Αρνητικά μηνύματα από τις Βρυξέλλες

Τα μηνύματα για το επόμενο ορόσημο στην ένταξη των Δυτικών Βαλκανίων στην ΕΕ είναι μάλλον αρνητικά. Η Γαλλία, σε συντονισμό με την Ολλανδία και τη Δανία, φαίνεται αποφασισμένη να αποτρέψει την απόφαση για έναρξη ενταξιακών διαπραγματεύσεων με Βόρεια Μακεδονία και Αλβανία κατά το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Ιουνίου. Το Παρίσι συνεχίζει να πιέζει με αυτόν τον τρόπο κυρίως το Βερολίνο για ταχύτερη προώθηση των δομικών μεταρρυθμίσεων προς την κατεύθυνση εμβάθυνσης της ολοκλήρωσης. Συγχρόνως, θεωρείται ότι η καθυστέρηση των διαπραγματεύσεων θα αποτρέψει την εκλογική εκμετάλλευση από εθνολαϊκιστικές δυνάμεις στις επερχόμενες ευρωεκλογές. Η Γερμανία από την πλευρά της επιθυμεί την έναρξη διαπραγματεύσεων, αλλά όχι με κάθε κόστος. Συγχρόνως, βλέπει τη δραματική επιβάρυνση της κατάστασης στην Αλβανία, η οποία θεωρείται πια απίθανο να λάβει ημερομηνία έναρξης διαπραγματεύσεων, και φαίνεται απρόθυμη να προωθήσει την αποσύνδεση (decoupling) των δύο χώρων σχετικά με την έναρξη των διαπραγματεύσεων. Οι τελικές αποφάσεις θα παρθούν μετά τις ευρωεκλογές, αλλά τα μηνύματα δεν είναι θετικά για την κυβέρνηση Ζάεφ.

Αν τα απαισιόδοξα μηνύματα επιβεβαιωθούν, η Βόρεια Μακεδονία, που λαμβάνει συστάσεις της Επιτροπής για έναρξη ενταξιακών διαπραγματεύσεων από το 2009, θα παραμείνει πάλι εκτός νυμφώνος. Η κυβέρνηση Ζάεφ, παρά κάποια προβλήματα στη μεταρρύθμιση του κράτους δικαίου και της δημόσιας διοίκησης, αναμένει την επιβράβευση για την επίλυση των διαφορών με Ελλάδα και Βουλγαρία, αλλά και για την πρόοδο που έχει επιτευχθεί από την περίοδο Γκρούεφσκι. Μια ακόμα αποτυχία θα απογοητεύσει πλήρως τον πληθυσμό που αποδέχθηκε «με βαριά καρδιά» τις τεράστιες αλλαγές που επιβάλλει η Συμφωνία των Πρεσπών λόγω της προοπτικής ταχείας έναρξης διαπραγματεύσεων. Η ιδιαίτερα φιλικά διακείμενη προς την Ελλάδα κυβέρνηση Ζάεφ θα δεχθεί ισχυρό πλήγμα, ενώ το εθνικιστικό VMRO-DPMNE σίγουρα θα κερδίσει πόντους στην προσπάθεια επανάκαμψης στην εξουσία.

Συνολικά, το θέμα της διεύρυνσης είναι καίριας σημασίας για την Ελλάδα, η οποία είναι από τις ελάχιστες χώρες της ΕΕ με πολλά ανοικτά θέματα με υπό ένταξη χώρες. Η Συμφωνία των Πρεσπών επιλύει με επωφελή τρόπο τη διαφορά που συνέβαλε στην αποδυνάμωση του ρόλου της Ελλάδας στα Βαλκάνια και δημιουργεί το πλαίσιο για την οικοδόμηση σχέσεων στρατηγικής συνεργασίας. Αλλά η συνεργασία αυτή, όσο και η πλήρης υλοποίηση της Συμφωνίας των Πρεσπών, μπορούν να επιτευχθούν μόνο μέσω της διεύρυνσης. Ομοίως, μόνο μέσα από τη διαδικασία ένταξης στην ΕΕ έχει πιθανότητες η Ελλάδα να επιλύσει τα σύνθετα διμερή θέματα με την Αλβανία και να χτίσει με τη χώρα αυτή σχέσεις αμοιβαίου σεβασμού και συνεργασίας.

Η Ελλάδα για χρόνια δεν είναι μεταξύ των χωρών με ουσιαστική επιρροή στα Βαλκάνια. Η Συμφωνία των Πρεσπών, που χαιρετίστηκε σε Βρυξέλλες και Ουάσιγκτον ως σημαντικό ορόσημο για τα Βαλκάνια, αποκατέστησε μέρος του κύρους της χώρας στην περιοχή. Αλλά η Ελλάδα οφείλει να πάψει την πολιτική απλής παρακολούθησης των βαλκανικών εξελίξεων και να προωθήσει ενεργητικά τον συντονισμό με χώρες θετικά διακείμενες στη διεύρυνση. Ακόμα και αν αποδειχθεί αδύνατο να αποτραπούν τα χειρότερα στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Ιουνίου, θα πρέπει να εξασφαλιστεί ότι η προοπτική της διεύρυνσης θα παραμείνει ζωντανή τα επόμενα χρόνια, τα οποία θα είναι δύσκολα τόσο για τα Βαλκάνια όσο και για την ΕΕ.

Ο Γιάννης Αρμακόλας είναι επίκουρος καθηγητής στο Τμήμα Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας και επικεφαλής του προγράμματος Νοτιοανατολικής Ευρώπης του ΕΛΙΑΜΕΠ