργήματα. Στο εξής για τα κακουργήματα θα προβλέπονται ποινές από πέντε ώς 15 χρόνια κάθειρξης.

4. Για το αδίκημα της ανθρωποκτονίας από πρόθεση (299 ΠΚ) σπάει η ισόβια κάθειρξη ως μοναδική ποινή και πλέον το δικαστήριο θα μπορεί να επιβάλλει πρόσκαιρη κάθειρξη τουλάχιστον δέκα ετών.

Αξίζει να σημειωθεί ότι με βάση το ισχύον πλαίσιο η τιμωρία είναι ισόβια κάθειρξη εφόσον δεν αναγνωριστεί κάποιο ελαφρυντικό στον δράστη, καθώς η αναγνώριση ότι συντρέχει στο πρόσωπό του ελαφρυντική περίσταση ισοδυναμεί και τώρα με πρόσκαιρη κάθειρξη.